Vluchtelingen uit het land van het geluk

Als het tocht, staan er twee deuren open, is een boeddhistisch aforisme. Het betekent dat je voor een aanvaring twee partijen nodig hebt. Waar boeddhisten zijn, wordt een deur dichtgehouden, stellen beroemde pleitbezorgers als de Franse monnik Matthieu Ricard, de bekendste boeddhist van westerse origine. Als klassiek voorbeeld van de werking van het boeddhisme in de praktijk, noemt Ricard de Tibetaanse betogers die in 1989 op Chinezen buitgemaakte wapens doormidden braken, in plaats van ze tegen de vijand in te zetten. Nu hadden Tibetaanse veldheren in vroegere eeuwen wel degelijk strijd geleverd, en zijn boeddhisten op dit moment, bijvoorbeeld, een conflictpartij in Birma. Ricard lost dat volgt op: er zijn wel boeddhisten die geweld gebruiken, maar er zijn nooit oorlogen gevoerd uit naam van het boeddhisme.


Klopt dat? Bhutan, biotoop van de term Bruto Nationaal Geluk, wordt door vriend en vijand geroemd als de meest op boeddhistische principes gestoelde staat ter wereld. Bomen mogen er niet worden gekapt, dieren mogen er niet worden gedood. Toch werden uit Bhutan twintig jaar geleden ruim honderdduizend Lhotshampa's, merendeels hindoeïstische Nepalezen, verdreven - officieel omdat zij zich illegaal in Bhutan hadden gevestigd, maar naar het zich laat aanzien omdat de monarchie hen een bedreiging achtte voor het boeddhisme zelf.


Tot op de dag van vandaag wonen 80 duizend vluchtelingen in kampen in Nepal. Sinds 2008 loopt er een VN-programma om hen elders ter wereld te huisvesten. 35 duizend vluchtelingen zijn sindsdien verhuisd naar de VS. Nederland nam 229 vluchtelingen op. Vier van hen, Ram Chhetri, Yog Kharga, Hem Rizal en Gopal Gurung, schreven mij naar aanleiding van een verhaal over Bruto Nationaal Geluk in Bhutan: hindoes van Nepalese origine mochten twintig jaar geleden niet in dat geluk delen. Omdat Bhutan en het boeddhisme in het Westen populair zijn, is de verdrijving van de Lhotshampa's onderbelicht.


De Lhotshampa's waren in grote meerderheid woonachtig in Bhutans subtropische zuiden, het enige stuk dat tot op de dag van vandaag voor buitenlanders ontoegankelijk is. Die zuidstrook is, letterlijk en figuurlijk, Bhutans duistere kant. Er woonden al Lhotshampa's in de 17de eeuw, maar de grote meerderheid kwam in de 20ste, vooral na 1960. Hun komst had te maken met het moderniseringsoffensief dat onder de derde koning begon. Voor de aanleg van wegen, het bouwen van scholen en kazernes waren arbeidskrachten van buiten nodig: Bhutans autochtone bevolking, bestond uit autarkische boeren en monniken. Lhotshampa's stroomden toe uit het grensgebied met India. In de jaren tachtig waren zij uitgegroeid tot meer dan eenderde van de bevolking. Bij de autoriteiten brak een on-boeddhistische paniek uit: als we niets ondernemen, nemen de zuiderlingen Bhutan over en valt het enig overgebleven boeddhistische rijk in de regio - na Tibet (aan de noordgrens) en Sikkim (aan de westgrens).


In Sikkim was het boeddhistische koningshuis afgeschaft nadat een Nepalese hindoemeerderheid in 1975 in een referendum voor aansluiting bij India had gestemd. Bhutans Lhotshampa's betaalden de prijs. In een census van 1988 werden alle Nepalezen die niet over vestigingspapieren van voor 1958 beschikten, tot illegale inwoners verklaard. De Nepalese taal verdween van de scholen, Bhutans officiële kleding werd verplicht in publieke gebouwen. Medio 1990 was een etnisch conflict een feit. Wie wil, kan stellen dat de etnische zuivering die volgde niets met de essentie van het boeddhisme te maken had. Maar dan moet je ook stellen dat de Vierde Kruistocht niets te maken had met de essentie van het christendom.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden