NieuwsBasisinkomen

VN: Basisinkomen is dé oplossing voor 2,7 miljard mensen in arme landen

Om hun inwoners tegen de ergste financiële ravage van de coronacrisis te beschermen, kunnen arme landen het best rechtstreeks geld gaan uitdelen. En dat aan maar liefst 2,7 miljard mensen. Dit uiterst ambitieuze voorstel komt van de ontwikkelingsorganisatie van de VN, UNDP. 

Het UNDP schetst in een rapport de verwoestende effecten van de coronarisis op honderden miljoenen mensen. Beeld Gallo Images via Getty Images

Volgens UNDP hebben zelfs de armste landen in Afrika genoeg middelen voor tijdelijke ‘basisinkomens’, mits de landen uitstel van betaling krijgen op hun buitenlandse schulden.

In een woensdag verschenen rapport schetst UNDP de ‘verwoestende’ effecten van de coronacrisis op honderden miljoenen mensen in met name Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Dagloners verliezen hun inkomsten, kinderen kunnen niet langer naar school en doktersbezoeken worden uitgesteld. Volgens UNDP dreigen honderd miljoen mensen zelfs in extreme armoede te vervallen.

‘Marshallplan’

De VN-organisatie stelt daarom voor dat overheden gedurende negen tot twaalf maanden geld gaan uitdelen. Daarna is het ergste van de coronacrisis hopelijk voorbij. Met vrij besteedbaar geld kunnen mensen eten kopen en huur, schoolgeld of medicijnen betalen. De 2,7 miljard mensen waar UNDP op mikt, leven in 132 verschillende landen. ‘Een Marshallplan’, noemt George Gray Molina, hoofdeconoom bij UNDP, het verregaande voorstel, dat volgens hem verrassend goedkoop is: de meeste ontwikkelingslanden zouden er minder dan 1 procent van hun bbp voor moeten reserveren.

Een goed idee, vindt hoogleraar Marleen Dekker van het Afrika-Studiecentrum in Leiden, waar zij met het kennisplatform Include onderzoek doet naar de effectiviteit van hulpverlening. Het principe van gratis geld werd vóór de coronacrisis al steeds vaker omarmd, en onderzoek toont aan dat begunstigden hun geld meestal nuttig besteden, bijvoorbeeld door zaden voor op hun akkers te kopen. ‘Het is echt niet zo dat al het geld opgaat aan drank, zoals het vooroordeel wil, en al helemaal niet als het terechtkomt bij vrouwen’, verklaart Dekker. Arme mensen kunnen zelf vaak het beste inschatten waaraan ze behoefte hebben.

Vliegwielwerking

Vijftien jaar geleden al wist bijvoorbeeld Brazilië via een soort basisinkomen miljoenen mensen uit de armoede te trekken. Nu met de coronacrisis vergelijkt Dekker geldtransfers met uitkeringen voor werklozen in westerse landen. Bovendien houden geldtransfers economieën draaiende: door de uitgaven ontstaat er ‘een soort vliegwielwerking’, aldus Dekker.

Tientallen landen schenken overigens sinds het uitbreken van de coronacrisis al (extra) geld aan hun inwoners– voorbeelden variëren van Mongolië en Tuvalu tot Egypte en Trinidad en Tobago. Ligt het aan UNDP, dan volgen dus meer landen. Individuele noden zijn lastig in te schatten, maar UNDP oppert ruwweg twee methodes: inkomens van mensen optrekken tot boven de plaatselijke armoedegrens, en dagelijkse donaties van 5,50 dollar aan iedereen, ongeacht de locatie. In Afrika bijvoorbeeld trekt UNDP de armoedegrens bij 3,20 dollar per dag. Wereldwijd zal het plan 200- tot 400 miljard dollar per maand vergen, schat UNDP.

Een praktisch probleem is het vinden van de potentiële ontvangers van het geld. In armere landen ontbreekt het vaak aan degelijke bevolkingsregisters, en lang niet iedereen beschikt er over een bankrekening. Een oplossing schuilt in de mobiele telefoon, die in veel landen al wordt gebruikt voor geldzendingen. In Togo zijn sinds de coronapandemie maar liefst 1,3 miljoen mensen geregistreerd voor noodtransfers: vrouwen krijgen per maand omgerekend 21 dollar op hun telefoon, mannen ontvangen 17 dollar.

Uitstel schuldaflossing

Door een pauze in de schuldaflossing van armere landen voor te stellen, zodat de landen het enorme transfersysteem zelf kunnen financieren, haakt UNDP aan bij een bredere discussie. In april al pleitten talloze regeringsleiders, onder wie Mark Rutte, voor een stop op verplichte aflossingen door Afrikaanse landen. Omdat arme landen samen meer dan 3 biljoen dollar aan het aflossen zijn, kunnen zij in principe maandenlang hulp aan hun inwoners geven, redeneert UNDP, al moeten de schulden later alsnog worden afbetaald.

Paul Hoebink, hoogleraar Ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, betwijfelt of het tot een stop op de aflossing van schulden komt. ‘Daar zijn het IMF en de Wereldbank voor nodig, waarin grote landen zoals de VS het meeste te zeggen hebben. Ik weet niet zeker of degene die nu in het Witte Huis zit, wil meehelpen’, zegt hij over de Amerikaanse president Trump.

Lees ook

Geef geen graan of koe, maar gewoon cash geld. Direct geld overmaken, zonder voorwaarden: dat is in de ontwikkelingshulp het nieuwe credo. Omdat mensen zelf het beste weten waar zij behoefte aan hebben.

Corona laait op in Afrika na versoepeling van lockdowns – wordt dit de volgende hotspot?

Net begonnen als correspondent en meteen een wereldcrisis voor je kiezen: hoe is het onze man in Latijns-Amerika Joost de Vries vergaan tijdens de eerste vijf maanden op zijn post? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden