VN: 'Belangrijkste bevestiging van gebruik gifgas sinds Saddam Hussein'

Afgelopen weekeinde zijn Rusland en de Verenigde Staten het eens geworden over een plan van aanpak om Syrië van zijn chemische wapens te ontdoen. Uit het VN-rapport, dat maandag is geopenbaard, blijkt dat er 'overtuigend bewijs' is dat er op 21 augustus gifgas (sarin) is ingezet in Ghouta, een voorstad van Damascus. Volkskrant.nl hield de ontwikkelingen van maandag bij in een liveblog. Lees het hieronder terug.

VN-inspecteurs verzamelen monsters in Ghouta die meer duidelijkheid over de gifgasaanval kunnen verschaffen.Beeld epa

23.47 uur

We sluiten dit liveblog. Het belangrijkste nieuws van vandaag: De Verenigde Naties hebben 'overtuigend bewijs' dat bij een aanval bij de Syrische hoofdstad Damascus op 21 augustus chemische wapens zijn gebruikt. In 85 procent van de door de VN geteste monsters is het gifgas sarin aangetroffen.

Ban Ki-moon sprak vandaag van 'de meest significante bevestiging van het gebruik van chemische wapens tegen burgers sinds Saddam Hussein ze in 1988 heeft ingezet in Halabja.'

23.15 uur - Syrische helikopter

Turkije heeft volgens de Syrische regering 'haastig' gehandeld toen het vandaag een Syrische helikopter neerschoot toen deze de grens met Turkije overvloog. Volgens Syrië willen de Turken de spanningen in de regio hiermee laten 'escaleren'.

Op YouTube is een filmpje geplaatst waarop te zien is hoe de helikopter wordt neergehaald.

22.45 uur - Obama helpt oppositie

Obama heeft vandaag een decreet getekend waardoor Amerika de oppositie in Syrië kan gaan helpen zich te beschermen tegen aanvallen met chemische wapens. De Amerikanen gaan ook internationale organisaties die actief zijn in Syrië helpen met materieel om medewerkers te beschermen tegen een aanval met chemische wapens.

21.10 uur - Daders gifgasaanval

De Fransen, Britten en Amerikanen hebben inmiddels laten weten dat nu nog duidelijker is geworden dat de Syrische president Bashar al-Assad achter de aanval van 21 augustus zat. 'Als je kijkt naar het rapport, de hoeveelheid gas dat is gebruikt, de complexiteit van het gas, de herkomst van de gascontainers, is er geen twijfel meer over wie de aanval heeft gepleegd', aldus de Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius.

20.30 uur - Timmermans tevreden

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken is blij dat er met het werk van de VN-inspecteurs nu een objectief en onafhankelijk rapport over de gifgasaanval op tafel ligt. 'Dit is een afschuwelijke misdaad die Nederland ten stelligste veroordeelt', aldus de minister. Hij vindt dat het gebruik van chemische wapens niet onbestraft mag blijven en dat de VN-Veiligheidsraad deze kwestie moet doorverwijzen naar het Internationaal Strafhof.

Ban Ki-moon praat met de media over het VN-rapport.Beeld afp

20.16 uur - Update persconferentie
Marie Harf, een woordvoerder van het Witte Huis, die na Ban het woord nam in de persconferentie naar aanleiding van het VN-rapport, zei te geloven dat de Syrische oppositie steeds meer samenhang vertoont. Ze doelde onder meer op de verkiezing van een nieuwe premier, de gematigde islamist Ahmad Tumeh, afgelopen weekend.

Harf ontkende dat de Syrische oppositie teleurgesteld is over het besluit om een militaire interventie uit te stellen nu er een akkoord is bereikt over de ontmanteling van het chemische wapenarsenaal. 'We werken op dagelijkse basis met de oppositie samen', aldus Harf. 'Ik ga niet voor de oppositie spreken. Als het regime de overeenkomst niet naleeft, dan ligt de dreiging van militair ingrijpen nog altijd op tafel.'


