Reportage Protest Vlaamse kunstenaars

Vlaamse kunstenaars op de barricaden tegen rechts ‘slopersbeleid’

De nieuwe Vlaamse regering bezuinigt zwaar op de cultuursector. Aanleiding voor de kunstenaars om de straat op te gaan, prikkeldraad of niet. Andere sectoren kunnen volgen. ‘We zijn meer solidair dan ooit.’

Protest in Brussel tegen bezuinigingen in de Vlaamse cultuursector. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Wilt gij oordopjes? Ge zult ze nodig hebben.’ Ze worden voor station Brussel Centraal uitgedeeld aan de bonte menigte Vlaamse kunstenaars die zich hier op donderdag heeft verzameld om te protesteren tegen de cultuurbezuinigingen. De gehoorbeschermers zijn geen overbodige luxe: hoewel het niet makkelijk is om boven de kakofonie van het Brusselse verkeer uit te komen, lukt het de demonstranten met gemak. Ze zijn met honderden mensen naar het Vlaamse parlement getogen, tot de tanden gewapend met toeters, trommels, luidsprekers en klappers. En ze zijn boos.

Sinds het uitlekken van de begroting van de nieuwe regering van Jan Jambon (N-VA), twee weken terug, zijn Vlaamse kunstenaars in alle staten. De voorgenomen bezuinigingen, en vooral de verdeling ervan, veroorzaken paniek. De gehele sector wordt met 6 procent gekort, grote culturele centra met 3 procent. Er gaat meer geld naar erfgoed. Dit lijkt allemaal mee te vallen, maar de vlam in de pan was de bezuiniging van 5 miljoen euro op de projectsubsidies, zo’n 60 procent. Veel kunstenaars zijn daarvan afhankelijk om te overleven.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Solidariteit

‘Een klap in het gezicht van de kunstenaars’, noemt Kobe Matthys van het actieplatform State of the Arts de voorgenomen bezuinigingen. De beeldend kunstenaar zit in de keuken van zijn atelier, op de bovenste verdieping van een oud postkantoor. De ramen kijken uit op het in eclectische stijl opgetrokken centrum van de Belgische hoofdstad.

‘Toen het bericht kwam, hebben we direct een oproep gedaan: laat ons de koppen samen steken en kijken wat we kunnen doen’, vertelt Matthys. De eerste meeting in de Brusselse Beursschouwburg trok tweeduizend deelnemers. ‘Wat een overleg had moeten zijn, werd een actie.’ Zo begon een reeks protesten tegen de Vlaamse overheid. Twee weken geleden was er een demonstratie en nu trekken kunstenaars opnieuw naar het parlement. ‘Er is een ongelooflijke solidariteit tussen de kunstdisciplines’, zegt Matthys.

Dus terwijl ze ‘Kunst. Is. Solidariteit!’ scanderen, bewegen de demonstranten zich naar het parlement, waar deze donderdag wordt gedebatteerd over de bezuinigingen. Daar stuiten ze op prikkeldraad, maar het actievoeren gaat door. Er wordt geschreeuwd, gedanst en vooral geluid gemaakt, zodat ze in het parlement te horen zijn. Uit de buik van de menigte zwelt een zoemend geluid aan dat minutenlang aanhoudt.

Later roept een van de protestleiders de menigte op een pose aan te nemen en die 2 minuten, in stilte, vast te houden. Subiet gaan er overal middelvingers omhoog. ‘Moet dat nou’, verzucht Lyra Oey (25) uit Gent. ‘Waarom geen hartje? Een beetje meer liefde …’ De student beeldende kunsten maakt zich zorgen over de projectsubsidies. ‘Hoe gaan er dan ooit nieuwe kunstenaars opstaan?’, vraagt ze zich af.

Overbevissing

Het korten op de projectsubsidies doet niet alleen jonge kunstenaars pijn. ‘Ik ben voor ongeveer de helft van mijn inkomen afhankelijk van die subsidies’, vertelt Matthys, zelf evenmin een beginnend kunstenaar. De projectsubsidies ondersteunen een steeds grotere groep.

Dit is een onbedoeld effect van eerdere bezuinigingsronden onder de vorige twee regeringen, aldus Matthys. ‘Doordat veel van de structurele financiering al is gekort, vindt er overbevissing plaats in de pot projectsubsidies. Als hier 60 procent bezuinigd wordt, weet men duidelijk niet hoe de sector in elkaar steekt.’ De projectsubsidies zijn ‘de achilleshiel van het Vlaamse kunstbeleid’.

Dat de bezuinigingen uit de koker van de rechtse N-VA komen, helpt ook niet. De relatie tussen de partij en de cultuursector is allesbehalve harmonieus. In de Vlaamse oppositie klinken geluiden dat het om een afrekening met mondige, linkse kunstenaars zou gaan. Matthys weet dat nog niet zo zeker. ‘De coalitiepartijen zeggen juist dat het om een puur boekhoudkundige maatregel gaat, waar niet zo veel achter gezocht moet worden.’

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Multinationals

Voor het parlement zijn ze minder genuanceerd. Dat de N-VA het op de kunstenaars heeft voorzien, vinden velen evident. ‘Jambon vindt kunstenaars te links’, zegt een jongen met lang haar en baard uit Antwerpen. ‘En er is wél geld.’ Waar dan? ‘Bij multinationals, die nu bijna geen belasting betalen’, oppert hij. ‘Of de partijkas van de N-VA, die nu wordt gebruikt voor hun propaganda’, zegt een jonge vrouw in een gele regenjack bits.

‘Mensen betichten ons van een ideologische agenda’, zegt N-VA fractievoorzitter Peter De Roover. ‘Maar het huidige cultuurbeleid is geen door God gegeven orde. Daar zit ook ideologie achter.’ De Belgische krant De Morgen schreef dat hij zich ‘met genoegen in de rol van brandschatter wentelt’, oftewel: dat hij als sloper bekendstaat. Daar moet De Roover een beetje om lachen. ‘Dat het dominante denken wordt opgeklopt, vind ik niet erg. De kunstensector heeft lange tenen. Ik vind het een mooie zaak dat ik de zelfgenoegzaamheid van de sector heb uitgedaagd.’

‘Wij zijn niet koud en kil als je goed naar de cijfers kijkt, uiteindelijk gaat het om een miniem deel van de kunstbegroting’, zegt N-VA parlementariër Marius Meremans over de maatregelen. ‘ En voordat men zegt, de N-VA, die is er alleen voor Vlaamse geschiedenis en nationale identiteit: het museum voor hedendaagse kunst in Antwerpen krijgt ook gewoon geld.’

Loopbaan

Aan de bezuinigingen kan er volgens Meremans weinig worden gedaan. ‘De noden zijn overal. Ik begrijp dat de sector passionné is, maar een euro kun je maar één keer uitgeven. We zijn uiteindelijk maar met 6,5 miljoen Vlamingen en we kunnen niet iedereen ondersteunen bij een artistieke loopbaan.’

De aanhoudende protesten leken enig effect te sorteren: ze werken in elk geval de coalitiepartners van de N-VA, de Open VLD en CD&V, op de zenuwen. Maar al tijdens het protest lekte uit dat de N-VA niet voornemens is iets aan de bezuinigingen te veranderen. Na een dag debatteren zijn de bezuinigingen door het parlement – met behulp van de coalitiepartners. Het staat de kunstenaars wel vrij om naar eigen inzicht de bezuinigingen anders te verdelen over de sector.

De N-VA noemt dit een handreiking, maar die wordt vooral gezien als een poging onderdelen van de sector tegen elkaar uit te spelen. Dat heeft in elk geval niet gewerkt: de Vlaamse kunsten houden de rijen gesloten. ‘Op een rare manier is het een geschenk geweest’, zegt Liselot Siddiki (24) uit Gent. ‘We zijn meer solidair dan ooit.’ Het protest strekt zich inmiddels uit tot andere sectoren in de Vlaamse samenleving. De N-VA kan haar borst natmaken: volgende week wordt van maandag tot en met donderdag dagelijks geprotesteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden