VN-beleid tegen Irak is failliet

De huidige patstelling tussen de VN en Irak kan niet alleen op het conto van Saddam Hussein worden geschreven. De tweeslachtige houding van het Westen is daar evenzeer debet aan, stelt Joris Cammelbeeck....

AL zeven jaar duurt nu het kat en muisspel tussen Irak en de Verenigde Naties. Hoewel Irak sinds februari 1991 feitelijk onder curatele van de VN staat en een handelsembargo het Iraakse volk aan de bedelstaf en de rand van de hongersnood heeft gebracht, blijft Saddam Hussein zich teweerstellen tegen de voorwaarden die hem in een reeks VN-resoluties werden opgelegd.

Afgezien van enkele gewapende acties van de VS, als Saddam in flagrante strijd met de resoluties handelde, zette Washington zijn kaart vooral op containment en bleef hopen op een coup tegen diens bewind. Die combinatie van een embargo, ontwapening door Unscom en de factor tijd zouden het werk afmaken dat in 1991 conform de VN-resoluties werd gestaakt.

Inderdaad hebben de inspecteurs van Unscom intussen een grote hoeveelheid gifgassen, nucleaire installaties, fabrieken voor chemische wapens, raketten, lanceerinstallaties en middelen voor de produktie van biologische wa pens opgespoord, ontmanteld of laten vernietigen.

Zou Unscom echter ooit concluderen dat alle massavernietingingswapens onschadelijk zijn gemaakt en het embargo dus kan worden opgeheven - een besluit dat door de V-raad en dus ook door de VS moet worden genomen - dan nog zal een inspectieregime worden gehandhaafd.

De verwevenheid van sancties en het Unscom-regime moest Saddam vroeg of laat tot de conclusie brengen dat goed gedrag, naleving van de resoluties, hem niets zou opleveren. De VS en Groot-Brittannië blijven herhalen dat de Iraakse leider onbetrouwbaar is en er daarom reden is het zekere voor het onzekere te nemen en de sancties onverkort te handhaven.

Saddam kan zo'n opstelling niet anders interpreteren als een vorm van 'levenslang' en dus als een oorlog met andere middelen tegen zijn land, zijn bewind, zijn persoon. De nu ontstane patstelling kon niet uitblijven.

De verbeide val van Saddam Hussein is echter uitgebleven. Integendeel, diplomatieke en journalistieke bronnen meldden steeds weer dat de positie van de president sterker is dan ooit.

Hoe succesvol de taaie missie van Unscom is, bleek toen vorig jaar november een voorlopig einde kwam aan de trainerende 'medewerking' van Irak. De VN-inspecteurs kwamen op het spoor van en in de buurt van vermoedelijk een geheime voorraden bacteriologische wapens. De beschuldiging van Irak dat Amerikaanse leden van Unscom spionnen zijn en hun gegevens doorgeven aan het Pentagon, leidde tot de zoveelste crisis tussen Washington en Bagdad.

Na militaire dreigementen van Amerikaanse zijde en diplomatieke interventie van Moskou kon Unscom haar werk hervatten, inclusief de omstreden Amerikaanse inspecteurs. Maar woensdag wist The Wall Street Journal te melden dat Amerikaanse en Britse VN-inspecteurs, in strijd met het officiële beleid van de VN, hun informatie inderdaad doorspelen aan hun ministeries van Defensie. Het doorbreken van de patstelling die vanaf januari rond de geëiste inspectie van Saddams 'paleizen' is ontstaan, zal er niet eenvoudiger door worden.

De geloofwaardigheid van de VN als vertegenwoordiger van de internationale rechtsorde staat op het spel en de onthulling verschaft Saddam argumenten voor zijn verzet tegen Unscom-inspecteurs uit de VS en Groot-Brittannië. Landen die nu om steun werven voor militair optreden tegen Irak.

Intussen heerst internationaal verdeeldheid over de vraag hoe Saddam op andere gedachten te brengen. De opties variëren van het inzetten van grondtroepen om een einde te maken aan zijn bewind, precisiebombardementen om hem tot inschikkelijkheid te dwingen, steun aan de Iraakse oppositie, tot doorgaan met diplomatieke inspanningen. Of een combinatie van enkele opties.

Op de eerste optie na, die onder de huidige omstandigheden als onrealistisch moet worden afgeschreven, hebben ze zonder uitzondering voor- en nadelen. Militaire deskundigen betwijfelen of bommen effectiever zijn dan de Unscom-inspecteurs die hoogst waarschijnlijk na langdurige luchtaanvallen niet meer in Irak zullen worden toegelaten.

Wat trouwens als burgers als levend schild bij of in de vermeende opslagplaatsen worden gebruikt? Of nog gruwelijker als Saddam een raket - als hij daarover nog beschikt - met een chemische of biologische lading op Tel Aviv afvuurt en Israël besluit dat met een atoomaanval op Bagdad te vergelden?

Helaas moet worden geconstateerd dat het Irak-beleid falliet is. In de eerste plaats omdat met de aangewende middelen het doel niet is bereikt en middelen en doel elkaar steeds meer in de weg zitten. Bovendien, wat is eigenlijk het doel? Slechts de ontwapening van Irak of desnoods de verwijdering van Saddam? Het antwoord luidt: uh, nee. Washington en de buurlanden van Irak wensen om verschillende redenen een ongevaarlijke, ontwapende Saddam.

De beduchtheid voor het mogelijk uiteenvallen van Irak, een burgeroorlog tussen Koerden, sji'ieten en sunnieten, en vluchtelingenstromen is groot. Te lang volgehouden bombardementen brengen het risico van desintegratie met zich mee.

Desondanks is een groeiend aantal bondgenoten van de VS bereid hand en spandiensten te verlenen aan het falliete Irak-beleid. Franse en Russische voorstellen om de sancties en ontwapening zo op elkaar af te stemmen dat Saddam Hussein zijn massavernietigingswapens eerder opgeeft, worden verworpen.

Bijna tien jaar na de Koude Oorlog blijken westerse politici de belangrijkste les uit die perdiode al te zijn vergeten. Namelijk dat het bezit van massavernietigingswapens zelfs dictaturen en misdadige leiders (Stalin, Mao) noopt tot rationeel gedrag.

Maar ook dat isolement van zulke leiders in vele opzichten contraproduktief is tenzij men bereid is tegen hoge kosten aan hun bewind een einde te maken. Irak is inderdaad geen supermacht, maar een studie van de archieven over de Sovjet-Unie ('Rode Gevaar') en China ('Gele Gevaar') kan misschien leiden tot het bedenken van een intelligentere politiek om Saddam onder controle te houden.

Joris Cammelbeeck is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden