'Vliegen en tijgers' aangepakt

De balans over 2014 van de Chinese afrekening met corrupte gezagsdragers: 232 duizend bestraften. Nu worden ook facties in de partij doelwit.

Liu Tienan, een topman van het staatsplanningbureau, hoort op 10 december 2014 zijn vonnis: levenslang wegens omkoping. Beeld reuters
Liu Tienan, een topman van het staatsplanningbureau, hoort op 10 december 2014 zijn vonnis: levenslang wegens omkoping.Beeld reuters

De Chinese president Xi Jinping is nog lang niet klaar met zijn oorlog tegen corruptie. Al zijn er in 2014 maar liefst 232 duizend partijleden gestraft - een toename van 30 procent ten opzichte van een jaar eerder, meldt staatspersbureau Xinhua. Er komen ook nieuwe maatregelen, zoals een harde aanpak van politieke klieks binnen de communistische partij.

Tegen de gewoonte in om de partij als eenheid te presenteren noemt staatspersbureau Xinhua zelfs enkele 'gevaarlijke' facties met naam en toenaam. Iedere Chinese staatsorganisatie - en dat zijn er veel - moet nu verplicht in kaart brengen welke facties er binnen de organisatie bestaan en wie bij welke factie hoort.

'Wie niets op zijn kerfstok heeft, heeft niets te vrezen. Het is efficiënt. Als een hoge functionaris valt, is zijn achterban alvast in beeld', zegt Wu Jianxiong, directeur van het Justitieel Anti-Corruptie Onderzoekscentrum. Deze overheidsdenktank adviseert bij de anti-corruptiecampagne. Het centrum krijgt met de aanpak van factionalisme een politieker karakter.

Dat is volgens Wu hoog tijd. Want corruptie in China is meer dan belastinggeld graaien of schimmige zakelijke belangen veiligstellen. Corruptie ondermijnt de legitimiteit van de staat in de ogen van de gewone Chinees. De manier waarop ambtelijke en politieke netwerken van binnenuit de communistische partij aanvreten, vindt Xi ook bedreigend.

Vandaar dat nu factiebestrijding als nieuw front in de oorlog tegen corruptie is geopend. Tegelijkertijd gaat de jacht op 'tijgers en vliegen' door. Van de 'tijgers' - ambtenaren met de status van minister of hoger - sneuvelden er 68 in 2014. Op vliegenniveau - partijbaasjes van kleine gemeenten of onbeduidende overheidsinstanties - heeft de Disciplinaire Commissie, die corruptie namens de partij bestraft, flink huisgehouden: ruim tweehonderdduizend ambtenaren zijn in ongenade gevallen. Twaalfduizend corruptiegevallen zijn doorgeschoven naar het openbaar ministerie. In het huidige politieke klimaat is een carrière overigens al kapot als iemand wegens corruptievermoedens wordt onderzocht.

Ondanks de enorme aantallen gevallen ambtenaren is corruptie op 'vliegenniveau' lastig aan te pakken. 'Terwijl juist vliegen het leven van gewone mensen verpesten', zegt Zhu Lijia, corruptiedeskundige van de Chinese Academie voor Bestuurskunde.

De Chinese president Xi Jinping. Beeld reuters
De Chinese president Xi Jinping.Beeld reuters

Neem het West-Chinese stadje Wuqi. Vier meisjes van brugklasleeftijd kwamen daar onder de blauwe plekken en snijwonden op hun bovenbenen thuis van school. Ze vertelden dat oudere schoolgenoten hen hadden gedwongen met zakenmannen mee te gaan. Die zouden hen 'cadeau geven' aan politici. Wie zijn maagdelijkheid opofferde, kreeg 700 euro, waarvan de helft naar de schoolgenoten ging. Wie niet meewerkte, werd mishandeld.

Politie, justitie en de anti-corruptiedienst gingen aan de slag. Enkele politici werden gearresteerd. Toen maakte de gemeente Wuqi plotseling bekend dat er niets aan de hand was. 'Aanvankelijk wantrouwde ik alle bronnen, maar na die officiële reactie had ik geen redenen meer om aan de ouders te twijfelen', reageerde een journalist die de zaak onderzocht op de Chinese versie van Twitter, Weibo. Oftewel: wat ontkend wordt, is waar in het systeem van vriendjespolitiek. 'Iedereen houdt elkaar de hand boven het hoofd. Dat maakt corruptiebestrijding in de lagere regionen moeilijk', zegt Wu.

De ouders gingen voor het gemeentehuis op de knieën om te smeken om gerechtigheid. Drie van hen werden gearresteerd. Na vijf dagen in de politiecel voelen ze zich een tikje geïntimideerd, zegt een ouder, die anoniem wil blijven. Maar ze zijn toch in hoger beroep gegaan om de rechter te vragen het onderzoek te heropenen. 'Waarom zou ik de autoriteiten geloven, die zeggen dat het gewone pesterijtjes waren? Ik geloof mijn kind', zegt een vader.

'Bij vliegen spelen dezelfde affaires als aan de top, maar vliegen worden pas aangepakt als ze relaties hebben met tijgers. Wat doe je met smeergeld? Verlangens bevredigen. Vandaar dat 95 procent van de corruptiezaken een seksuele component heeft', zegt Wu.

De val van een ambtenaar wordt meestal ingeleid met geruchten over 'overtreding van de socialistische moraal', ofwel seksuele escapades. Toptijger Zhou Yongkang, de voormalige veiligheidschef, zou een voorliefde hebben voor jonge televisiepresentatrices. Eerst speculeerden buitenlandse websites van Chinese dissidenten erover; na Zhou's arrestatie in december gingen ook Chinese media los. Tijdens een recente zuivering van Zhou-getrouwen werd de partijsecretaris van de stad Nanjing getypeerd als 'de man die presentatrices voor Zhou regelde'.

Zhou Yongkang in 2007. Beeld reuters
Zhou Yongkang in 2007.Beeld reuters

Naakt in Ferrari

Ook het corruptieonderzoek naar Ling Jihua, de voormalige rechterhand van oud-president Hu Jintao, werd voorafgegaan door een seksueel getint schandaal. In februari 2012 knalde een Ferrari met daarin de zoon van Ling tegen een Pekings viaduct. Alle drie inzittenden werden naakt of deels ontkleed uit het wrak gehaald. Lings zoon was op slag dood, twee jonge vrouwen waren zwaargewond.

Beducht voor imagoschade door dit schandaleuze ongeluk deed vader Ling een beroep op veiligheidschef Zhou om de crash weg te poetsen. Elke verwijzing naar de Ferrari werd van de sociale media verwijderd, betrokkenen werden afgekocht en vervolgens werden geruchten verspreid die een zoon van een andere politicus met de crash verbonden. Op zijn beurt hielp Ling Zhou, toen die later dat jaar politieke problemen kreeg.

Nu het taboe van het factionalisme is gehaald, worden deze oude schandaalverhalen verrijkt met inkijkjes in de politieke klieks, om te laten zien hoe facties zoals die van Zhou en Ling bijdragen aan corruptie. Opvallend in de stroom berichten over facties is dat een hele reeks machtige clubs niet wordt genoemd: de rode prinsen, het milieu van de revolutionaire aristocratie waar Xi ook uit afkomstig is. De partijbonzen die ten onder gaan als leden van de Shanxi-bende, de naar een steenkolenprovincie genoemde machtsbasis van Ling, en de olie-kliek van Zhou, zijn afkomstig uit gewonere families.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden