Vlaamse woorden stoemp en microgolf nu correct Nederlands

Confituur, droogkuis en schotelvod: het zijn woorden die we in Nederland niet zo gauw zouden gebruiken, maar toch zijn ze correct Nederlands. Belgisch-Nederlands eigenlijk, en Vlamingen leerden decennialang om dat te vermijden. Maar volgens taalkundigen is er niets mis met 'Belgische' woorden. Steeds meer woordenboeken en -lijsten zijn het daarmee eens.

In de volgende papieren editie van de Dikke Van Dale, die later dit jaar uitkomt, verdwijnt bij veel Belgisch-Nederlandse woorden het lemma 'niet algemeen'. Beeld anp

De Vlaamse krant De Standaard publiceerde afgelopen weekend het 'Gele Boekje', een woordenlijst met uitleg over duizend Belgisch-Nederlandse woorden. Het boekje werd verspreid onder de lezers, maar is vooral bedoeld voor de redactie zelf. Die hoeft nu niet meer over een 'ambtstermijn' of 'regeerperiode' te schrijven, maar mag het gewoon hebben over een 'legislatuur'.

GOED (volgens het Gele Boekje correct Nederlands)
Tussen haakjes de vertaling

Appelsien (sinaasappel)
Baanvak (rijstrook)
Bemeubelen (meubileren)
Op een boogscheut van (op een steenworp van)
Buizen (niet geslaagd zijn voor tentamens)
Commerçant (negatief woord voor handelaar)
Confituur (jam)
Containerpark (milieustraat)
Culpabiliseren (de schuld geven)
Depanneren (uit de nood helpen)
Dovemansgesprek (dialoog tussen mensen die elkaar niet willen of kunnen begrijpen)
Droogkuis (stomerij)
Duimspijker (punaise)
Een eitje met iemand te pellen hebben (een appeltje met iemand te schillen hebben)
Foorkramer (kermisexploitant)
Geld als slijk verdienen (geld als water verdienen)
Zo fier als een gieter (apetrots)
Halvelings (gedeeltelijk)
Hesp (ham)
Interim (tijdelijke baan)
Kassierster (caissière)
Kinesitherapie (fysiotherapie)
Lidgeld (contributie)
Lintmeter (meetlint)
Materniteit (kraamkliniek)
Matrak (wapenstok)
Meiklokje (lelietje-van-dalen)
Microgolf (magnetron)
Mobilhome (camper)
Onthaalmoeder (oppasmoeder)
In slechte papieren zitten (financiële problemen hebben)
Plattekaas (kwark)
Robotfoto (compositiefoto)
Schotelvod (vaatdoek)
Stoemp (stamppot)
Terminus (eindpunt)

NIET GOED (geen correct Nederlands)

Ajuin (ui)
Een dikke nek (een opschepper)
Frigo (koelkast)
Gazet (krant)
Goesting (zin, trek)
Plezant (leuk)

Ook de woordenboeken hebben hun omgang met 'Belgische' woorden aangepast. In de volgende papieren editie van de Dikke Van Dale, die later dit jaar uitkomt, verdwijnt bij veel Belgisch-Nederlandse woorden het lemma 'niet algemeen'. In de woordenboeken van Prisma worden typisch Nederlandse woorden, zoals milieustraat of tosti, al aangeduid als 'Noord-Nederlands'.

'We gaan op een meer volwassen manier om met het Nederlands dat alleen in Vlaanderen wordt gesproken', zegt Ruud Hendrickx, de Vlaamse hoofdredacteur van Van Dale en taaladviseur van de openbare omroep VRT. 'De grote spelers, zoals de woordenboeken en de media, gaan daarin mee. Dit zal niet meer worden teruggedraaid.'

Eigen taal zuiveren

Decennialang leerden Vlamingen op school en in de media hun eigen taal te zuiveren. De norm voor correct Nederlands lag in het noorden, en alles wat daarvan afweek, was fout. Zo werd de Engelse runderziekte bse door Vlaamse kranten vertaald als 'dollekoeienziekte'. Tot ze zagen dat de Nederlandse kranten 'gekkekoeienziekte' gebruikten, en in één klap overgingen op die term.

'Veel Vlamingen van mijn generatie, de 60-plussers, gaan daardoor verkrampt om met hun taal', zegt de Nederlandse Rik Schutz, medewerker van de Taalunie en een van de samenstellers van het Gele Boekje. 'Als ze met een Hollander praten, houden veel Vlamingen een poosje hun mond, tot ze merken dat ik het niet erg vind dat ze af en toe een Belgisch-Nederlands woord gebruiken.'

De afgelopen jaren groeide het besef dat er niets mis was met het Nederlands van de Vlamingen. In 2003 adviseerde de Taalunie om de regionale varianten van het Nederlands als gelijkwaardig te beschouwen. Woordenboeken volgen geleidelijk die trend. Het Gele Boekje rehabiliteert nu zo'n 700 Belgisch-Nederlandse woorden. Tegelijk keurt het ook 300 woorden af, waaronder goesting en ajuin.

Uit elkaar groeien

Critici vrezen dat het Nederlands in Nederland en Vlaanderen uit elkaar zal groeien nu de Noord-Nederlandse norm steeds meer wordt losgelaten. Nu al moeten veel televisieprogramma's over de grens worden ondertiteld, en zelfs de keurigst articulerende Vlaming wordt in Nederland geregeld in het Engels aangesproken.

'Dat heeft vooral te maken met de uitspraak en de snelheid van spreken', zegt de Vlaamse Ludo Permentier, medewerker van de Taalunie en samensteller van het Gele Boekje. 'In totaal zijn er zo'n 3.000 Belgisch-Nederlandse woorden, in de Dikke Van Dale staan bijna 300.000 woorden. Die 3.000 zullen het verschil niet maken voor de verstaanbaarheid.'

Hij pleit vooral voor hoffelijkheid onder Nederlandse en Vlaamse taalgebruikers. 'Wie een boek van Haruki Murakami leest, dat door een Vlaming naar het Nederlands is vertaald, hoeft het toch niet in een hoek te gooien omdat er een woord in staat dat hij zelf niet zou gebruiken? Het komt al uit het Japans, dan val je toch niet over een woord dat een beetje anders is?'

Omgekeerd kan een Vlaming die met een Nederlander praat (of voor een Nederlandse krant schrijft), 'Belgische' woorden maar beter vermijden. Al kan de opwaardering van het Belgisch-Nederlands ook doordringen tot in Nederland. 'Een Nederlandse collega vertelde me dat zijn kinderen nu ook 'verloren lopen' zeggen in plaats van verdwalen', zegt Hendrickx. 'Dat hebben ze van Ketnet opgepikt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden