VN in gevarenzone

ALS jubeljaar voor de Verenigde Naties zal 1998 niet in de annalen worden geboekstaafd. Met name in de crises rond Irak en Kosovo dreigt de volkerenorganisatie buiten spel te komen staan....

Met dat doel zijn de Verenigde Naties aan het einde van de Tweede Wereldoorlog ook opgericht. Maar de Koude Oorlog en de verdeling van de wereld in twee kampen, aangevoerd door de supermachten VS en Sovjet-Unie, dwongen de VN al snel tot een veel bescheidener rol. Resoluties van de Veiligheidsraad werden bijna steevast getroffen door een Russisch of Amerikaans veto.

In de nadagen van de Koude Oorlog kwam hierin een keer ten goede. Onder Gorbatsjov en Jeltsin stonden Amerikanen en Russen niet langer als kemphanen tegenover elkaar. De ontwikkeling naar een daadkrachtiger VN kwam in een stroomversnelling.

Ongekend was de actieve steun van de Veiligheidsraad aan de militaire actie om een eind te maken aan de bezetting van Koeweit door Irak. De VN namen het initiatief tot een reeks vredesmissies - in Cambodja, Bosnië, Somalië -, die overigens lang niet altijd succesvol verliepen. De VN beschikte over onvoldoende eigen instrumenten en de inzet van de belangrijkste lidstaten (om geld en manschappen te leveren) liet te wensen over. Duidelijk werd al snel dat zonder voortrekkersrol van Amerika de VN een enigszins krachteloze organisatie bleef.

Maar de goede bedoelingen waren onmiskenbaar. Ook op het terrein van de internationale rechtsorde zette de VN interessante stappen, met het instellen van tribunalen voor ex-Joegoslavië en Rwanda en recentelijk het besluit om te komen tot een Internationaal Strafhof.

Des te teleurstellender is het feit dat in de zwaarste crises van het afgelopen jaar de VN weer blijk begint te geven van de vroegere machteloosheid. In de Veiligheidsraad keerden Rusland en China (soms ook Frankrijk) zich tegen het gebruik van geweld tegen Irak en Servië. Vooral de systematische Russische oppositie roept herinneringen op aan de Koude Oorlog. Frustraties over het verlies aan macht en status spelen hierbij een voorname rol.

Die nieuwe verdeeldheid, die een structureel karakter dreigt te krijgen, is alarmerend. Een door tegenstellingen verlamde V-raad schakelt zichzelf uit: dat kan de conflicten in de wereld slechts verscherpen. Alleen een constructieve, zakelijke, niet primair door machtspolitieke ambities geleide opstelling van de permanente leden van de V-raad kan dit gevaar keren. Nog bestaat daartoe in principe de mogelijkheid, maar dat vereist wel dringend een nieuwe manier van denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden