ANALYSECORONACRISIS EUROPESE LUCHTVAART

Vleugellam: coronaramp gaat aan geen enkel Europees luchtvaartbedrijf voorbij

Een vliegtuig stijgt op vanaf het Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport in Rome. Beeld REUTERS

Twee maanden nadat het vliegverkeer tot stilstand is gekomen, maakt de luchtvaart de voorlopige balans op. In Europa leidt de coronapandemie al tot tienduizenden ontslagen, de afschrijving van honderden vliegtuigen en miljarden aan staatssteun. En het einde is nog niet in zicht.

Crisis? Welke crisis? Alitalia gaat een glanzende toekomst tegemoet, stelde de Italiaanse minister van Economische Zaken, Stefano Patuanelli, onlangs over de nationale, failliete luchtvaartmaatschappij die komende maand formeel een staatsonderneming wordt. ‘Hiervoor was Alitalia als een kristallen vaas temidden van stalen vazen. Dat is vandaag de dag niet meer het geval. Als de markt eenmaal weer aantrekt, begint het nieuwe Alitalia vanuit dezelfde startpositie als zijn concurrenten.’

Het zou zo maar kunnen dat Patuanelli gelijk krijgt. De coronacrisis heeft van alle luchtvaartmaatschappijen breekbare vaasjes gemaakt. Kijk naar dit overzicht, een momentopname van de tien grootste spelers in West-Europa, de zwaarst getroffen vliegmarkt. Van de omzetten die de carriers in 2019 boekten zullen ze volgens de voorlopige prognoses dit jaar driekwart moeten missen. Geen wonder dat de meeste massaontslagen hebben aangekondigd: bij Lufthansa verdwijnt een op de veertien banen, Scandinavian Airlines (SAS) verliest bijna de helft van zijn personeel.

Duizenden Boeings en Airbussen staat grotendeels stil op luchthavens, voor zeker maanden ingepakt tegen stof, roest en vuil. De meeste luchtvaartmaatschappijen vliegen niet meer dan 10 tot 1 procent van hun gebruikelijke vluchtschema. ‘In 65 dagen zijn we 65 jaar in de tijd teruggeworpen’, zegt Lufthansa-chef Carsten Spohr met veel gevoel voor drama. 

Niet iedereen is zo somber. Ryanair zei dinsdag dat het in juli weer 40 procent van de vluchten uitvoert en 80 procent aan het einde van dit jaar. De prijsvechters zijn optimistischer over hoe snel ze hun originele vluchtschema weer kunnen oppikken. Concurrenten als KLM denken in juni pas 15 procent van hun vloot weer de lucht in te krijgen. Maar de vraag is: hoeveel reizigers melden zich bij de gate, mét mondkapje en na een temperatuurmeting? De klant reist pas weer als er een vaccin is, zei Ryanair-topman Michael O’Leary eerder. Hij hoopt en bidt dat dit beschermingsmiddel er nog dit jaar is.

Intussen zit het gros van alle 2,6 miljoen Europeanen die in de luchtvaart werken al acht weken thuis: cabinemedewerkers, piloten, grondpersoneel, cateraars, onderhoudsmedewerkers, vluchtleiders, beveiligers en vliegtuigbouwers. In de minst sombere scenario’s heeft eenvijfde straks geen baan meer om naar terug te keren. 

Hele ondernemingen zullen in een zwart gat verdwijnen. In maart voorspelde het Britse Centre for Aviation (Capa) dat de meeste bedrijven tegen eind mei het vaantje zouden strijken, omdat die tegen tijd het geld op is. ‘Vermoedelijk zijn veel luchtvaartbedrijven technisch al bankroet, of op zijn minst niet in staat om aan hun schuldenverplichtingen te voldoen.’ 

Dat scenario komt niet uit, omdat de Europese regeringen met noodhulp over de brug kwamen. Aan de grootste tien luchtvaartmaatschappijen in West-Europa is inmiddels ruim 15 miljard euro staatssteun uitgekeerd of toegezegd. Een deel van de landen neemt ook de loonkosten op zich van werknemers die met ‘onbetaald verlof’ zijn gestuurd.

Alleen Ryanair weigerde tot voor kort een aalmoes uit de staatskas – sterker nog: het neemt juridische stappen tegen regeringen die hun nationale luchtvaartmaatschappijen geld toestoppen. Die ‘crack-cocaïnejunkies’, zoals de Ryanair-baas O’Leary ze in een televisie-interview noemde: onrendabele ondernemingen verslaafd aan het overheidsinfuus. Inmiddels heeft ook de Ierse straatvechter steun gevraagd - 673 miljoen aan krediet met de zegen van de Britse centrale bank.

De vraag is: zijn die miljarden voldoende? Analisten schatten in dat het drie tot vijf jaar gaat duren voor de passagiersaantallen van 2019 weer worden bereikt. Kijk naar de omzetten van 2019, en het is duidelijk dat de sector nog lang op de belastingbetaler zal leunen. Wat de bedrijven nog aan reserves hadden begin dit jaar is in twee, drie maanden verdampt. Overheidshulp is nu welkom, om de acute nood te ledigen. Maar die steun schept ook weer zijn eigen probleem. ‘Na de crisis zullen we een miljard euro per jaar kwijt zijn om die leningen af te lossen’, zei Spohr in de Financial Times

Crisis? Er zijn ook ondernemers die de zon al weer achter de donkere wolken ontwaren. De Hongaarse prijsvechter Wizz Air houdt 25 tot 30 procent van zijn vliegtuigen vrij om straks bestemmingen te bedienen die zijn concurrenten moeten laten schieten. Zoals minister Patuanelli al suggereerde: de een zijn nood is de ander zijn brood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden