Vlora weifelt: stemmen of schieten

De verkiezingen bereiken de stad in de vorm van een lange kolonne legerjeeps. Meer dan honderd internationale waarnemers kijken nieuwsgierig naar de verlaten straten, terwijl hun chauffeurs langs de barricades van uitgebrande autowrakken slalommen....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

VLORA

Peter Welch, de verkiezingscoördinator van de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE in Albanië, had al gewaarschuwd: 'Er zijn verschillende gebieden waarvan je moeilijk kunt zeggen dat er normale verkiezingen kunnen plaatsvinden.'

Dat geldt nergens zozeer als in Vlora, de havenstad waar de negentigduizend inwoners in maart de aanzet gaven voor de opstand tegen president Salih Berisha. De ontlading van de volkswoede en plunderingen van de wapendepots stortten het armoedige Balkanstaatje in de chaos. In Vlora is het oproer ondertussen verzand in een permanente straatoorlog tussen rivaliserende maffiosi.

Westerse diplomaten hopen dat de parlementsverkiezingen van zondag een remedie zullen zijn voor de heersende anarchie. De bange vraag is of er onder de huidige omstandigheden wel eerlijke verkiezingen mogelijk zijn.

De internationale waarnemers worden voor een legertent op het hoofdkwartier van de Beschermingsmacht bij de haven van Vlora op de hoogte gebracht van de situatie. Die is niet rooskleurig: de stad blijkt te zijn verdeeld tussen twee, drie bendes die bijna elke middag vanaf een uur of vier hun territoriumstrijd in de straten uitvechten met kalasjnikovs, handgranaten en soms zelfs met lichte artillerie.

De machtigste bende wordt aangevoerd door de 27-jarige bodybuilder Sazan Vçaushi, beter bekend als 'Zani'. Hij zou in een Griekse gevangenis hebben gezeten wegens vrouwensmokkel en gewapende overvallen.

Na het uitbreken van de opstand keerde hij terug naar zijn geboortestad, waar hij zijn specialiteit heeft gemaakt van ontvoering van rijke zakenlieden. Als het nodig is, ranselt hij ze af totdat de familie over de brug komt met losgeld. Op het dak van zijn flatgebouw heeft hij een sirene laten monteren die hij met een druk op de knop vanuit zijn flat kan bedienen. Zodra het bekende geluid van Zani's sirene klinkt, zijn de straten van Vlora op slag verlaten.

'Hij mag dan een extravagante persoonlijkheid lijken, in zijn deel van de stad wordt hij gerespecteerd als een soort Robin Hood', zegt een kolonel van de Multinationale Beschermingsmacht die is gelegerd in Vlora. 'Wij hebben terdege met hem rekening te houden.'

Zani schijnt een aanhanger van de oppositie - al is zijn poging om zich kandidaat te stellen voor de Socialistische Partij op niets uitgelopen - terwijl de andere bendes connecties zouden onderhouden met de partij van Berisha. Maar de bendeoorlogen gaan minder om politieke tegenstellingen dan wel om prestige, oude vetes en de beheersing van de lucratieve drugs- en wapensmokkel naar Italië.

De verkiezingen zijn moeilijk te organiseren omdat er buiten de bendes geen enkele vorm van autoriteit bestaat. Het stadhuis is in brand gestoken, de ambtenaren hebben maanden geen loon gekregen. De voorzitter van de districtsraad, Medir Xhelili, moest naar een naburige stad om papier te vragen voor het opstellen van een nieuw kiesregister.

In Vlora zijn geen kwartiersbijeenkomsten geweest. De aanhangers van Berisha durfden er geen te organiseren; ze zouden het er niet levend vanaf hebben gebracht. De socialisten moesten donderdag hun rally in de sporthal meteen na het begin afblazen omdat de bendes opnieuw met elkaar slaags waren geraakt. De socialistische lijsttrekker, minister van Financiën Arben Malaj, moest door een pantserwagen van de Internationale Beschermingsmacht in veiligheid worden gebracht. Een paar pamfletten op de muren langs de hoofdstraat is het enige teken van verkiezingsstrijd.

De buitenlandse troepen zorgen zondag alleen voor de veiligheid van de tien waarnemingsteams die het verloop van de verkiezingen in de gaten moeten houden. De bewaking van de stembureaus zelf wordt overgelaten aan de plaatselijke politiemacht, die is geslonken tot een stuk of dertig agenten - zo wat de enigen in de stad die rondlopen zonder wapens. Geen wonder dat officieren van de Beschermingsmacht bang zijn voor een bijzonder lage opkomst.

De woede van de bevolking is nog bijna even groot als in maart. Ze geven president Berisha er de schuld van dat ze hun geld zijn kwijt geraakt bij de ineenstorting van de speculatieve piramidefondsen. Voor hen kunnen de verkiezingen maar één uitslag hebben. 'Berisha moet aftreden', zegt oppositiekandidaat Albert Shyti. 'Als het niet via de stembus gaat, nemen we de wapens weer op.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden