Vlaktaks betaalt zichzelf uit

Lagere belastingtarieven op arbeid zijn niet alleen goed voor de burger, maar voor de hele economie - en verhogen soms zelfs de rijksinkomsten, betoogt Peter Heemeijer....

Peter Heemeijer

Het debat rond het systeem van proportionele belastingheffing, de 'vlaktaks', is ook in Nederland losgebarsten. Dit debat is niet nieuw, omdat het systeem enkele jaren geleden, bij de invoering van het huidige belastingsysteem, ook al even aan de horizon verscheen. Het heeft wel een veel dringender en minder academisch karakter, omdat de vlaktaks de transitie maakt van theorie naar praktijk in een snel groeiend aantal Oost-Europese landen, die daarmee spectaculaire economische successen boeken.

Helaas lijken deze recente ervaringen met het proportionele belastingsysteem niet te leiden tot een beter begrip ervan in de Nederlandse politiek. In het bijzonder worden de positieve economische effecten van het systeem, en daarmee zijn zelf-financierende potentie, sterk onderschat.

De economische wetenschap biedt waardevolle inzichten in de effecten van de vlaktaks, die echter niet of nauwelijks lijken door te dringen in de recente berekeningen van een Nederlands uniform belastingtarief. Eén van de belangrijkste inzichten wordt toegeschreven aan de Amerikaanse econoom Arthur Laffer. Al dertig jaar geleden lanceerde hij het idee dat een hoog marginaal belastingtarief (het gedeelte dat een gemiddeld individu afdraagt van een extra euro inkomen) een ontmoedigend effect heeft op economische activiteit. Een belastingverlaging creëert onder deze omstandigheden dus economische groei, en, als die groei groot genoeg is, zelfs een toename in de belastinginkomsten, ondanks de tariefsverlaging.

De invoering in het afgelopen decennium van een tiental vlaktaks-systemen, in voornamelijk Oost-Europese landen, heeft geleid tot een duidelijke bevestiging van Laffers hypothese. Beschikbare macro-economische gegevens laten een robuuste groei zien over de hele linie, zowel door een verkleining van de zwarte economie als door een vergroting van de economie als geheel, in landen die onder hun oude belastingsystemen vaak in een deplorabele staat verkeerden. Het best gedocumenteerde, maar geenszins uitzonderlijke, geval is dat van Rusland.

Dit land voerde in 2001 een 13-procents-vlaktaks in op arbeidsinkomsten, in plaats van een progressief systeem met een toptarief van 30 procent. In de vier sindsdien verstreken jaren zijn de belastinginkomsten, gecorrigeerd voor inflatie, meer dan verdubbeld (ter vergelijking, in Nederland zijn de reële rijksinkomsten in dezelfde periode achteruit gegaan), en was de Russische economische groei nooit kleiner dan 5 procent (de Nederlandse groei overtrof nooit 1,5 procent).

Mocht dit voorbeeld, ondanks zijn recente karakter en duidelijke boodschap, niet overtuigen door veronderstelde fundamentele verschillen tussen West- en Oost-Europese samenlevingen, dan volstaat het te verwijzen naar ons eigen Ierland. Hoewel dit land geen vlaktaks kent, heeft het sinds 1989 een reeks van substantiële belastingverlagingen doorgevoerd, zowel voor particulieren als voor bedrijven.

Ook in de Ierse economie waren de gevolgen verbluffend: recentelijk is bekend gemaakt dat het inkomen van de gemiddelde Ier dat van de Amerikaan voorbij is gestreefd, terwijl het in 1989 nog geen 60 procent daarvan betrof. Nederlanders verdienen op dit moment, bij een uitzonderlijk sterke euro, gemiddeld ruim 10 procent minder dan Amerikanen.

De ontwikkelingen in Rusland en Ierland tonen aan dat de economische stimulans die uitgaat van belastingverlaging niet moet worden onderschat. Er is echter nog een ander belangrijk economisch effect dat optreedt bij het invoeren van de vlaktaks, namelijk de prijs-verlagingen die het gevolg zijn van de afschaffing van aftrekposten. Ons huidige uitvoerige stelsel van aftrekposten op de loon- en inkomstenbelasting draagt niet alleen bij aan ondoorzichtigheid en bureaucratie, maar verstoort ook het consumptiepatroon van belastingbetalers.

Het meest prominente voorbeeld op dit gebied is vanzelfsprekend de bijdrage van de hypotheekrente-aftrek in de voortdurende opstuwing van de huizenprijzen. De prijsverlagingen die door het verdwijnen van aftrekposten veroorzaakt worden, zullen het reële inkomen van de gemiddelde Nederlander doen toenemen, volgens de academische literatuur zo'n 7 procent bij afschaffing van alle posten.

Een interessante vraag is nu welk vlaktaks-percentage resulteert als rekening wordt gehouden met de hierboven beschreven economische effecten. Naar deze vraag is onderzoek gedaan bij de Edmund Burke Stichting. Uit voorzichtige schattingen blijkt dat, bij afschaffing van alle aftrekposten en de belastingvrije som, een percentage haalbaar is van 19 procent. Dat is niet de 45 procent die door de PvdA is genoemd, of de 35 procent waar het CDA een paar jaar geleden op uit kwam. Het valt zelfs buiten het ruime interval, tussen 25 procent en 40 procent, dat Geert Dales (VVD) de media meegaf. Bij een dergelijk laag, maar over het gehele arbeidsinkomen geldend tarief, zijn inkomenseffecten geen probleem meer. Zelfs de laagste inkomens gaan er enkele procentpunten op vooruit. Bij de middeninkomens loopt het voordeel in de dubbele cijfers.

Overigens, voor mensen die moeite hebben zich voor te stellen hoe een 19 procents-vlaktaks in Nederland voldoende overheidsinkomsten zou kunnen opbrengen, is het wellicht instructief om het gemiddelde uit te rekenen van de tarieven in de bestaande vlaktaks-landen. Dat is namelijk precies 19 procent.

In Oost-Europa heeft een nieuwe generatie politieke leiders, uit afschuw van de brute staatsdwang in hun verleden, het aangedurfd het vrije kapitalisme te omarmen met een enthousiasme dat ongekend is in de naoorlogse geschiedenis van de Westerse wereld. De affectie is wederzijds gebleken. Het is nu tijd dat Nederlanders zich realiseren dat ze niet wezenlijk verschillen van hun Oost-Europese broeders en de sprong wagen van de bureaucratie en de regulering van het huidige belastingsysteem naar de vrijheid en de welvaart van de vlaktaks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden