Vleermuis komt blijspel verzieken

In 1989 verscheen het eerste deel in de Pirandello-reeks 'Novellen voor een jaar' van uitgeverij Coppens & Frenks. In de loop der jaren kwamen de nieuwe delen met steeds grotere tussenpozen uit, maar nu is het vijftiende en voorlaatste deel verschenen, De zwarte sjaal, even elegant vormgegeven en gebonden als...

Luigi Pirandello (1867-1936) was van plan voor iedere dag van het jaar een novelle te schrijven, maar door zijn dood werd het project niet voltooid. In De zwarte sjaal (1922), zijn vijftien novellen opgenomen die stuk voor stuk tonen wat een groots verteller Pirandello was. Meesterlijk is het titelverhaal, waarin een middelbare dame van goede komaf wordt gedwongen in het huwelijk te treden met een onbehouwen boerenzoon, omdat ze zich in een onbewaakt ogenblik door hem zwanger heeft laten maken. Het dramatische einde dat Pirandello in petto heeft, is even licht als de door de wind gedragen zwarte sjaal van de ongelukkige echtgenote, omdat dít voor alle betrokkenen misschien wel het beste is.

Het mooiste verhaal is 'De vleermuis', zowel in toon als thematiek typerend voor een oeuvre waarin fictie en werkelijkheid vaak met elkaar wringen en, om maar iets te noemen, personages op zoek moeten naar een auteur. Genoemde vleermuis vertoont zich, tot grote schrik van een van de actrices, steevast bij de repetities van een blijspel. Waarop een discussie uitbreekt over de vraag of 'die verdomde vleermuis' in wezen onderdeel van de opvoering is of niet.

Uiteindelijk wordt de première van het matige stuk gered door datzelfde dier. Een open doekje is er voor de actrice wanneer zij bij zijn onvermijdelijke verschijning flauwvalt - overtuigend realistisch voor het publiek. Waarna zich de volgende vraag zich aandient, namelijk hoe het succes van deze première in hemelsnaam te evenaren valt.

Wie de vijftien bundels met 'Novellen voor een jaar' heeft gelezen (we hebben nu alleen nog Maak dat je wegkomt, de nagelaten novellen, in vertaling te goed), constateert tot zijn verbazing dat er in de ongelooflijke productie van de Siciliaan bijna geen zwakke verhalen voorkomen. De wereld waarin ze spelen behoort tot een ver verleden, maar de personages zijn nog steeds zo springlevend als mensen van vlees en bloed maar kunnen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden