Vleermuis verandert van jachttechniek bij lawaai

Dier schakelt in stad over van luisteren op echolocatie

Franjelipvleermuizen vangen kikkers door op hun gekwaak af te gaan. Maar als het kwaken verloren gaat in stadsgeluiden, schakelen ze over op een andere techniek: echolocatie. Dat melden wetenschappers in het tijdschrift Science. Het is het nieuwste voorbeeld van een diersoort die zich aanpast aan de herrie van de stad.

Een franjelipvleermuis duikt af op een robotkikker waaronder een luidspreker is gemonteerd de gekwaak voortbrengt. Beeld Rachel Moon

Door de vleermuis uitgezonden geluidsgolven weerkaatsen op de kwakende kikkers en verraden zo hun locatie. Eerder ontdekten wetenschappers bijvoorbeeld al dat koolmezen hoger en sneller zingen om boven het stadslawaai uit te komen. En rond luchthavens beginnen vogels vroeger aan hun ochtendconcert om het geronk van opstijgende vliegtuigen te vermijden.

'Veel dieren leven in steden waar ze geconfronteerd worden met een nieuwe en vooral lawaaierige wereld', zegt Wouter Halfwerk van de Vrije Universiteit van Amsterdam en auteur van de nieuwe studie. 'Om te overleven moeten zij zich snel kunnen aanpassen. Franjelipvleermuizen blijken flexibel in hun jachttechnieken.'

Franjelipvleermuizen fladderen rond in Panamese steden, waar ze slapen in rioolbuizen en in stadsparken jagen op kikkers. De vleermuizen vinden hun prooi door te luisteren waar het gekwaak vandaan komt. Hoe ze kikkers verschalken als er te veel lawaai is, was nog een raadsel.

Voor hun experiment vingen onderzoekers daarom twaalf franjelipvleermuizen in het Soberanía National Park in Panama. In een kooi kregen de dieren de keuze tussen twee kikkerrobots: een met een bewegende blaaszak en een met roerloze blaaszak. Onder elke nepkikker zat een luidspreker die gekwaak de kooi instuurde. Tijdens het experiment speelden de onderzoekers soms ook harde ruisgeluiden af.

Uit de resultaten blijkt dat deze vleermuizen alleen meer echolocatie gebruiken als het lawaai simultaan klinkt met het geluid van hun prooi. Bovendien krijgen ze op zo'n moment de voorkeur voor de nepkikker met bewegende blaaszak. Met hun echolocatie 'zien' de jagende vleermuizen de kikker doordat de blaaszak onder zijn bek groter en kleiner wordt.

Beeld anp

In alle andere situaties blijven ze vertrouwen op hun gehoor en maken ze geen onderscheid tussen bewegende of roerloze blaaszakken.

'De experimenten zijn heel slim opgezet', reageert vleermuisexpert Herman Limpens van de Zoogdiervereniging, die niet betrokken is bij het onderzoek. 'De studie toont mooi aan hoe deze vleermuissoort zijn jachttechniek aanpast als er storende geluiden zijn. Maar dit zal bij andere soorten weer anders werken. Er zijn meer dan 1.200 vleermuissoorten, die van elkaar verschillen als boerenzwaluw en lammergier.'

Verschillende Nederlandse soorten, zoals de grootoorvleermuis en de vale vleermuis, jagen ook voornamelijk op geluid. Zij vliegen over de bosbodem met gespitste oren, luisterend naar het geritsel van insecten. Hun jacht wordt verstoord door het verkeerslawaai van drukke snelwegen.

'Vale vleermuizen vermijden meestal gebieden met veel lawaai', aldus Limpens. 'Maar of zij langs snelwegen overschakelen op echolocatie, is niet bekend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.