VN: Bashar al Assad hongert burgers uit

Keihard is het oordeel van de VN-rapporteurs: het lijden van burgers wordt een methode van oorlogvoering.

AMSTERDAM - Wat in Syrië gebeurt, heeft niets meer te maken met collateral damage. Miljoenen burgers worden getroffen, niet als 'bijkomende schade' in een oorlog tussen rebellen en regeringstroepen, maar als rechtstreeks doelwit.


'Het lijden van burgers als methode van oorlogvoering', zo noemen zes VN-rapporteurs voor de mensenrechten het in een 'urgente oproep' aan de vooravond van de hervatting van het vredesoverleg in Genève, maandag. Na drie jaar van beschietingen en executies doemt een nieuwe 'horror of war' op: het ontzeggen aan burgers van primaire levensbehoeften en noodhulp.


Navi Pillay, Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, gaf drie weken geleden al een waarschuwing uit die nu een voorzetje blijkt te zijn geweest van de nog alarmerender noodkreet van haar rapporteurs. Pillay had het over het 'uithongeren' van de bevolking van kamp Yarmouk, nabij Damascus. Pillay had sterk de indruk dat het leger de burgers een 'collectieve straf' oplegt. Uithongeren als strijdmethode kan volgens haar een oorlogsmisdrijf vormen.


De zes rapporteurs trekken het probleem breder en laten in hun woordkeus alle omzichtigheid varen. Niet meer 'de indruk hebben', maar: het gebeurt, punt. Niet misschien een oorlogsmisdrijf, maar: er worden misdaden tegen de menselijkheid gepleegd, zo zeggen twee van de rapporteurs in een toelichting tegen de Volkskrant.


Belangrijker nog is dat het niet alleen gebeurt in Yarmouk, maar op tal van plaatsen in het land. En het gaat niet alleen om uithongeren, er worden diverse middelen ingezet om de burgerbevolking te laten lijden. De aanvoer van voedsel, water en medicijnen naar belegerde steden en dorpen wordt geblokkeerd. Oogsten worden vernietigd. Hele stadswijken worden platgebulldozerd.


Dat tientallen kinderen, vrouwen en oudere mannen gisteren de stad Homs konden verlaten, is mooi, zegt Olivier De Schutter, VN-rapporteur voor het recht op voedsel. 'Maar Homs is slechts een klein onderdeel. Zes miljoen mensen hebben voedsel nodig.'


Op nog een punt zijn de rapporteurs in hun mondelinge toelichting duidelijk dan in hun brief: de daders. Ze schrijven dat beide partijen de gewraakte methode van oorlogvoering gebruiken, maar mondeling stellen ze dat in veruit de meeste gevallen de troepen van president Bashar-al-Assad verantwoordelijk zijn, met steun van Hezbollah. Ook de oppositie laat burgers opzettelijk lijden, maar minder vaak en op minder grote schaal.


De rebellen doen het op drie manieren, zegt Raquel Rolnik, rapporteur buitengerechtelijke executies. Ze sturen medische teams weg, vernielen huizen en houden humanitaire konvooien tegen. Wat ze bijvoorbeeld niet doen, is gewassen van boeren vernietigen en vee doden. Daar zijn de regeringstroepen diverse malen op betrapt, vlak voor en tijdens de oogst. 'Duidelijk een poging om burgers uit te hongeren', zegt De Schutter.


De rapporteurs sommen de plekken in Syrië op waar de toestand het nijpendst is (zie kaartje). Overal worden soennitische burgers belegerd door de troepen van het regime of Hezbollah. Alleen in het noordwesten gaat het om sjiitische burgers die worden belegerd door de opstandelingen.


Alarm slaan de VN-rapporteurs ook over 'aanhoudende meldingen van het opzettelijk vernielen van ziekenhuizen en medische eenheden en het arresteren, martelen en doden van artsen en medisch personeel'. Dit is 'moreel weerzinwekkend'.


Waarom laten de strijdende partijen burgers lijden als middel van oorlogvoering? Wat is hun strategisch oogmerk? Er zijn diverse redenen. Burgers bestraffen omdat ze partij kiezen voor de vijand. Het 'uitroken' van de vijand, zodat hij - murw gemaakt - de wapens zal laten vallen en zich overgeven.


Maar dat zijn vooral de overwegingen van het regime. Welk belang de opstandelingen erbij hebben om voedsel en water tegen te houden, weet De Schutter niet. 'Dat is moeilijker om te begrijpen. Ze hebben medische teams gestopt. Waarom? De logica van dit alles ontgaat me.'


De methode van oorlogvoering vormt een ernstige schending van het humanitair recht. Daaruit vloeit voor de internationale gemeenschap de plicht voort, zo stellen de rapporteurs, maandag in Genève maximale druk uit te oefenen om een einde te maken aan het uitroken en uithongeren van burgers.


Eerste groep burgers geëvacueerd uit Homs

Een groep van 58 burgers is vrijdag als eerste geëvacueerd uit de belegerde oude stad van Homs. De groep vrouwen, kinderen en bejaarden werd in bussen naar een nabijgelegen opvangcentrum gebracht waar ze water en voedsel kregen. Een oude man moest in een ambulance worden afgevoerd.

De evacuatie maakt deel uit van een akkoord tussen de regering en de rebellen. Het voorziet ook in een driedaagse wapenstilstand. Het is voor het eerst sinds de burgeroorlog begon, dat beide partijen zo'n akkoord sloten.

De eerste twee bussen met ten minste 35 vrouwen, kinderen en ouderen kwamen in de middag aan bij de frontlinie. De Syrische staatstelevisie liet beelden zien van bejaarde mannen die arriveerden.

Ze werden bijgestaan door medewerkers van de Rode Halve Maan, de zusterorganisatie van het Rode Kruis. Naar verwachting zullen ongeveer 200 vrouwen, kinderen en mannen boven 55 jaar uit de door rebellen gecontroleerde wijk Jouret el-Shayah de belegerde stad verlaten. In het oude deel van Homs, een van de eerste steden die in 2011 in opstand kwamen tegen het regime van president Bashar al-Assad, zitten volgens de VN echter zo'n 2.500 burgers vast. Mannen tussen de 15 en 55 jaar zijn van de evacuatie uitgesloten.

De gouverneur van Homs, Talal Barrazi, sprak vrijdag op de staatstelevisie van een 'positieve sfeer'. Hij kondigde aan dat zaterdag de eerste hulpgoederen, vooral voedsel, naar buurten zullen worden gebracht die in handen van de rebellen zijn. Volgens Barrazi zijn de geëvacueerde mensen vrij om te gaan waar ze willen en is er opvang voor vierhonderd personen beschikbaar.

AP, Reuters, ANP

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden