Vlekje, Sokje, Max en Laadvermogen

Deze rubriek belicht alledaagse fenomenen met een kunstblik. Vandaag: de naamgeving van huisdieren...

Tranen in huize B. De Amsterdamse arts B. kocht twee konijnen en een hok. Het ene konijn was voor zijn zoon. Die noemde het konijn Max. Het andere dier bleef een poosje naamloos. ‘Mijn dochter wist niet meteen hoe ze haar konijn zou noemen’, zegt B. ‘Ik zei, we noemen het Laadvermogen. Dan schrijven we Max en Laadvermogen op het hok.’

B.’s dochter (9) begon te huilen. Zij vond Laadvermogen geen mooie naam voor haar konijn. Ook Doorrijhoogte werd afgekeurd. Het werd Sofie. Max en Sofie.

Een naam verzinnen voor een huisdier, het is een kunst apart. Sommigen zeggen het eerste dat er in hun opkomt. Poes. Poekie. Anderen zien uiterlijke kenmerken aan een kat, en zeggen Vlekje, Sokje. Liefhebbers van wasteilen en blauwgeblokte theedoeken zeggen Saartje of Doortje. De mode om een kat Plato of Philoktetes te noemen is alweer geruime tijd voorbij.

Poedelnamen van het quasi-bohémientype Brandy of Sherry kom je ook haast niet meer tegen. De componist en hondenliefhebber Richard Wagner noemde viervoeters Peps en Fips. Later had hij er een die Marke heette, net als de koning in zijn opera Tristan. Een hondennaam als eerbetoon aan eigen werk.

Groter wordt de artistieke uitdaging als twee huisgenoten tegelijk van een identiteit moeten worden voorzien. Bram en Freek (twee katten). Abott en Costello (tamme woestijnratten). Jansen en Tilanus (cavia’s).

De dochter van dokter B, onbekend met de cultuurfilosofische werken van de etnoloog Claude Lévi-Strauss, had bij haar afwijzing van Laadvermogen en Doorrijhoogte toch zo’n heldere opvatting over konijn in verhouding tot de civilisatie, dat ze direct afstand nam van de logica die Lévi-Strauss over dierennamen heeft geformuleerd in zijn werk La pensée sauvage (1962).

Lévi-Strauss, zo heeft zijn Nederlandse bewonderaar Rudy Kousbroek ooit verhelderd in een briljante analyse, onderscheidt diersoorten aan de hand van hun relatie met de mensenwereld. Zo vormen vogels een eigen gemeenschap, een ‘volkje’, een soort duplicaat van de mensenmaatschappij. Parallel eraan, maar niet deel ervan. Daarom laten kouwtjes of kanaries zich makkelijk Piet of Gerrit noemen. Honden echter, aldus Lévi-Strauss, vormen een deel van de mensenmaatschappij – waarin zij dan wel een lagere rang hebben. Daarom, aldus Lévi-Strauss, heten zij Rex, Sultan of Azor. Krijgen zij een mensennaam (Henk, Ernst, Herman), dan gebeurt dit ‘niet zonder een gevoel van malaise, zoniet een licht gevoel van schandaal’ teweeg te brengen.

Met koeien ligt het weer anders: zij zijn deel van onze techno-economische huishouding. De namen van renpaarden, eveneens in te delen in niet-menselijke rang, zijn ‘stukken taal’. Eigenaren van vroegere en actuele hippische attracties als Jojo Buitenzorg, en Exploit de Roulard zullen dit laatste mogelijk beamen. Maar wat zijn de systemen van Lévi-Strauss verder waard voor het universele baasje of vrouwtje?

Mozart (1756-1791) had reeds lak aan Claude Lévi-Strauss. Hij had een spreeuw die hij gewoon Spreeuw noemde (Vogel Star, ‘ein lieber Narr’). Gevoelens van malaise blijven uit bij al onze honden genaamd Max, Sam, Bob en Bo – volgens tellingen in Nederland de vier populairste hondennamen.

Malaise, zelfs tragiek in kleine kring, veroorzaken benamingen zonder menselijke of speelgoedachtige duiding (Flappie), ook bij het ver van de beschaving verwijderde konijn.

De arts B. was de enige die Laadvermogen Laadvermogen bleef noemen. Van Max kreeg Laadvermogen vier kinderen, die direct stierven. Kort daarop werden ook Max en Laadvermogen dood in het hokje aangetroffen.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden