Vlaktaks is rechtvaardiger dan fiscale aanpak van Paars

Staatsecretaris Wouter Bos ziet geen heil in het CDA-idee van 35 procent inkomstenbelasting voor iedereen. Marnix van Rij is niet onder de indruk van de argumentatie van Bos en legt uit wat de sociale voordelen van de zogeheten vlaktaks zijn....

LANS Bovenberg en Evert-Jan van Asselt (Forum, 7 november) betogen dat staatssecretaris Bos van Financiën maar niet enthousiast kan worden over de sociale vlaktaks. Het CDA nam eind mei het voortouw in deze discussie met een voorstudie over dat onderwerp. Nieuwsgierig heb ik daarom de bijdrage van Bovenberg en Van Asselt gelezen op zoek naar een weerwoord op de kritiek van de staatssecretaris, maar helaas heb ik daarover niets gevonden. En dat terwijl het kabinet wel degelijk de moeite heeft genomen inhoudelijk te reageren op de CDA-ideeën over de vlaktaks - zie het rapport 'Een verkenning naar nieuwe mogelijkheden vanuit het belastingstelsel 2001'.

De kritiek van Bos op de CDA-plannen behelst een viertal punten. Ten eerste zou het CDA de plannen niet goed hebben doorgerekend. Een tarief van 35 procent voor iedereen zou volgens het kabinet leiden tot een tekort van zeker vijf miljard gulden. De helft van de dekking wordt door het CDA gevonden in het geringere belang van aftrekposten als gevolg van de vlaktaks. Het kabinet pareert dat streng met het argument dat de tariefsverlaging berekend wordt op basis van het verzamelinkomen, waarop de aftrekposten al in mindering is gebracht. Dus kan het minder waard worden van aftrekposten niet als financieringsbron worden gezien. Maar het kabinet lijkt het CDA grootmoedig te hulp te schieten door te suggereren dat het tekort wel eens kleiner kan worden door ook voor alle ouderen een tarief van 35 procent te hanteren.

Is dit de geheime agenda van de regeringspartijen? Welnu, dan zit daar politieke dynamiet in. Ik zie er dan ook niets van terug in de verkiezingsprogramma's van de PvdA, VVD en D66. Komt er een hoger tarief voor 65-plussers? Geen politieke partij die dat voor de verkiezingen gaat roepen. Gezien de vergrijzing is het echter niet meer vol te houden dat 65-plussers geen AOW-premie betalen. Het aantal 65-plussers zal in de periode tot 2040 bijna verdubbelen tot 44 procent en de meesten van hen zullen in de periode tot 2020 een aanzienlijke inkomstenverbetering krijgen (90 procent heeft in 2020 een behoorlijk aanvullend pensioen). Het kabinet komt dan ook tot de constatering: 'De sterke verbetering van de inkomenspositie ten opzichte van de huidige situatie geeft aanleiding om de AOW-premievrijstelling van ouderen nader te bezien.' Hoe betrouwbaar is de politiek hier?

Ten tweede vindt staatsecretaris Bos dat de door het CDA voorgestelde verhoging van het BTW-tarief met 2 procent naar 21 procent, ter dekking van de vlaktaks, niet door de beugel kan. Hij wijst op de inkomenseffecten voor de lagere inkomensgroepen. Speelde dat dan soms niet bij de tariefsverhoging met 1,5 procent naar 19 procent op 1 januari?

Het kabinet gelooft ook niet in de voorgestelde dekking uit een vermogenswinstbelasting. In het huidige beursklimaat is dat begrijpelijk, maar het is wel opportunistisch. Aan de andere kant wordt verzuimd op de rechtstheoretische gronden in te gaan die het CDA aanvoert voor de invoering van een vermogenswinstbelasting. Die is rechtvaardiger, want je betaalt pas belasting als je echt winst realiseert. En wel tegen 35 procent in plaats van het huidige prettarief van 1,2 procent over het gemiddelde vermogen.

De vermogenswinstbelasting is internationaal volledig geaccepteerd, maar in Nederland zou het uitvoeringstechnisch niet kunnen. Hoe kan dat nu, vraag ik me af, in een tijdperk dat iedere bank op ieder moment van de dag een geautomatiseerd inzicht kan verschaffen over de ontwikkeling van het vermogen? Kennelijk blijft de bestaande rendementsheffing het fiscale paradepaardje van Paars.

Een reëel punt van kritiek van het kabinet is in hoeverre het totale pakket van inkomenspolitieke maatregelen die het CDA voorstelt nu tot een verhoging of tot een verlaging van de marginale druk leidt. Dit is een wezenlijke vraag. Het CDA heeft terecht de aanval ingezet op 'de armoedeval'. Door een cumulatie van regelingen is de marginale druk aan de onderkant van de arbeidsmarkt een geweldig knelpunt. Het betekent dat in het gebied tot 40 procent boven het wettelijke minimumloon van iedere gulden die er extra verdiend wordt soms helemaal niets overblijft. In de periode van 1995 tot 2000 hebben gemeentelijke regelingen tot een aanzienlijke toename van de armoedeval geleid. Voor mensen die een uitkering hebben, wordt het steeds onaantrekkelijker om te gaan werken als de overgang naar betaald werken niet lonend is.

Vandaar dat het CDA een serieuze poging wil doen de belangrijkste inkomensafhankelijke regelingen, die nu in een subsidievorm worden genoten, te integreren in het belastingstelsel in de vorm van aanvullende heffingskortingen. De echte minima gaan er dan op vooruit en de armoedeval wordt afgevlakt. Werken loont weer voor een ieder. Van iedere gulden hou je 65 cent over. En de overgang van een uitkering naar een baan kan worden gestimuleerd door een arbeidskorting en een earned income tax credit. Natuurlijk kan het allemaal niet tegelijk worden ingevoerd, maar het geeft wel de richting aan.

De SER zat vorig jaar wat betreft de financiering van het nieuwe zorgstelsel op dezelfde lijn. Het CDA zou beter moeten berekenen dat bij een sociale vlaktaks de marginale druk daalt zonder dat het ten koste gaat van de middeninkomens. Daarnaast zou de bijdrage van de hogere inkomens forser moeten zijn. In die zin heeft Bos het wel goed begrepen als hij schrijft: 'Een vlaktaks met inkomensafhankelijke heffingskortingen en aftrekposten leidt in feite tot een progressief tarief'. Dat is pas herstel van draagkracht.

Een praktisch bezwaar waar Bos mee komt, is of de systematiek van de aanvullende heffingskortingen wel verzilverd kan worden door de huishoudens die geen of hoegenaamd geen belasting betalen. Het gaat hier om 175 duizend huishoudens die geen belasting betalen, en 585 duizend huishoudens die niet meer dan 1000 gulden betalen. Door het invoeren van nog meer heffingskortingen (woon, zorg en kindkorting) zal dat aantal alleen maar toenemen, vreest Bos.

Welnu, dat is eenvoudig op te lossen door de niet te verrekenen kortingen daadwerkelijk uit te betalen. In wezen gaan wij dan deels naar een systeem van negatieve inkomstenbelasting. Dit lijkt mij niet het meest zwaarwegend argument. Overigens erkent de staatssecretaris dat het CDA de tijdgeest goed verstaat door het huishouden centraal te stellen in plaats van het individu.

Het CDA moet de kritiek van het kabinet serieus nemen. De dekkingsvoorstellen moeten meer solide. Overtuigender en scherper zal de daling van de marginale druk moeten worden aangetoond. Kortom er is werk aan de winkel. Beloof nooit te snel dat je de wachtlijsten terugdringt. Dat neigt naar ronkende verkiezingsretoriek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden