Vlieggewicht

Of hij nou staat voor vreugde, bevrijding of toch iets van gevaar, in de beeldende kunst is De Sprong op talloze manieren schitterend verbeeld. En dat zó verrassend vaak, dat V graag een zomer lang de zinnen prikkelt met de mooiste voorbeelden van het eeuwenoude verlangen om (al is het maar voor even) van de grond te komen.

In 1987 zagen we een wonder. Het zat in de videoclip van een beroemde zanger. Hij had een raar lachje en een aap als beste vriend. Uiteraard waren we fan. Wat vooral betekende: imitator. De langgerekte falsetkreten van de zanger waren onze langgerekte falsetkreten. Greep hij suggestief in zijn kruis, dan grepen wij suggestief in ons kruis. De moonwalk? We moonwalkten de volle drie straten naar school! Geen danspas of beweging die we niet beheersten.


Tenminste: tot we het wonder zagen.


Het gebeurde tegen het einde van de clip. De zanger, gekleed in wit pak met maffiahoed, was in een louche café biljart en maakte amok; hij brak een keu, verpulverde een bal, schoot een gangster door een muur en toen gebeurde het: op een kleine dansvloer, omringd door mannen met identieke hoeden, deed hij een routine, die je moest zien om hem te geloven: in kaarsrechte houding, de armen strak langs het lichaam en de zwaartekracht tartend, helde hij naar voren. Tot vlak boven de vloer. Als een onderwaterplant. Daarna veerde hij terug.


Op een videoband analyseerden we de beweging.


Hij gebruikt spiegels, meende Christian.


Schoenen met magneten, dacht Alexander.


Onzichtbare kabels, wist Rohan.


Oefening, zei ik.


Daarna gingen we naar buiten en probeerden zelf scheef te staan totdat we geschaafde ellebogen hadden.


Dingen veranderen, dingen blijven. De zanger is dood, we zijn niet langer fan, sterker, er is helemaal geen 'we' meer, maar kijk op YouTube en opnieuw ben je onder de indruk. Door de souplesse en het gemak, maar ook door de ondermijning van een simpel natuurkundig gegeven: dat wat gewicht heeft valt, hoe meer, hoe sneller.


Brons heeft best veel gewicht.


En daarmee zijn we aangekomen bij Large Leaping Hare (1982) van Barry Flanagan, een beeldhouwer uit Wales die het grootste deel van zijn leven in Engeland doorbracht. Woont u in Utrecht dan kent u zijn werk misschien. Flanagans Thinking Hare, een variatie op Rodins De Denker, staat op het Neude en veroorzaakte ooit een kleine rel. Woont u elders dan bent u z'n beelden misschien ook weleens tegengekomen. Ze sieren plinten van New York tot Cambridge tot Jeruzalem en bestaan vaak uit hazen verwikkeld in allerlei activiteiten: dansen, gewichtheffen, boksen, acrobatiek; er zijn ook hazen die springen.


Large Leaping Hare bijvoorbeeld, een spectaculair beeld. Het toont de haas op het moment dat Cartier-Bresson hem zou fotograferen: in mid-air, halverwege een sprong, de lange oren platgedrukt door de snelheid, de voor- en achterpoten maximaal uiteen. Hij oogt echt, die sprong, en dat komt door houding, anatomie et cetera en ook door de stellage onder de haas. Die is voor het beeld wat de in zwart gehulde figuur is voor de poppen in Japans bunraku-theater: een knecht, een intermediair tussen reële en fictieve wereld; hij is er niet, en terwijl hij er niet is, ondersteunt hij het beeld. Dat dus blijft zweven.


Kunsthistorisch gezien is dat tamelijk ongebruikelijk. Sculpturen hebben de naam de meest aardse aller kunstwerken te zijn; ze zijn gemaakt van dingen uit de grond, ze worden bewerkt met dingen uit de grond, ze blijven genageld aan de grond; een Michelangelo of Rodin reikt naar de hemel, soms, maar vliegen doen ze nooit. Flanagans beeld wel - en dat is een noviteit. Het oogt vanzelfsprekend - en dat is geniaal.


Toon een kunsthistoricus zo'n werk en hij kan u interessante dingen vertellen over de mythologische betekenis van de haas, onsterfelijkheid bij de Chinezen, levenskracht bij de Egyptenaren; het dier als cultuurhistorisch symbool. Toon een ventje van 8 echter zo'n beeld en hij roept: 'Konijn, leuk! Konijn, nadoen!' Want kopieergedrag beperkt zich niet tot fans, het is dé geijkte reactie op alles wat je vrolijk en enthousiast maakt. Zeker een uur zal hij zich daarna vermaken met over prullenbakken en bankjes springen.


Geschaafde ellebogen gegarandeerd.


Aflevering 9 Large Leaping Hare, uit 1982

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden