Vlekkeloze carrière Hennis geknakt door Mali

'Strijdend ten onder gaan is mijn motto' aldus de voormalig minister van Defensie

Minister Jeanine Hennis van Defensie treedt af naar aanleiding van het fatale mortierongeval in Mali. 'Ik neem ten volle de politieke verantwoordelijkheid. Ik stop als minister', zei ze na een middag en avond debat met de Tweede Kamer. Voor Hennis is de Mali-affaire een kras op een verder vrijwel vlekkeloze carrière.

Hennis tijdens het debat op 3 oktober. Beeld ANP

Overal waar Hennis heeft gewerkt, of het nou als europarlementariër in Brussel of Riga was, wordt zij binnen korte tijd aangemerkt als talent. Ook binnen de VVD werd ze al snel bestempeld als een belofte. Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen was ze de nummer twee van de liberalen: meteen na Mark Rutte op de kieslijst. Het leverde haar 148.431 voorkeurstemmen op, genoeg voor bijna twee zetels.

Jeugd en studie

Al in haar vroege jeugd lijkt Hennis, die dan nog Plasschaert heet, voorbestemd tot een succesvol leven. Ze groeit op in het rustieke Bodegraven. Haar alleenstaande moeder werkt zich op van juf tot schooldirecteur en geeft haar een belangrijke les mee: wat je ook doet, zorg dat je op eigen benen kunt staan. Dat doet ze. Op basisschool de Speel & Werkhoeve - niet de school van haar moeder - krijgt ze als enige van haar jaar te horen dat ze naar het gymnasium mag. Haar jongere broer Philippe zal later volgen naar het atheneum.

Na haar studie vindt ze haar bestemming al gauw. Op haar 22ste gaat Hennis werken bij de Europese Commissie in Brussel en later in Riga (Letland). Het worden vijf vormende jaren - ze glundert als je haar ernaar vraagt. Die jaren maken haar tot op de dag van vandaag sterk internationaal georiënteerd en leren haar dat ze energie krijgt van hard werken.

Het aftreden

Tijdens het debat benadrukte Hennis nogmaals de diversiteit van Defensie en de hoeveelheid aan operaties. 'Dan moet alles in orde zijn om de veiligheid van onze militairen te waarborgen. Ik stel vast dat op verschillende momenten de veiligheidsrisico's niet goed zijn afgewogen. Ik neem ten volle de politieke verantwoordelijkheid. De afgelopen jaren heb ik steeds naar eer en geweten gehandeld. Maar het stopt hier vandaag. Ik stop als minister van Defensie. Ik zal zijne majesteit de koning dan ook verzoeken om met onmiddellijke ingang mij ontslag te verlenen.' Lees ons verslag van het debat hier terug.

Tussen 2000 en 2004 woont ze weer een tijdje in Nederland, waar ze onder meer politiek assistent is van wethouder Van der Horst van Amsterdam. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en dus keert Hennis in 2004 terug naar haar internationale leven in Brussel. Ze werkt daar zes jaar als europarlementariër.

Haar politieke ambities worden nog duidelijker als ze in 2010 lid wordt van de Tweede Kamer. Ze komt in het nieuws omdat ze tegen het afschaffen van de weigerambtenaar stemt - iets wat geheel indruist tegen haar eigen ideeën over de gelijkheid van homoseksuelen.

Thierry Baudet (FVD) in defensie outfit tijdens het debat. Beeld Freek van den Bergh

Minister van Defensie

'Om de rust in de coalitie te bewaren, moet er soms geschikt worden', zegt ze over haar keuze. De VVD heeft op dat moment de SGP nodig en wil die partij niet tegen de haren instrijken. Premier en VVD-leider Rutte is haar dankbaar. De vriendschap tussen hen groeit vanaf dat moment.

Tot haar eigen verbazing wordt ze eind 2012 gevraagd als minister van Defensie. Hennis bekent later dat Rutte onder meer op het idee kwam omdat ze in een blad afgebeeld stond in een militair uniform - onderdeel van een serie waarin Kamerleden zich lieten fotograferen in het beroep dat ze hadden willen doen als ze de politiek niet waren ingegaan.

Ze begint haar ministerschap onzeker. Het eerste jaar doet ze nauwelijks inhoudelijke uitspraken over de toekomst van de krijgsmacht. Ze lijkt wat bang voor camera's en kritische vragen. Leert persberichten uit het hoofd en dreunt die dan in bijna identieke bewoordingen op. In een Volkskrant-interview uit 2016 zegt ze over die periode: 'Op een gegeven ogenblik dacht ik: ik kan maar beter zo min mogelijk zeggen. Want alles wat ik zeg, leidt gelijk weer tot een spoeddebat, of een andere bananenschil. Ik had daar weinig behoefte aan. Ik wilde vooral hier orde op zaken te stellen; niet non-stop vragen beantwoorden van de media. Wat er dan gebeurt, is dat je een muurtje optrekt, ogenschijnlijk verkrampt bent. Omdat ik dacht: laat me met rust.'

Na een jaar pas heeft ze 'eindelijk het gevoel dat ze blijft drijven', zal ze later bekennen. Haar optreden wordt veel losser, zelfverzekerder. Ze presenteert een visie van een krijgsmacht die weliswaar inkrimpt, maar toch sterker en sneller wordt. Onder meer door krijgsmachtonderdelen samen te voegen met de Duitsers (landmacht) en de Belgen (marine). Toch zijn haar militairen allesbehalve blij. De aankondiging dat er weer een miljard afmoet bij Defensie, opnieuw ontslagen zullen vallen; het hakt er hard in. Het lukt haar niet om als meelevend te worden gezien door haar militairen.

Tekst gaat verder na de foto.

Minister Hennis-Plasschaert tijdens een tweedaags bezoek aan Afghanistan in april 2017. Beeld ANP
Jeanine Hennis en Matthijs van de Burgwal arriveren in een pantservoertuig bij de Hofvijver, tijdens de overhandiging van een pamflet met daarop een oproep voor meer investeringen in de Nederlandse krijgsmacht, 2015. Beeld ANP

Onvrede onder militairen

Binnen de VVD oogst haar inzet en betrokkenheid wel waardering. Tel daar de hoeveelheid voorkeursstemmen bij op en het is niet onlogisch dat Hennis vaak wordt genoemd als kandidaat voor een nieuw ministerschap, misschien zelfs Buitenlandse Zaken. Ook als potentieel fractievoorzitter gaat haar naam rond in de partij.

Maar die populariteit in eigen kring blijft in schril contrast staan met de aanhoudende onvrede onder militairen. Ruim 84 procent van de bijna 8500 ondervraagden die begin 2017 meedoen aan een enquête van de militaire vakbonden, vindt dat Hennis er niet in is geslaagd het vertrouwen in de organisatie te verbeteren. Met name materiële en personele tekorten, een ontbrekende cao en een AOW-gat dat ervoor zorgt dat de pensioenen van militairen laag uitvallen zijn een doorn in het oog.

'Dit mag je zien als een regelrechte motie van wantrouwen aan zowel het adres van de minister als aan de top van Defensie. Het personeel geeft vooral de minister de rode kaart', reageert AFMP-voorzitter Anne-Marie Snels destijds op dat onderzoek. Collega Jean Debie, van vakbond VBM, noemt de uitkomsten 'desastreus' voor het vertrouwen in de top van de organisatie. 'Er is veel werk aan de winkel om het tij te keren.'

Opvallend is dat het vertrouwen in de Defensietop in eerdere onderzoeken uit 2013 en 2014 nagenoeg net zo slecht was. Terwijl er sinds die tijd toch een paar honderd miljoen extra bij is gekomen voor Defensie. Het is kennelijk te weinig en te laat voor veel militairen.

Hennis gaat de boeken in als de minister die de krijgsmacht sterker wilde maken, maar er niet in slaagde de afbraak te stoppen - de afbraak die haar vandaag uiteindelijk de kop kostte.

'Strijdend ten onder gaan is mijn motto', zei ze vorig jaar nog in de Volkskrant. Ze had een vooruitziende blik.

Lees hier verder over de vernietigende rapporten over Defensie

Als Hennis vertrekt, is het leger nog niet gered
Minister Hennis van Defensie verdedigt zich dinsdag in de Tweede Kamer tegen de harde kritiek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid: de wil om een missie door te laten gaan ging stelselmatig boven de veiligheid van het personeel. Het politieke oordeel van de Kamer zal hard zijn, maar niet zonder zelfverwijten.

'Leiding Defensie faalde bij dodelijk schietongeluk'
De Defensieleiding is 'op meerdere niveaus niet op professionele wijze omgegaan met de veiligheid van het eigen personeel', concludeerde de Onderzoeksraad afgelopen juni.

'Defensie stelde voortgang Mali-missie boven veiligheid'
De Onderzoeksraad voor Veiligheid velde vorige week in een nieuw rapport over een fataal ongeluk tijdens de missie in Mali een vernietigend oordeel over Defensie. Het ministerie kocht munitie 'in den blinde' en controleerde het materiaal niet. De opslag was ondeugdelijk, de medische hulp in Mali voldeed niet aan 'de hoogste eisen van traumazorg'.

'Genoeg voor aftreden Hennis'
Vicepremier Asscher liet vorige week weten de conclusies van de Onderzoeksraad over het fatale mortier-ongeluk in Mali 'zwaar genoeg' te vinden om af te treden. Dat kan grote gevolgen hebben voor minister Hennis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.