Vlag Taliban wappert weer in Uruzgan

Taliban heroveren Uruzgan en Kunduz; Nederlandse veteranen reageren geëmotioneerd

Na forse terreinwinst in de Afghaanse provincie Kunduz, zijn Talibanstrijders nu ook aan de winnende hand in Uruzgan, waar Nederlandse militairen vier jaar gestationeerd zijn geweest. De val van Deh Rawood lijkt aanstaande, en rond de steden Chora en Tarin Kowt wordt zwaar gevochten. Dat melden bronnen aan de Volkskrant.

Nederlandse militairen in gesprek met de lokale bevolking in Uruzgan, juli 2008. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Als de overheid nu geen aandacht geeft aan Uruzgan, dan valt de provincie snel in handen van de Taliban', zegt het hoofd van de Provinciale Raad van Uruzgan, Abdullah Ali Hakbin. Hij vertegenwoordigt de naar schatting 300 tot 450 duizend inwoners van Uruzgan. Ook Malim Rahmatullah, plaatsvervangend voorzitter van de Vredesraad van Uruzgan, is die mening toegedaan: 'Als de regering geen extra hulp biedt aan Uruzgan, dan kunnen de Taliban de hele provincie overnemen.'

Nederlandse militairen en diplomaten reageren onthutst en teleurgesteld op het nieuws dat de Taliban Uruzgan heroveren. De Facebookpagina van NOS-verslaggever Peter ter Velde, die het bericht woensdag als eerste bracht, werd binnen 24 uur 30 duizend keer bekeken en stroomde vol met emotionele reacties van Afghanistan-veteranen.

'Onvoorstelbaar. Al het werk voor niks', schrijft ex-militair Leroy de Wit. 'Verschrikkelijk', reageert een moeder van een Afghanistan-ganger. 'Zo hard ons best voor gedaan pff...', schrijft veteraan Jeffrey Pieters. Een ander: 'De jongemannenlevens voor niets beëindigd.'

Nederland zond tussen 2006 en 2010 duizenden militairen uit naar Uruzgan; 25 van hen sneuvelden. Het resultaat was een 'inktvlek' die voor een paar jaar relatief onder controle was van Nederlanders. Maar er vloeide veel bloed voordat het zover was.

In 2012 werd een ontmantelingsceremonie van het ijzeren monument ter ere van de 24 omgekomen militairen gehouden in Kamp Holland in Tarin Kowt, Afghanistan. Beeld ANP

En dus is het ongeloof groot dat de witte vlag van de Taliban inmiddels weer wappert op huizen in Deh Rawod, zoals Rahmatullah van de Vredesraad bevestigt. Hij schat dat de Taliban nu zo'n 50 procent van Deh Rawod in handen heeft.

Ook de provinciehoofdstad Tarin Kowt - waarnaast het basiskamp van de Nederlandse militairen lag - dreigt in handen van de Taliban te vallen. De stad wordt inmiddels omsingeld door de jihadisten, melden drie bronnen onafhankelijk van elkaar. Ze zijn 2 tot 6 kilometer genaderd tot het centrum.

Beeld de Volkskrant

Hetzelfde geldt voor de plaats Chora. 'Er wordt overal gevochten met de Taliban, ook in Chora', zegt Baki Tukhi, een stamleider afkomstig uit de Balluchivallei nabij Chora. Op alle plekken waar de Nederlandse militairen zaten wordt nu gevochten.

Tientallen oud-Afghanistangangers luchtten hun hart daarover op Facebook en Twitter: 'Dit was te verwachten', vindt oud-landmachter Bart Noordzij. 'Zolang men zich niet committeert om tenminste een generatie lang daar te blijven, weet je dat het weer terug zal vallen.' Ivan Antunovic schrijft: 'Het spijt me dat wij er jonge levens hebben verloren en uiteindelijk waarvoor?'

En zo ligt de wond die Afghanistan heeft achtergelaten in duizenden Nederlandse gezinnen weer open. Nadat de PvdA in 2010 besloot dat Nederland weg moest uit Uruzgan en de missie werd beëindigd, waarschuwden veel militairen al dat de klus nog niet geklaard was. Uruzgan was nog lang niet veilig. Ze krijgen nu gelijk.

De genadeklap voor Uruzgan - in westerse ogen dan - was dit in maart dit jaar toen politiechef Matiullah Khan omkwam bij een zelfmoordaanslag. Zijn opvolger werd zes weken later vermoord. Taliban zijn sindsdien een succesvol offensief begonnen tegen Afghaanse strijdkrachten.

Terreinwinst

Een bekende uitspraak van de jihadistenbeweging is: 'De westerse militairen hebben de horloges, wij hebben de tijd.' Daar mee bedoelen de Taliban: zodra de westerse militairen vertrekken, nemen wij de boel weer over. In veel plaatsen maken ze die belofte nu waar. De Taliban zijn niet alleen aan de winnende hand in Uruzgan. Ook in enkele zuidelijke provincies -zoals Helmand en Kandahar - winnen ze terrein. En in de provincie Kunduz, waar Nederlandse militairen tussen 2011 en 2013 waren uitgezonden om lokale politieagenten op te leiden, omsingelen de Taliban inmiddels de hoofdstad. De Afghaanse autoriteiten zetten zowel het leger als de politie in om de Taliban van zich af te slaan. Dat lukt ternauwernood.

Kabinet Rutte II gaf in januari 2014 toe dat het twijfelde of lokale strijdkrachten er al klaar voor waren om Afghanistan zelfstandig te beschermen. 'Na de verkiezingen in april 2014 moet blijken of de Afghanen in staat zijn verder te werken aan de opbouw van een stabiel Afghanistan.'

Dat is niet gelukt. De door Nederland beoogde stabiele situatie is inmiddels verder weg dan ooit. Niet alleen Kundnuz en Uruzgan, maar ook de rest van Afghanistan is uiterst onstabiel.

Is het dan allemaal voor niets geweest? Zijn de Taliban hard op weg om alle Nederlandse inspanningen teniet te doen? Dat kan niet zomaar gezegd worden, vertellen ook de burgervertegenwoordigers die de Volkskrant sprak. Wie weet hoeveel extra burgers en kinderen er waren opgeblazen als Nederlanders er niet waren geweest. Wie weet in wat voor grotere horror het land was afgegleden.

Ouders van gestorven militairen troosten zich onder meer met de gedachte dat op de Timoschool in Uruzgan - gebouwd ter nagedachtenis van de omgekomen militair Timo Smeehuijzen - zo'n driehonderd kinderen hebben leren lezen en schrijven. Dat heeft mensenlevens voorgoed veranderd.

'Ook IS-Strijders in Uruzgan en Kunduz'

Ook strijders van Islamitische Staat hebben zich inmiddels laten zien in Uruzgan, beweren drie burgervertegenwoordigers uit Uruzgan die de Volkskrant sprak. Een konvooi van zeven landcruisers met circa dertig IS-strijders reed eind april Deh Rawod binnen, hoorden zij van ooggetuigen. Ze hadden ook twee vrouwelijke IS-strijders bij zich. De groep kwam niet om te vechten, maar om steun te vergaren van de Taliban. Ze wilden dat de Taliban dit jaar geen lokale belasting (usher) zou vragen aan de bevolking. 'Dat betalen wij dit jaar', zei de IS-voorman naar verluidt tegen de Taliban. Na de geldoverdracht trok de groep door in zuidelijke richting, naar de provincie Helmand.

Er zijn geen berichten dat IS meevecht in Uruzgan. Wel dat ze Afghanen aansporen om te vechten tegen de lokale regering zodat er een islamitische staat (kalifaat) gesticht kan worden). In Kunduz zouden IS-Strijders volgens lokale autoriteiten zelf meevechten. Bewijs ontbreekt vooralsnog Afghaanse autoriteiten en sommige burgers hebben er belang bij om te melden dat IS aanwezig is in Afghanistan. Ze hopen dat westerse militairen hun dan extra wapens en geld geven. De internationale gemeenschap heeft steeds minder oog voor Afghanistan. De beschikbare fondsen en aandacht gaan nu vooral naar het bestrijden van IS in Irak en Syrië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.