19.58 uur - Persconferentie Ban Ki-moon
Ban Ki-moon, de secretaris-generaal van de VN, houdt op dit moment een persconferentie naar aanleiding van het rapport dat vandaag is gepubliceerd over de chemische wapenaanval op 21 augustus. Gevraagd naar wie verantwoordelijk is voor de aanval, antwoordt Ban:

'Het is aan anderen om te beslissen of dit vraagstuk verder bestudeerd moet worden om de verantwoordelijkheid vast te stellen. Het was een zware misdaad en diegenen die hiervoor verantwoordelijk zijn moeten zo snel mogelijk berecht worden.'

Ban heeft de VN-inspecteurs gevraagd om zo snel mogelijk naar Syrië terug te keren voor nader onderzoek. Dit zal gebeuren 'zodra er een overeenkomst is met de Syrische regering', zei hij.

Ake Sellstrom, hoofd van het VN-onderzoeksteam, overhandigt het rapport aan Ban Ki-moon.Beeld epa

19.31 uur - Turkije bevestigt incident helikopter
De Turkse vicepremier, Bulent Arinc, heeft bevestigd dat Turkse oorlogsvliegtuigen een Syrische helikopter uit de lucht hebben geschoten.

'Rond 14.20 uur (plaatselijke tijd) schond een Syrische Mi-17 helikopter het Turkse lunchtruim in de Guvecci-regio van Yayladagi in de Hatay-provincie op 2 kilometer', vertelde Arinc aan journalisten na een kabinetsbijeenkomst. 'De helikopter was herhaaldelijk gewaarschuwd door onze luchtmacht. Toen de schending doorging, raakten onze vliegtuigen de helikopter om 14.25 uur met een raket, waardoor het toestel op Syrisch grondgebied neerstortte.'

Opstijgende rook op de plek waar de Syrische helikopter is neergestort.Beeld ap

19.12 uur - Maatregelen als Syrië zich niet aan overeenkomst houdt
Volgens Ban Ki-moon is de overeenkomst tussen Rusland en de VS - over het ontmantelen van het Syrische chemische wapenarsenaal - gebonden aan maatregelen 'die vallen onder Hoofdstuk VII van het VN-handvest'.

Mocht Syrië zijn afspraken niet nakomen, dan kan er volgens dit hoofdstuk 'actie vanuit de lucht, over zee of via land genomen worden, indien dit noodzakelijk is voor het behoud of herstel van de internationale vrede en veiligheid.'

18.19 uur - VN-rapport geopenbaard
De VN-inspecteurs die de gifgasaanval op Ghouta van 21 augustus hebben onderzocht, hebben hun rapport geopenbaard.

Daarin staat dat uit de weefsel- en bodemmonsters die de inspecteurs hebben verzameld duidelijk blijkt dat er raketten zijn ingezet waarin het gifgas sarin zat. In 85 procent van de geteste monsters is sarin aangetroffen.

Ban Ki-moon spreekt van 'de meest significante bevestiging van het gebruik van chemische wapens tegen burgers sinds Saddam Hussein ze in 1988 heeft ingezet in Halabja.'

Hoewel het rapport - volgens afspraak - met geen woord rept over wie de dader is achter de gifgasaanval, zegt de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Laurent Fabius, dat 'er geen twijfel is' dat Assad schuldig is.

Beeld epa

17.56 uur - Turkije haalt Syrische helikopter neer
Turkse oorlogsvliegtuigen hebben een Syrische helikopter uit de lucht gehaald, nadat deze het Turkse luchtruim schond. Dat heeft de Turkse vicepremier Bülent Arinç bekend gemaakt.

Eerder vandaag waren er berichten dat rebellen een vliegtuig uit de lucht hebben geschoten. Het is nog niet bekend of het om hetzelfde vliegtuig gaat.

De smeulende resten van een vliegtuig dat vandaag volgens leden van de Syrische oppositie uit de lucht is geschoten.Beeld YouTube

17.36 uur - 'Libische wapens naar Syrië gesmokkeld'
Wapens en munitie die na het instorten van het regime van de Libische leider Moammar Khadaffi overbleven, worden per vliegtuig en schip naar Syrië gebracht. Dat staat in een rapport van een commissie van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met sancties voor Libië.

Aan de Veiligheidsraad is gemeld dat 'het aantal gevallen van wapen- en munitiesmokkel van Libië naar de Syrische Arabische Republiek via de lucht en de zee toeneemt'. De sanctieraad zei tevens dat een zoon van Khadaffi, al-Saadi Khadaffi, bezittingen die bevroren hadden moeten zijn gebruikt en overhevelt.

Al-Saadi Khadaffi.Beeld ap

16.37 uur - Vliegtuig Latakia neergeschoten
Op YouTube zijn een aantal video's verschenen van een MIG-vliegtuig dat in Latakia, dichtbij de grens met Turkije, is neergeschoten door - vermoedelijk - leden van de Farouk Brigade. Deze groep is gelieerd aan het Vrije Syrische Leger.

De authenticiteit van de beelden kan niet geverifieerd worden.

15.50 uur - Geen Nederlandse link met onthoofdingsvideo Syrië
Er is geen Nederlandse link met een video van de onthoofding van een man waarin Nederlands met mogelijk een Vlaamse tongval wordt gesproken.

Een woordvoerder van het landelijk parket van het Openbaar Ministerie (OM) zei maandag dat uit het onderzoek is gebleken dat er 'geen enkele aanwijzing is dat er Nederlandse aspecten aanzitten'. Het onderzoek is dan ook afgerond. In België loopt het onderzoek nog wel steeds, meldde een woordvoerder van het federaal parket.

Het filmpje zou in maart zijn opgenomen in Syrië. Het werd op 2 juni op een website geplaatst met een begeleidende tekst die stelt dat de daders leden van het Vrije Syrische Leger zijn.

Kort na het verschijnen van het filmpje kondigde zowel de Nederlandse als de Belgische justitie een onderzoek aan.

Ook het desbetreffende filmpje is zeer schokkend. Voordat de daders de man, die op de grond ligt, met een bot mes onthoofden, valt te horen dat ze 'draai hem om, draai hem om' en 'op zijn buik' roepen. Het slachtoffer is vermoedelijk een sjiitische man.

Een demonstratie in Brussel tegen het internationale ingrijpen in Syrië.Beeld afp

15.14 Opnieuw Belgische strijder omgekomen in Syrië
Opnieuw is een Belgische jongeman omgekomen in Syrië. Dat meldden Vlaamse media maandag. Er zouden al zeker acht Belgische Syriëstrijders zijn gesneuveld.

Het gaat om een 22-jarige student economie uit Antwerpen. De Vlaamse Marokkaan was rond de jaarwisseling naar Syrië vertrokken om daar te strijden met de rebellen tegen het regime van Bashar al-Assad. Zijn jongere broer van 16 jaar zou ook naar Syrië zijn getrokken. Vorige week sneuvelde een kopstuk van de Belgische strijders in Syrië.

15.08 uur VN: overtuigend bewijs voor gifgasaanval Syrië
De Verenigde Naties hebben 'overtuigend bewijs' dat bij een aanval bij de Syrische hoofdstad Damascus op 21 augustus chemische wapens zijn gebruikt. Dat hebben de VN-inspecteurs die de aanval in Syrië onderzochten maandag gezegd.

Persbureau AP heeft de eerste pagina van het rapport gezien dat vanmiddag door secretaris-generaal Ban Ki-moon wordt gepresenteerd. Daarin schrijven de inspecteurs dat de 'omgevings-, chemische en medische monsters die we hebben verzameld duidelijk en overtuigend bewijs leveren dat grondraketten met het zenuwgas sarin werden gebruikt in wijk Ghouta van Damascus' op 21 augustus.

'De conclusie is dat chemische wapens op relatief grote schaal zijn gebruikt in de nog altijd durende strijd tussen de verschillende partijen in Syrië tegen burgers, onder wie kinderen.'

Secretaris-generaal van de VN Ban Ki-moon geeft later maandag tekst en uitleg aan de Veiligheidsraad over het rapport.

Beeld afp

14.44 uur Timmermans hoopt op duidelijke resolutie
De resolutie die de Veiligheidsraad gaat opstellen over Syrië moet duidelijke taal bevatten over wat er gebeurt als dat land niet meewerkt aan het inleveren van de chemische wapens.

Minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) zei dat maandag bij 'Room for Discussion' , een bijeenkomst op de Universiteit van Amsterdam.

Timmmermans hoopt dat er verwezen wordt naar Hoofdstuk 7 van het Handvest van de Verenigde Naties, dat ingrijpen mogelijk maakt als de Syrische president Bashar al-Assad zich niet aan de afspraken houdt.

De minister heeft er goede hoop op dat de gifgasaanval onder verantwoordelijkheid van Assad wordt verwezen naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag en dat Assad op termijn daarvoor berecht kan worden.

Frans TimmermansBeeld anp
Strijders van het Vrije Syrische Leger gisteren in Aleppo.Beeld reuters

14.26 uur - VN onderzoekt 14 mogelijke chemische aanvallen
De commissie van de Verenigde Naties die kijkt naar oorlogsmisdaden in Syrië onderzoekt veertien incidenten waarbij mogelijk chemische wapens zijn gebruikt. Dat heeft het hoofd van de commissie, Sergio Pinheiro, maandag laten weten.

Pinheiro zei dat nog niet is vastgesteld wat voor wapens er precies zijn gebruikt. Zijn comissie wacht nog op het rapport van een inspectieteam van de VN dat vorige maand een gifgasaanval bij Damascus onderzocht. Die resultaten worden later maandag bekendgemaakt.

Het regime van de Syrische president Bashar Assad heeft volgens Pinheiro zowel oorlogsmisdaden als misdaden tegen de menselijkheid begaan. De rebellen in het land zijn in zijn ogen ook schuldig aan oorlogsmisdaden, maar niet aan misdaden tegen de menselijkheid, 'omdat er geen duidelijke commandostructuur is'.

Paulo PinheiroBeeld reuters

13.19 uur - Bescherming gevraagd voor artsen in Syrië
Een internationale groep van circa vijftig gezaghebbende medici heeft de internationale gemeenschap opgeroepen meer steun te bieden aan de artsen die in Syrië hun levens riskeren om slachtoffers van het geweld te helpen. In een open brief in het wetenschappelijk blad The Lancet noemen de deskundigen op het gebied van de gezondheidszorg de burgeroorlog in Syrië een van de ergste humanitaire crises sinds de Tweede Wereldoorlog.

'Naar schatting 100.000 mensen zijn gedood, van wie een groot aantal burgers', aldus de ondertekenaars van de brief. 'Heel veel anderen zijn gewond geraakt, gemarteld of misbruikt.' De medici willen dat de VN en internationale donoren hun steun aan netwerken van Syrisch medisch personeel vergroten. Ook roepen ze de regering en de opstandelingen ertoe op om af te zien van aanvallen op medisch personeel, ziekenhuizen en ambulances.

Volgens de opstellers van de brief staat het Syrische gezondheidssysteem op instorten. 'Patiënten vechten tegen chronische ziektes als kanker, diabetes, hypertensie en hartziekten.'

Onder de initiatiefnemers van de brief zijn de Noorse vroegere directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Gro Harlem Brundtland en de Duitse winnaar van de Nobelprijs voor Geneeskunde, Harald zu Hausen.

Medici helpen Syrische burgers na de gifgasaanval op 21 augustus.Beeld afp
Beeld ap

13.02 uur - Lavrov: 'Gebrek aan inzicht'
Landen die oproepen voor een snelle VN-resolutie onder hoofdstuk 7, begrijpen niet het akkoord tussen Rusland en de Verenigde Staten over de chemische wapens in Syrië. Dat heeft de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov gezegd. 'Een resolutie kan het vredesproces laten ontsporen', aldus Lavrov.

Als Syrië niet meewerkt, zou volgens hoofdstuk 7 van het handvest van de Verenigde Naties geweld tegen Syrië kunnen worden gebruikt, als de Veiligheidsraad het daarover eens wordt.

De minister zei daarnaast dat het misschien tijd wordt om de vijanden van Assad te dwingen aanwezig te zijn bij de internationale vredesconferentie volgende week in New York, in plaats van hen alleen aan te sporen dat te overwegen.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov.Beeld ap
Bloed op de grond in een ziekenhuis in Raqqa. (Foto 14 september)Beeld reuters

12.53 uur - Meer misdadige oppositiegroepen
Militante oppositiegroepen in Syrië, onder wie buitenlandse strijders die oproepen tot een jihad, plegen steeds meer moorden en andere misdaden in het noorden van Syrië, dat zeggen VN-onderzoekers van de Mensenrechtenraad.

'In het noorden van Syrië is er sprake van een toename in criminaliteit en misbruik door extremistische anti-Assad groepen, samen met een toestroom van rebellen uit het buitenland. Hele brigades bestaande uit strijders zijn nu opgebouwd in het land, met Al Muhajireen als een van de actiefste', meldt Paulo Pinheiro, voorzitter van het onderzoek.

Een rebel van de Ansar Dimachk brigade in Jobar.Beeld reuters

12.19 uur - Conferentie over politieke oplossing
De internationale gemeenschap belegt binnenkort een conferentie in New York om te praten over een politieke oplossing voor de crisis in Syrië. Dat heeft de Franse minister van buitenlandse zaken Laurent Fabius gezegd. De conferentie zal plaatsvinden tegelijkertijd met een bespreking bij de Verenigde Naties over het plan om het Syrische gifgasarsenaal te vernietigen. Fabius zei dat de belangrijkste leiders van de Syrische oppositie worden uitgenodigd voor de conferentie.

Spelende kinderen in Damascus.Beeld reuters

11.16 uur - VS, Frankrijk en VK willen 'robuuste' VN-resolutie
Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zijn vanochtend overgekomen dat ze streven naar een 'sterke en robuuste' VN-resolutie die nauwkeurige en bindende termijnen stelt voor het verwijderen van chemische wapens in Syrië. Dat meldt persbureau Reuters.

Als Syrië de afspraken in de VN-resolutie niet naleeft, zal dat 'ernstige gevolgen' voor het land hebben, aldus Fabius. 'We zullen er alles aan doen om de burgers in Syrië uit deze chaos te redden', zei Kerry. 'Als Assad zich niet aan de voorwaarden van dit raamwerk houdt, vergis je niet, we zijn het er allemaal over eens - en dat is inclusief Rusland - dan zullen er gevolgen zijn', aldus Kerry tijdens de persconferentie.

Volgens Kerry is de VN-resolutie geen redding voor de Syrische president Assad, 'die heeft alle legitimiteit verloren'.

Onderwerp van gesprek vandaag in Parijs is een voorstel voor een VN-resolutie waarin moet worden vastgelegd hoe het Syrische chemische wapenarsenaal veilig kan worden vernietigd.

Hollande meent dat de resolutie gepaard moet gaan met de dreiging van sancties om zo het Syrische regime te dwingen mee te werken. 'Het is absoluut noodzakelijk de dreiging van sancties op te nemen voor het geval de overeenkomst en de doelen van de resolutie van de Veiligheidsraad niet ten uitvoer worden gelegd', aldus Hollande. 'De volgende stap is het vinden van een politieke oplossing voor de crisis in Syrië.'

De Amerikaanse minister John Kerry van Buitenlandse Zaken.Beeld afp
Topoverleg vandaag in Parijs.Beeld afp

10.49 uur - Internationale steun voor plan
De Verenigde Staten zijn druk bezig om internationale steun te verwerven voor het Amerikaans-Russische plan om de chemische wapens van Syrië onder internationale controle te stellen.

Minister van buitenlandse zaken John Kerry spreekt vandaag in Parijs met regeringsfunctionarissen uit Frankrijk, Groot-Brittannië, Turkije en Saudi-Arabië. Deze landen waren voorstanders van een aanval op Syrië als reactie op de gifgasaanval van 21 augustus, die aan honderden mensen het leven kostte.

Kerry sprak gisteren al met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu in Jeruzalem.

De Franse president François Hollande ontvangt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken vandaag in Parijs.Beeld epa
Een verwoest huis in Homs.Beeld reuters

10.15 uur - Andere leider acceptabel voor Iran
Iran is bereid om een andere Syrische leider dan de huidige president Bashar al-Assad te accepteren. Dat heeft de Iraanse president Hasan Rouhani gezegd.

'Het is allereerst van belang dat de stabiliteit in Syrië terugkeert', zei Rouhani tijdens een ontmoeting met commandanten van de Revolutionaire Garde. 'Daarna zullen we bij een democratisch proces elke presidentskandidaat accepteren die de meerderheid van stemmen heeft.'

Iran is een bondgenoot van het Syrische regime. Iraanse militairen helpen Assad op Syrisch grondgebied bij de strijd tegen de rebellen.

Een rebel van het Vrije Syrische Leger in een huis in Aleppo.Beeld reuters

10.08 uur - VN-rapport chemische aanval klaar
VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon praat vandaag in New York achter gesloten deuren de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties bij. Later op de dag is de Algemene Vergadering aan de beurt.

Ake Sellström, hoofd van het VN-team dat het gebruik van chemische wapens in Syrië heeft onderzocht, heeft zondag rapport uitgebracht. Sellström en zijn collega's was opgedragen vast te stellen of onder meer in opstandige buitenwijken van Damascus op 21 augustus chemisch wapentuig is ingezet.

Volgens de Verenigde Staten en hun bondgenoten hebben troepen van de Syrische president Bashar al-Assad daar gifgas gebruikt. De regering in Damascus houdt vol dat de rebellen juist degenen waren die chemische wapens gebruikten. De VN-inspecteurs hebben echter niet de opdracht gekregen uit te zoeken wie de schuldige is.

Ake Sellström, hoofd van het VN-onderzoeksteam, overhandigt het rapport aan VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon.Beeld reuters
Dode duiven in buitenwijk Arbeen, volgens activisten zijn zij omgekomen door het gebruik van chemische wapens op 21 augustus.Beeld reuters

Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen van afgelopen weekeinde:

Akkoord over plan
Rusland en de VS zijn het in Genève eens geworden over een plan van aanpak om Syrië van chemische wapens te ontdoen. Alle chemische wapens van het land moeten buiten Syrië vernietigd worden voor halverwege 2014. Het land moet volgens de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry binnen een week aangeven over welke chemische wapens het beschikt en waar die liggen. In de visie van zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov gaat die week niet meteen in.

Positieve reacties
Wereldwijd werd positief gereageerd op het plan. Secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties zei te hopen dat het plan 'een weg effent voor een diplomatieke oplossing' voor het conflict in Syrië. Ban zei verder dat de Verenigde Naties steun zullen geven bij de uitwerking van het plan.

Militair ingrijpen blijft optie
Ook Obama verwelkomde het plan, maar als de diplomatieke oplossing faalt 'blijft de VS voorbereid tot militair ingrijpen', liet hij zaterdagavond weten. Obama zei samen te willen werken met Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de Verenigde Naties om ervoor te zorgen dat er consequenties volgen als Syrië niet akkoord gaat met het plan.

Zondag waarschuwde Kerry Syrië opnieuw. Als het land niet meewerkt aan het plan om het chemische wapenarsenaal te vernietigen, dan is militair ingrijpen nog altijd een optie, aldus de minister.

Syrië: ontwapeningsdeal overwinning
Syrië is zeer te spreken over het plan voor het vrijmaken van chemische wapens. Minister Ali Haidar van Nationale Verzoening noemde het akkoord zondag 'een overwinning waarmee oorlog wordt voorkomen'.

Hollande sluit militair ingrijpen niet uit
De Franse president François Hollande liet gisteravond ook weten militair ingrijpen nog niet te willen uitsluiten. 'De militaire optie moet op tafel blijven, anders is er van druk geen sprake meer.'

De Amerikaanse minister John Kerry van Buitenlandse Zaken.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden