Vloot van Achmea op drift

Bankverzekeraar Achmea gaat met de overname van het GAK ook in sociale zekerheid; de tiende business unit van de coöperatieve reus....

WAT HEEFT de homo economicus meer nodig in het leven dan Achmea?

Hij kan zich verzekeren bij Centraal Beheer, FBTO of Avéro, zijn ziekte afdekken bij het Zilveren Kruis, een pensioen regelen bij PVF, een hypotheek afsluiten bij het Woonfonds, zijn vermogen laten groeien bij Staal Bankiers en na ziekte reïntegreren met Argonaut van het GAK. Zelfs voor ontspanning heeft Achmea gezorgd: gratis internetten met provider Noknok.nl van Scaramea of fitnessen bij Ten Tije, een andere recente aanwinst van het financiële conglomeraat uit Zeist.

Iets te veel van het goede?

Met ABN Amro, ING, Fortis, Aegon en de Rabobank behoort Achmea tot de financiële reuzen van Nederland. Maar ABN Amro, ING, Fortis en Aegon zijn beursgenoteerde bedrijven die internationaal meespelen. De Rabobank is ook een coöperatie, maar wel met een heldere structuur. Achmea is niet alleen het meest onbekend - ondanks (Even Apeldoorn bellen) ijzersterke merken - maar ook het meest gecompliceerd.

Het bolwerk uit Zeist óógt niet alleen als een allegaartje, het is het ook. Het is een samenraapsel van tientallen bedrijven die in de loop der jaren verzameld zijn en op de keper beschouwd slechts één ding gemeen hebben: ze werken samen binnen Achmea.

Het overgrote deel van de Achmea-bedrijven is een coöperatie. Dat betekent dat de zeggenschap formeel bij de ledenraad ligt. In de praktijk is dat eerder een medezeggenschapsraad dan een aandeelhoudersvergadering. De Achmea-top moet er weliswaar verantwoording afleggen over het beleid, maar hoeft geen dividend uit te betalen of vervelende vragen te beantwoorden over de winst per aandeel. De winst blijft volledig binnen het concern.

Op die regel komt nu één uitzondering. De GAK-bedrijven worden van de stichting GAK Holding gekocht met Achmea-aandelen. Het is de eerste keer dat aandelen buiten het concern terecht komen. En die GAK-stichting wil wel dividend.

Een eerste stapje op weg naar meer? Alle grote Achmea-bedrijven zijn coöperaties: Centraal Beheer, Avéro, FBTO, PVF, Zilveren Kruis. Zij vormen weer de ledenraad van Achmea. Eigenlijk is Achmea dus een coöperatie van coöperaties. Slechts een handvol kleinere bedrijven is eigendom van de coöperatie Achmea: de GAK-bedrijven, Staal Bankiers en Banque Colbert in Luxemburg.

Die eigenaardige structuur van Achmea bepaalt het karakter van het conglomeraat. Gijs Swalef, de peetvader van Achmea, sprak in de tien jaar dat hij aan het roer stond liefkozend van zijn 'vloot'. Swalef, toendertijd baas van Centraal Beheer, fuseerde deze verzekeraar met Avéro tot AVCB, de basis van Achmea. Kort daarop sloot ziektekostenverzekeraar Zilveren Kruis zich aan. In 1998, na een reeks kleinere aanwinsten, volgde weer een grote vis: pensioenuitvoerder en vermogensbeheerder PVF.

Jarenlang maakten Swalef en Zilveren Kruis-topman Paul Overmars de dienst uit binnen de raad van bestuur van Achmea. Daar kwam later Gijs van Arkel bij, toen die PVF binnenbracht. En nu wordt ook GAK-topman Bert de Jong beloond met een plek in de raad van bestuur, als dank voor het overdragen van de GAK-bedrijven. De top van Achmea is geen slechte plek. De bestuurders gaan jaarlijks gemiddeld met 1,75 miljoen gulden naar huis. De Jong, die het GAK jaarlijks 1,1 miljoen kostte, kan er dus nog op vooruit gaan.

De kern van de Achmea-top wordt gevormd door degenen die de sterkste merken binnenbrachten: Swalef - en nu Hoevenaars - voor Centraal Beheer, Overmars voor Zilveren Kruis en Van Arkel voor PVF. Zij hebben ieder hun achterban, die ze koesteren. Op die manier wordt het machtsevenwicht in Achmea's raad van bestuur bewaard.

'Deze drie bedrijven zijn sterk en hebben veel macht binnen Achmea. Dat maakt het voor het concern moeilijk om slagvaardig te opereren', zegt analist Cor Kluis van Rabo Securities. 'Ik heb de indruk dat er vooral veel gepráát wordt bij Achmea.'

De bedrijven hoeven dan ook voorlopig niet te vrezen voor 'Zeist', waar het hoofdwartier van Achmea is gevestigd. De raad van bestuur is het opperbevel van de vloot, met eerst Swalef en nu Hoevenaars als admiraal. Maar daarmee is het wel gezegd. Want elk van de aangesloten bedrijven opereert behoorlijk autonoom en heeft ook wat te vertellen binnen Achmea als geheel. Zo blokkeerde PVF bijna anderhalf jaar geleden de spraakmakende fusie met de Rabobank, omdat het niet samen wilde met Rabo's vermogensbeheerder Robeco. Swalef had PVF indertijd bij de fusie een voorname rol beloofd, en hield zich aan zijn belofte: de 'strategische meesterzet' ketste af.

Piraterij binnen de vloot is spreekwoordelijk. De ziektekostenverzekeraars binnen Achmea - Zilveren Kruis, FBTO, Groene Land, OLM - zijn stuk voor stuk sterke merken, die graag groeien en dat ook doen ten koste van elkaar. Elk Achmea-bedrijf heeft ook een eigen automatiseringsafdeling, administratie en noem maar op. 'Op de markten waar ze actief zijn, staan ze als een huis. Maar als concern is het een zootje. Elke samenhang ontbreekt', zegt een directeur.

Voor de aangesloten bedrijven is dat aantrekkelijk. Of, sterker nog, de reden dat ze zich wel wilden aansluiten bij de vloot van Swalef. 'Achmea heeft het steeds over de vlootfilosofie met al die schepen en scheepjes, maar laat een marineman dat niet horen', stelt een ingewijde in de financiële wereld. 'Want niets wordt zo strak geleid als een vloot. Bij Achmea kunnen de schepen alle kanten op, als ze dat willen.'

Volgens de eerder genoemde directeur 'heeft Zeist geen zeggingskracht in het land'. 'Geklaag over wat Zeist nu weer besloten heeft? Nee, dat heb ik nooit meegemaakt', zo zegt een voormalige werknemer van FBTO.

S

TROOMLIJNING past ook niet in de Achmea-cultuur. 'Winstmaximalisatie is niet ons doel, maar winstóptimalisatie', zei Swalef vorig jaar bij de presentatie van de cijfers. 'We hebben niet de hype gevolgd om elk jaar een gigantische winst te laten zien', voegde hij er deze week aan toe in een afscheidsinterview met Het Financieele Dagblad.

Sympathiek, maar de wereld staat niet stil. Eureko, het Europese samenwerkingsverband van verzekeraars waar Achmea deel van uitmaakt, greep de afgelopen jaren mis bij de overname van de Franse verzekeraar GAN en het Britse Guardian Royal Exchange. Bij de Poolse BIG Bank ligt nu de Deutsche Bank dwars. 'Bij Eureko moet iedereen eerst met iedereen overleggen. Dan vis je overal achter het net. Als Deutsche Bank-baas Breuer zegt ''die bank kopen wij'', dan gebeurt dat gewoon', legt Rabo-analist Kluis uit.

In Nederland ging Gijs Swalef het kralen rijgen de afgelopen tien jaar uitstekend af. Als maatschappelijk gewortelde coöperatie heeft Achmea overal zijn contacten, met de overname van het GAK als jongste bewijs. Maar met datzelfde GAK is het jachtterrein wel aardig afgestroopt en de verzameling zo ongeveer compleet.

Nu breekt voor Achmea Uur U aan. 'Swalef heeft zijn collectie kunnen vormen door bedrijven te beloven dat ze konden profiteren van Achmea terwijl ze ook zelfstandig mochten blijven. En de baas mocht eventueel nog in de raad van bestuur ook', zegt een ingewijde. 'Nu komt het moment dat ze moeten zeggen: dat hebben we toen wel beloofd, maar nu gaan we het toch anders doen.'

Met zijn sterke merken en meer dan vier miljoen klanten is Achmea, in elk geval in Nederland, namelijk een financiële machtsfactor van belang. Alleen komt het er nog niet uit. En waarom zou Achmea ook, zolang er jaarlijks een nette winstgroei (vorig jaar 7,3 procent, werd de afgelopen week bekend gemaakt) wordt gepresenteerd? Zo kan de verzekeringsvloot uit Zeist ongestoord nog jaren voortdobberen. Voor een vijandige overname vanwege ondermaatse prestaties hoeft het niet-beursgenoteerde Achmea immers niet bang te zijn.

'Verandering is noodzakelijk om vooruitstrevend en daadkrachtig te blijven', meldt de internet-site van Achmea. Maar de lastige taak om van de Swalef-collectie de komende jaren een efficiënt financieel concern te maken is de 50-jarige Nol Hoevenaars toebedeeld. Dat is - ongetwijfeld vanwege de inspraak van de bedrijven binnen Achmea - bepaald geen revolutionaire keus. De voormalige Philips-boekhouder is al tien jaar de trouwe rechterhand van Swalef bij Achmea. 'Ik verwacht dus geen plotselinge koerswijziging', zei de vertrekkende Gijs Swalef afgelopen week dan ook.

Dat belooft weinig goeds voor de slapende reus uit Zeist. Maar toch zijn er kleine veranderingen merkbaar bij Achmea. Zo liet het concern twee maanden geleden apetrots weten van het gerenommeerde Standard & Poor's de AA min-rating gekregen te hebben vanwege de financiële kracht van de verzekeringsactiviteiten. Achmea had zo'n rating gevraagd om de financiële slagkracht en flexibliteit te kunnen vergroten en vaker een beroep te kunnen doen op de kapitaalmarkt.

Bovendien zet Achmea na de aankoop van de GAK-bedrijven zijn schepen groepsgewijs in om zakelijke klanten één Achmea-pakket te kunnen leveren op de aantrekkelijke groeimarkt van employee benefits. Verder zijn de negen CAO's bij het concern sinds vorig jaar ingeruild voor één Achmea-CAO. En, zo werd donderdag bekend gemaakt, de reeks verzekeraars worden door Achmea ondergebracht in drie juridische eenheden: schade, leven en zorg. Volgens Hoevenaars levert dat vooral praktische voordelen op; zo hoeven alle bedrijven niet meer apart te rapporteren aan de toezichthoudende Verzekeringskamer. Maar verder moest er beslist niets achter gezocht worden, stelde Hoevenaars.

Nu Gijs Swalef (voor Nol Hoevenaars) en Herman Wijffels (voor Hans Smits) plaats gemaakt hebben, zou er zelfs weer met frisse moed naar een fusie met de Rabobank gekeken kunnen worden. Maar dat valt bij nader inzien tegen: Hoevenaars en zijn nieuwe tweede man Paul Overmars deden destijds de mislukte onderhandelingen met Rabo.

En zo overheerst in de financiële wereld voorlopig de scepsis over de vloot van Nol Hoevenaars.

'Achmea is net Brazilië: Qua potentieel het meest veelbelovend, maar op de één of andere manier komt het er niet uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden