Profiel André Postema

Vmbo-bestuurder André Postema: koel, hard en nu ook de boeman

Zijn bestuursstijl is zakelijk en afstandelijk, zeggen ook zijn vrienden. Dat breekt de Limburgse vmbo-bestuurder en PvdA-senator André Postema nu op. ‘Lodewijk, we kunnen hem niet overend houden.’

André Postema. Foto -

Veel van wat André Postema (48) ooit heeft gedaan en gezegd, krijgt in het licht van de crisis op ‘zijn’ VMBO Maastricht een ironische betekenis. Dat hij als bestuurskundige is geschoold op niets minder dan Harvard Business School, bijvoorbeeld. Of dat hij nog maar een paar maanden geleden Marleen Barth is opgevolgd als voorzitter van de PvdA-fractie in de Eerste Kamer. 

En, vooral, dat hij als bestuursvoorzitter van de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO), de organisatie waar VMBO Maastricht deel van uitmaakt, in Trouw pleitte voor een Onderwijsinspectie op afstand. De kwaliteit van een school zit hem, scheef Postema, niet in ‘vrij arbitraire parameters als afstroom, doorstroom of het verschil tussen de cijfers van schoolonderzoeken en eindexamen’ maar in de mate waarin leerlingen ‘adequaat worden voorbereid op het vervolgonderwijs, de arbeidsmarkt en de samenleving’. 

Postema is deze dagen nog vaak aan deze woorden herinnerd: in Maastricht kun je zien wat er kan gebeuren als de Onderwijsinspectie scholen hun gang laat gaan.

Echec examens

Kort nadat duidelijk was geworden dat 354 leerlingen van VMBO Maastricht ten onrechte een diploma hadden ontvangen, kwam Postema onder vuur te liggen. Zeker toen hij, met het argument dat hij de bestuurlijke continuïteit van LVO wilde waarborgen, besloot níet zijn ontslag in te dienen terwijl twee andere bestuurders wel moesten opstappen. ‘Ik heb er zo mijn gevoelens over’, mopperde minister Arie Slob publiekelijk. ‘Ik probeer me te beheersen. Dat zegt, denk ik, genoeg.’ 

Kamerlid Rudmer Heerema (VVD) verweet Postema ‘een gebrek aan zelfreflectie’. Zijn SP-collega Peter Kwint vroeg zich af ‘hoe je in vredesnaam (denkt) met enige autoriteit deze koepel te besturen als onder jouw verantwoordelijkheid zulke grote fouten zijn gemaakt’.

Tijdens het donderdag belegde Kamerdebat over de kwestie kreeg Postema alleen steun van zijn partijgenoot Kirsten van den Hul – die daarmee alom onbegrip oogstte. Maar de vraag is of Van den Hul namens de PvdA heeft gesproken, getuige het Whatsappbericht dat Lilianne Ploumen aan Lodewijk  Asscher had willen sturen. ‘Lo, we kunnen Postema niet overeind houden. Iemand moet nu bellen dat hij de eer aan zichzelf moet houden.’ Het bericht werd publiek nadat het Kamerlid het, per ongeluk zegt ze, met al haar contacten deelde.

Tot nader order volhardt Postema echter in zijn wens aan te blijven. Donderdagavond haalde hij hard uit naar de onderwijsinspectie in een verklaring. De 354 eindexamens hadden nooit ongeldig mogen worden verklaard, aldus de bestuursvoorzitter. ‘Examens kunnen alleen per individuele leerling en zorgvuldig onderbouwd ongeldig worden verklaard.’

Postema speelt inmiddels ‘geen inhoudelijke rol meer’ meer bij de afwikkelingen van het examendebacle, schreef minister Van Engelshoven woensdag in een brief aan de Tweede Kamer. De raad van toezicht stelt deze week een interim bestuurder aan, die de ‘volledige verantwoordelijkheid krijgt voor de school in Maastricht. 

Foto ANP

Balkenendenorm

In de publiciteit rondom VMBO Maastricht werd in herinnering geroepen dat Postema als collegelid van de Universiteit Maastricht (van 2005 tot 2014) 16 duizend euro meer verdiende dan de balkenendenorm van 188 duizend euro, en daarmee de ‘erecode’ van zijn partij zou hebben geschonden dat PvdA’ers niet meer mogen verdienen dan de minister-president. ‘Ik zou de universiteit kunnen vragen of ik net één euro onder de norm mag zitten. Maar dat is ook huichelarij’, zei Postema destijds in NRC Handelsblad. ‘Je kunt het niet gauw goed doen.’

Uiteindelijk concludeerde de partij zelf dat dat Postema niet in strijd handelde met de code, omdat zijn salaris zonder pensioenafdrachten wel onder de norm uitkwam. Als bestuursvoorzitter van LVO ging hij 178.999 euro per jaar verdienen. Eén euro onder de balkenendenorm. 

Rein de Wilde, decaan van de faculteit Cultuur en Rechtswetenschappen van de Open Universiteit, heeft zich nogal gestoord aan de ‘framing’ waarvan Postema het slachtoffer zou zijn geworden. ‘In de berichtgeving over de crisis bij het VMBO Maastricht kom je niet tegen dat 90 procent van LVO goed functioneert. Als er ergens iets misgaat, is er altijd een zondebok nodig. En die rol is Postema toebedeeld. Want als er regen valt, zijn de goden kwaad.’

Niets wat Postema heeft gedaan en gelaten kan genade vinden bij de media en de politiek, zegt De Wilde. ‘Toen Postema zei dat de docenten van VMBO Maastricht het zichzelf niet makkelijk hadden gemaakt, werd hem verweten dat hij de docenten de schuld gaf. Toen hij zei dat er ook administratieve fouten zijn gemaakt, werd daarvan gemaakt dat hij de ernst van de zaak miskende.’

De Wilde heeft nauw met Postema samengewerkt toen beiden verbonden waren aan de Universiteit Maastricht – De Wilde als decaan van de faculteit Arts and Social Sciences, Postema als lid van het college van bestuur. ‘Hij was een prettige bestuurder. Hij had wel opvattingen, maar stond ook open voor tegengeluiden.’ 

Delegeren

Postema is het type bestuurder dat delegeert, zegt Jo Ritzen, minister van Onderwijs van 1989 tot 1998 en collegevoorzitter van de Universiteit Maastricht in de periode dat Postema daar vicevoorzitter was. ‘Je hebt een hele goede bestuurder aan André. We hadden een buitengewoon constructieve samenwerking.’ 

Conflicten waren er ook en dan vooral over verschillen in bestuursstijl. ‘Het ging vaak over: hoe dicht zit je er bovenop? Zelf ben ik iemand die overal bij wil zijn. André legt graag de verantwoordelijkheid, met goede afspraken, bij andere partijen’, aldus Ritzen, die goed bevriend is met Postema. ‘Dat is een model dat ik zeer prijs, maar dat ook risico’s met zich meebrengt.’

Zo ging het mis toen aan de Universiteit Maastricht een nieuw studenteninformatiesysteem werd ingevoerd. Door foute roosters belandden studenten op de verkeerde plaatsen en moesten medewerkers weekenden doorwerken om alles recht te breien. ‘In die periode klonken er geluiden dat Postema had moeten aftreden’, schreef universiteitskrant Observant in zijn afscheidsinterview ‘maar dat heeft hij altijd onzin gevonden.’ 

Oud-minister Jo Ritzen. Foto anp

Ritzen: ‘André legde de verantwoordelijkheid voor het invoeren van dat nieuwe systeem bij de decanen en de onderwijsdirecteuren. De rector magnificus en ik vonden dat je daar bovenop moet blijven zitten.’

Volgens Observant ervoeren sommige medewerkers van de universiteit Postema als een weinig empathische en harde bestuurder, maar Ritzen zegt dat nooit zo te hebben waargenomen. ‘Hij staat wel op afstand, maar daar heeft hij ook een filosofie over waar veel voor te zeggen valt.’

Staat hij als bestuurder van het LVO niet op een te grote afstand van de onderwijspraktijk? Meerdere ouders met kinderen op het VMBO Maastricht hebben al in 2016 een klacht ingediend bij het LVO en de onderwijsinspectie, ook over de schoolexamens.

Ritzen denkt van niet. ‘Hij staat op afstand, legt de individuele verantwoordelijkheid bij de scholen. Dat is onder alle omstandigheden verantwoord.’ Dat het op het VMBO Maastricht zo mis zou gaan, zegt de oud-minister, kon niemand voorzien. ‘Er is in het verleden heel veel fout gegaan bij het LVO. André heeft een aantal dingen kunnen herstellen, maar niet alles.’

Afstandelijk

Bert Jongen, onderwijswethouder (D66) in Maastricht begrijpt dat Postema hard en afstandelijk wordt genoemd. 'Ik snap waar het vandaan komt, maar ik ben het er niet mee eens. Zijn aanpak is zakelijk en afstandelijk. Hij houdt het hoofd koel, ook nu. Daardoor komt hij wat afstandelijk over als je hem oppervlakkig kent. Maar ik zie dat dit hem persoonlijk raakt.’

Sinds het examenechec bijna twee weken geleden aan het licht kwam, heeft hij dagelijks contact met Postema. ‘Ons doel is nu om te zorgen dat de schade voor de leerlingen zo beperkt mogelijk blijft.’ 

Als het aan Jongen ligt, stapt de bestuursvoorzitter nu niet op. ‘Ik vind dat bij een schipbreuk de kapitein op de brug moet staan tot het schip in veilige haven is. Daar is André nu mee bezig. Daarna is het aan de raad van toezicht.’

De Volkskrant heeft een interviewverzoek ingediend bij Postema, maar daar vooralsnog geen reactie op gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.