Vlootschouw met ambitie

De tentoonstelling van de Rijksakademie bruist van ambitie.

Concentratie een 10, geduld een 8, voorkomen in orde - ik breng het er niet slecht vanaf op de 'castings' van de kunstenaar Hamid El Kanbouhi. Een driekoppige jury beoordeelt hardop iedere bezoeker die binnenkomt in zijn installatie. Die fopjury is nog maar het begin. Er is een barretje en er zijn schilderijen tot aan de nok, er zijn levende modellen die staan te roken, te drinken en te wauwelen. En als klapstuk midden in de ruimte een gesloten kooi met drie Noord-Afrikaanse jonge mannen erin. Na afloop van dit bizarre mengsel van reality, glamour en immigratie word je buitengezet en moet je de brandtrap af, opgelaten de rook uit je jas wapperend.


Op de RijksakademieOpen, de jaarlijkse vlootschouw van de postdoctorale kunstinstelling in Amsterdam, is El Kanbouhi's perfomance bijna doorlopend te zien.


De Marokkaanse kunstenaar is niet de enige die groot denkt. In het licht van de naderende kaalslag heeft de Rijksakademie de geest gekregen. Er zijn hostessen die de weg wijzen (als ze hem weten) in het doolhof-gebouw, er zijn verklarende teksten bij de ateliers (die betere schrijvers verdienen). Er zijn doorlopende performances, rondleidingen door de collectie die gevaar loopt en presentaties in galeries in de stad. En er is commercie: voor het eerst moet voor de catalogus apart worden betaald.


Maar dat is het randgebeuren. Opvallend is de stuiterende ambitie die bij een aantal deelnemers te vinden is - genoeg om het bezoek aan de ruim vijftig ateliers zeer de moeite waard te maken. Af en toe kan de Rijksakademie een behoorlijk in zichzelf gekeerde indruk wekken, maar dit jaar zeker niet.


De Israëlische Idan Hayosh heeft buiten een gigantische kijkkast opgesteld: een symmetrisch ingericht kantoor waarin een grote zwerm insecten cirkelt. Het is alsof een computeranimatie werkelijkheid is geworden. Van de schilders is Michiel Ceulers momenteel de interessantste, die in zijn eentje de abstractie opnieuw aan het uitvinden is.


Dan is er Alberto de Michele, een Italiaanse Nederlander die het misdadige verleden van zijn vader als zijn 'erfenis' beschouwd. Hij maakt er films en beelden van die op het randje van geloofwaardig balanceren, maar het gestolen marmeren straatnaambord uit Rome ziet er toch heel echt uit (de Michele plaatste een kopie terug).


En er is opvallend veel engagement en historische interesse. Bijvoorbeeld bij Gert Jan Kocken die archieven afstruint om 'omslagpunten' uit de geschiedenis in beeld te brengen. Nieuw is een werk met de correspondentie van kernfysici uit de jaren veertig, een historisch drama ontrolt zich in de brieven en Kocken voorziet het van van eindeloos veel aantekeningen en verwijzingen.


Rossella Biscotti kopieerde in lood een vloer van de eerste gevangenis waar mensen levenslang opgesloten werden; de Russische Irina Popova fotografeerde en filmde in het hart van de hasj-productie in Marokko. De Egyptische Ayman Ramadan is zo betrokken bij de protesten in Egypte dat zijn performance niet af kwam.


Het kleine gebaar is er ook. De Pools/Amerikaanse kunstenaar Pawel Kruk zingt voor drie toehoorders een lied zo teer als glas. 'In these byways I hear voices I know I've never heard' (uit Merciless and great van Bonnie Prince Billy). Ja, het zou over dit gebouw kunnen gaan, vertelt hij na afloop. Het is moeilijk er geen zwanenzang in te horen.


RijksakademieOpen 2011, 26 en 27 november 11-19. Sarphatstraat 470, Amsterdam.


Afgelopen maandag, tijdens de begrotingsbesprekingen van OCW, werd het verzoek om een miljoen extra voor de Rijksakademie door staatssecretaris Halbe Zijlstra weggewuifd. Zwaar weer voor de postdoctorale kunstinstelling (uit 1870). Mondriaan is er opgeleid, Berlage en Appel. Recenter 'toptalent' (een stokpaardje van Zijlstra): Germaine Kruip en Guido van der Werve.


De vijftig plaatsen moeten straks verdeeld worden over drie instellingen: Rijksakademie (Amsterdam), Jan van Eyck Academie (Maastricht) en De Ateliers (Amsterdam). De Rijksakademie zal haar gebouw moeten verlaten, de (rijks-)collectie zal uiteenvallen en ook de Prix de Rome (ingesteld in 1808) zal verdwijnen. 'Pure kapitaalvernietiging' zegt directeur Els van Odijk.


De Nederlandse kunstwereld is doordesemd van 'de Rijks'- zoveel moet blijken uit het gelijktijdig georganiseerde galerieweekend waarin bijna dertig Amsterdamse galeries open zijn en een groot deel werk van oud-deelnemers vertoond. Bijna allemaal (zeer) gearriveerde kunstenaars.


Bijvoorbeeld Marijke van Warmerdam (Galerie van Gelder) en Meschac Gaba en Tiong Ang (in een groepsexpositie, Lumen Travo). Een iets jongere lichting: Fernando Sánchez Castillo bij Tegenboschvanvreden en Folkert de Jong bij Galerie Fons Welters. Fotografe Charlotte Dumas (ook genomineerd voor de Volkskrant Beeldende Kunstprijs) exposeert bij Paul Andriesse. Een wat gewaagdere keuze: Jasper van den Brink en Go Eun Im (Soledad Senlle Gallery/Kunst aan de Schinkel) en Bas Louter, Sara Rajaei en Judith van Ijken in de Frankendael Foundation. Ook Ron Mandos een Rijks-groepsexpositie met o.a. Arthur Kleinjan en Hans Op De Beeck. Tip: huur een fiets.


Rijks in de galeries

Ravage


Het voortbestaan van de Rijksakademie wordt bedreigd door bezuinigingen. In de korte film Living Room van Roderick Hietbrink staat alles in een keurige Hollandse doorzonwoning op zijn plaats. Dan wordt er een eik met wortel en kruin aan een kabel door het huis gesleept. In enkele minuten ontstaat een complete, onherstelbare ravage.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.