Vlaamse toneelreus

Wat u deze week zou moeten zien, lezen en luisteren volgens (inter)nationale grootheden. Deze maand: acteur Wim Opbrouck, die onder meer het televisiewerk van Wim T. Schipper tipt. 'Die anarchie, die geschiftheid, de waanzin!'

De poezen heten Woody en Allen. Woody is een rooie, Allen een grijze. Ze rennen in en uit het immense huis en de nog grotere tuin van acteur Wim Opbrouck. Dat huis staat in een West-Vlaams gehucht, vlak boven Kortrijk, en was vroeger een vlasschuur. In dit deel van België, dicht tegen de Franse grens, zorgde de linnenindustrie voor welvaart. Opbrouck woont er met zijn vrouw en twee kinderen. En met Woody en Allen.


Stoeltjes van Vitra, aan de wanden veel tekeningen, posters en kunstfotografie. De robuuste Opbrouck (44) valt in deze enorme ruimte nauwelijks op. Een Vlaamse Reus werd hij in recensies al eens genoemd, maar hij heeft ook iets jongensachtigs en dartels. Een levensgenieter en gourmand, dat zie je meteen, maar met een vermoeden van diepere gronden. Voor de gelegenheid heeft hij speciaal taart gehaald in Kortrijk ('bij de een na beste bakker, de beste was gesloten'). Een vlaai van frangipane en besjes, fraai geserveerd op een glazen plateau, zoals Vlamingen dat doen.


Op dit moment is Opbrouck artistiek leider van NTGent. Hij volgde daar drie jaar geleden Johan Simons op die naar München vertrok. Met vallen en opstaan, grote successen, flops en omstreden voorstellingen is NTGent onder zijn leiding in elk geval een avontuurlijke toneelgroep gebleken.


Opbrouck speelt toneel: zware rollen, vrolijke rollen. Als acteur is hij vaak podiumvullend aanwezig, genietend van de aandacht van het publiek. Soms net iets te gretig op dat publiek gericht. Maar de laatste jaren lijkt er een terughoudendheid in hem geslopen. Het maakt hem als acteur rijker. In Tartuffe (co-productie NTGent en Toneelgroep Amsterdam) was hij uitzinnig en verbluffend theatraal, in Rood (over de schilder Mark Rothko, vanaf oktober op tournee door Nederland) juist prachtig ingetogen. Zo ook in de film Boven is het stil, naar de roman van Gerbrand Bakker, waarin hij een zwijgzame melkboer speelde, in stilte verliefd op de eenzame boer, gespeeld door Jeroen Willems.


In België is hij vooral een Bekende Vlaming vanwege zijn vele rollen in tv-series en films en vanwege de muziek: met zijn band De Dolfijntjes treedt hij regelmatig op, vroeger op feesten en partijen, tegenwoordig op grote festivals. Hij maakte ook een reeks tv-programma's over een aantal grote Belgische chef-koks bij wie hij een kijkje in de keuken nam.


Hoe dan ook: het vooroordeel dat acteurs vooral in zichzelf geïnteresseerd zijn en nogal monomaan hun beroep uitoefenen, gaat voor Wim Opbrouck niet op. Dat vindt hij zelf ook.


'Theater is voor mij het perfecte alibi om met allerlei andere vormen van kunst bezig te zijn. Als we aan de repetities beginnen, bekijken we eerst honderd films, we luisteren wel tweehonderd cd's van Schubert tot Tom Waits. Bij elke repetitie komt het werk van Francis Bacon of van Paul McCarthy op tafel. Er wordt veel gesnuffeld aan allerlei kunsten om tot de dramaturgie van een voorstelling te komen.


Ik ben zeer gulzig wat dat betreft, ik speel muziek, heb plastische kunsten gestudeerd voordat ik naar de toneelschool ging, ik teken elke dag, een soort getekende dagboeken, tekenen is voor mij een vorm van denken. Daarom ben ik gezegend dat ik in het theater werk, waarin al die aspecten aan bod komen. I count my blessings.'


Zijn lijstje met inspiratiebronnen en favorieten is dan ook ongebreideld en divers: van de Fluxusbeweging tot André van Duin; van Gilbert and George tot Jacques Brel.


Een selectie:


Mark Rothko (1903-1970), een in Letland geboren, maar in Amerika beroemd geworden kunstschilder. Vooral bekend door grote doeken bestaande uit slechts enkele gekleurde vlakken. Levensverhaal en bezetenheid spreken tot veler verbeelding.


'Sommige mensen krijgen een bijna hallucinante ervaring of metafysische visioenen als ze in een museum voor een echte Rothko staan. Dat heb ik niet, maar er gebeurt wel van alles met me. De omvang van die doeken, de intensiteit, de diepte, de pure schoonheid ervan, dat alles doet me wel omver blazen, hoor.


'Ik zou tegen iedereen willen zeggen: ga naar Londen, spoed u naar Tate Gallery - dat is gratis toegankelijk! - en onderga de zeven murals die hij het museum heeft geschonken en die daar aankwamen op de dag dat hij zelfmoord pleegde. Hoe dat werk daar hangt, dat is bijna religieus. Iedereen heeft interpretaties: het zijn beelden van concentratiekampen, van de puinhopen in Europa, men ziet er afgehakte hoofden en lijken in. Maar dat is vooral mythevorming. Wij doen graag gewichtig over kunst, terwijl je het ook kunt ondergaan puur vanwege de esthetica. Zo'n Rothko schilderde graag, hij hield van het toeval. Vaak wordt daar dan achteraf een dramaturgie aan toegedicht die eigenlijk te groot is voor het werk zelf.


'Als ik de lezer nog een tip mag geven: lees vooral ook Writings on art met brieven van Rothko. Iedereen denkt altijd dat hij een gepassioneerde, zwartgallige bullebak was, maar daarin ontdek je een ander facet van hem. 'Ik ben nu in Italië, maar als ik volgende week terug ben in New York, zullen we dan in de tuin gaan barbecueën?', schrijft hij aan een vriend van hem. Die ene zin, dat is voor mij misschien wel de belangrijkste drijfveer om Rothko in de voorstelling Rood te kunnen spelen. Namelijk dat hij ook maar een gewone man is die ernaar uitkijkt om met vrienden om de tafel te zitten en samen te eten.


B

Saul Steinberg (1914-1999), tekenaar en cartoonist, vooral beroemd geworden in de jaren vijftig als illustrator van het tijdschrift The New Yorker.


'Steinberg is een cartoonist, maar voor mij een echte kunstenaar. Kijk maar eens naar zijn covers van The New Yorker. Zijn tekeningen hebben een zwarte, kritische kant, maar ook veel humor. Daar hou ik van, van die dunne grens tussen ernst en humor. In zijn werk zie je langzaamaan het nieuwe Amerika ontstaan - met zijn brede lanen, zijn gelijke huizen, zijn hoogbouw. Hij heeft dat op een scherpe en ook wonderlijke manier getekend en ondergraaft eigenlijk de hele American Dream. Steinberg heeft ook fantastische murals gemaakt, van die hele grote muurtekeningen. Mooie, poëtische grafiek is dat, niet gedateerd, echt kunst.


'Een boek als The discovery of America is werkelijk fantastisch. Ik wilde dat heel erg graag hebben en ben daarvoor speciaal naar New York gereisd, naar boekwinkel The Strand. Daar kreeg ik het op de afdeling 'Rarity's' vanuit een vitrine aangereikt door een winkelbediende met witte handschoenen aan. Als je op die afdeling iets heb gekocht, mag je in een aparte lift naar beneden en aan een aparte kassa afrekenen.


In New York ben ik ook nog bij de Fountain Pen Hospital geweest, waar je zo ongeveer alle mooie vintage vulpennen vindt die je maar kunt bedenken. Voor mij is het bezoek aan dat soort winkels een soort bedevaart. En ik hou van bedevaarten.


C

Wim T Schippers, programmamaker, beeldend kunstenaar , theatermaker.


Wim T. Schippers staat voor mij voor de anarchie van de Nederlandse televisie waarmee ik ben opgegroeid. In mijn jeugd keken wij naar de Stratemakeropzeeshow, De film van Ome Willem en later naar de shows en comedy's van Wim Schippers. Je had Waldolala, Opzoek naar Yolanda, Sjef van Oekels Discohoek natuurlijk, met Donna Summer en dat dan alles instortte, Ronflonflon met Jacques Plafond. De liedjes ken ik ook allemaal nog: 'Ik ben Gerrit, ik steel als de raven, ik ben een boef in de ogen der braven.'


'Eigenlijk mochten wij daar niet naar kijken en werden wij discreet uit de woonkamer verwijderd. Maar ik werd als een konijn naar de lichtbak getrokken. Je kon het namelijk niet plaatsen. Die anarchie, die geschiftheid, de waanzin. Zo'n banale kant van transformeren, dat had ik nog nooit gezien. Schippers is op dat gebied echt geniaal, en heeft veel losgemaakt. Wat televisie betreft waren jullie Hollanders ons Vlamingen honderd jaar vooruit. De Willem Ruis Show, het geweld dat daarvan afstraalde, wat een monster van een man was dat eigenlijk. En toch maakte hij televisie voor een breed publiek. Bij ons was het allemaal veel braver.'


D

Ted van Lieshout, schrijver - Mijn meneer. Autobiografische roman over de vriendschap tussen een volwassen man en een opgroeiend kind.


'Ted van Lieshout heb ik ontdekt in een aflevering van de documentaireserie Het Uur van de Wolf, waaraan ook Gerbrand Bakker meedeed. Ik kende hem en zijn boeken niet, maar door die film raakte ik geïnteresseerd. Toen ben ik Mijn Meneer gaan lezen, over de relatie tussen een jongen en zijn meneer. Een moeilijk onderwerp en een complex thema, maar voor de eerste keer las ik een boek waarin de nuance eindelijk eens goed naar voren komt.


'Het is bij dit soort onderwerpen altijd zwart-wit, goed of slecht - dat mag niet, dat kan niet, en wel daarom niet. Maar Van Lieshout schrijft dat als hij zijn leven over mocht doen, hij het precies zo zou doen. Want hij houdt nog altijd van zijn meneer. Dat geeft een zo andere kijk op het thema pedofilie, dat ik er verheugd over was. Ik was al lang op zoek naar andere stemmen en die stem vond ik in dit boek. Omdat Van Lieshout niet met de vinger wijst, omdat het zeer respectvol is geschreven. En die vriendschap, die meester-leerlingverhouding, dat moeten veel meer mensen toch herkennen.


'Voor toneelspelers is het een tweede natuur geworden op zoek te gaan naar de andere kant van de medaille, naar de nuance. Slecht is niet per definitie slecht, we hebben allemaal een zwarte kant. Daarom is zo'n film als Jagten ook zo hartverscheurend. Maar om mij heen zie ik het radicaliseren: je mag een kind niet eens meer aanraken. Ik was laatst bij een kinderkolonie aan zee en daar zei de directeur dat ze de kinderen niet meer onder de douche doen en geen schone onderbroek meer aantrekken omdat dat besmet is. De vrijzinnigheid is weg, we zijn in andere tijden terechtgekomen. We zijn veel beschaving aan het verliezen, en er is hysterie voor in de plaats gekomen.'


E

Stefan Hertmans, schrijver - Oorlog en Terpentijn; familiekroniek met als achter- en voorgrond de Eerste Wereldoorlog.


'Hertmans schreef met dit boek een meesterwerk over de Eerste Wereldoorlog, een onderwerp dat me al langer bezighoudt. Hij is schrijver maar ook filosoof, en deze roman is gebaseerd op dagboeken van zijn grootvader, die in die oorlog in de loopgraven heeft gevochten.


'Als je je in die oorlog wil verdiepen, komt het materiaal al snel stoffig over, of krijg je iets van Opa Vertelt. Je leest brieven, dagboeken, naslagwerken en dan kom je in een soort anekdotiek terecht: de hel, de ratten die aan de lijken knagen, de bommen - het lijkt moeilijk dit onderwerp tot iets anders te verheffen.


Hertmans heeft met Oorlog en terpentijn een boek geschreven dat de hele 20ste eeuw omspant, het geeft inzicht in hoe Vlaanderen eruitzag rond 1900, en waaruit die oorlog is ontstaan. Maar het gaat ook over kunst, omdat het is opgebouwd vanuit de schriftjes van zijn grootvader, die ook kunstschilder was. Het gaat over hoe kunstenaars in die oorlog werden meegesleurd.


Dit boek heeft me van begin tot eind gegrepen. Het is geschreven in de mooiste zinnen die je kunt bedenken. Ach man, wat een literatuur is dat. Elke zin is een parel die de horror beschrijft.


F

Maria Callas - BBC-interview met de Griekse diva over het spelen in opera's, uitgebracht bij EMI.


'Als ik les zou geven, zou ik als eerste deze documentaire aan mijn leerlingen laten zien. Callas wordt daarin geïnterviewd door een BBC-journalist die zo haar hielen likt, dat ze er balorig van wordt. Het gaat haar zelfs irriteren, en vervolgens gaat ze met hem aan de haal. Hij wil weten hoe ze het telkens klaarspeelt om vol overgave en emoties op het podium te staan. Is dat pure wilskracht, mevrouw Callas?, vraagt hij haar.


''No, no, no, NO, NO, NO, m.r Hughes, it all has to do with love!!! Only love, to serve what you adore. Losing weight has to do with willpower, in my music everything comes out of the heart', antwoordt ze dan, op de van haar bekende theatrale manier.


'Dienen wat je liefhebt, daar gaat het om. Ik vind dat een mooi didactisch uitgangspunt. Wilskracht is belangrijk in de kunst, maar alles heeft met liefde te maken. Hoewel ik wat opera betreft altijd een Renata Tebaldi-fan ben geweest, bewonder ik Callas vanwege haar onverbiddelijkheid. Ze was zeker niet de allerbeste sopraan ooit, en haar stem kon zelfs een metalige klank hebben, maar ze is wel de meest mythische.


G

Acteur en schrijver Josse de Pauw, en specifiek zijn voorstelling Weg uit 1998.


De tranen rolden over mijn wangen toen ik Weg voor het eerst zag. Een oude man kijkt terug op zijn leven en wil eigenlijk zo snel mogelijk weg, oplossen in het niets.


'Geboren worden, leven, sterven, dood - dat is het, meer niet, het trof me als een donderslag. Je wordt geboren en aan het eind van je leven vallen de tanden uit je mond en ga je dood. Josse de Pauw is behalve een geweldig acteur ook een prachtig mens; hij staat soeverein en autonoom in de wereld. Hij heeft me in veel dingen erg geïnspireerd.


H

De Franse filmacteur Louis de Funès (1914-1983).


De Funès wordt gezien als een Malle Pietje, een clown, een zot. Maar ik ben altijd een fervent verdediger van hem geweest. Zijn films zijn eigenlijk roadmovies, en als zodanig de beste reclame voor Frankrijk en la vie de France. Intussen zet hij de mens voortdurend in zijn hemd en speelt hij met de machtsverhoudingen. Zijn humor komt voort uit het omkeren van de geldende moraal en zijn films zitten vol commentaar die zijn tijd ver vooruit was.


La Grande Vadrouille uit 1966 was tot aan Titanic aan toe in Frankrijk het grootste kassucces ooit. Die film is niet alleen maar grappig, maar een verfijnde komedie, Molièrewaardig. En in Le Petit Baigneur laat hij zien hoe de mens schmiert en slijmt en kruipt om maar in de gratie van anderen te komen.


I

Restaurant Bras (drie Michelin-sterren) van chef-kok Michel Bras, in Laguiole (Auvergne), Frankrijk.


Michel Bras betekende voor mij mijn culinaire ontmaagding. Ik ging er heen met een vriend, die kok was in restaurant Het Vliegende Tapijt in Kortrijk. We hadden er speciaal voor gespaard en reisden er in vier dagen op de motor naartoe, voor ons was dat een soort culinaire bedevaart. Onderweg aten we voor 10 euro in goedkope wegrestaurants. Bras is een driesterrenrestaurant met een vijfsterrenhotel en een achtsterrenrekening. Het ligt tamelijk afgelegen, bovenop een heuvel, en is alleen te bereiken via een lange kronkelweg door de velden.


Uiteindelijk bereikten we in onze leren jacks en met vieze sokken het walhalla. We werden er als vorsten ontvangen. Geen muziek, geen poespas, de hele avond één mes, één vork en één lepel. En oei, die 'gargouillou de jeunes legumes', gebraiseerde ham met 25 soorten groenten - wat was dat goddelijk! De ober hoorde de kreetjes van genot die vanaf onze tafel kwamen en we kregen een uitnodiging om een kijkje in de keuken te komen nemen. We werden lyrisch. Dit was hoge kunst, de kunst van koken, de kunst van gastheerschap.


Vlaamse toneelreus

De voorstelling Rood over schilder Mark Rothko toert vanaf 29 oktober langs een aantal Nederlandse theaters.


Wim Opbrouck is bij NTGent ook te zien in de familievoorstelling Hans & Grietje (20 december in Den Bosch) en in het voorjaar 2014 in de grote internationale muziektheaterproductie Parsifal. Informatie: ntgent.be


Op dit moment vinden de opnamen plaats voor de film W, over politiecommissaris Witse, naar de tv-serie die ook in Nederland te zien is.


De dvd van Boven is het stil naar de roman van Gerbrand Bakker is onlangs uitgebracht.


In de (geplande) verfilming van Bert Wagendorps roman Ventoux zal Opbrouck een van de vrienden spelen, naast Gijs Scholten van Aschat, Leopold Witte en Wilfried de Jong.


Opbrouck speelt een van de hoofdrollen in de tiendelige, prestigieuze dramaserie In Vlaamse Velden over een Gentse doktersfamilie ten tijde van de Eerste Wereldoorlog.


Voor het boek We werden honderd jaar ouder (een verzameling gedichten over de Eerste Wereldoorlog) maakte Opbrouck dertig aquarellen.


Waar en wanneer is Wim Opbrouck te zien?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden