Vlaamse 'baby-Thatcher' verwezenlijkt zijn droom

Een lang gekoesterde droom van GUY VERHOFSTADT lijkt in vervulling te gaan: premier van België worden. Gisteren was een ontwerpregeerakkoord voor een coalitie van liberalen, socialisten en groenen gereed....

GUY VERHOFSTADT (46) schuwt het triomfantelijke gebaar niet, maar na de verkiezingen op 13 juni toonde de leider van de Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD) slechts ingetogen zijn vreugde. Dat moet niet eenvoudig zijn geweest: de verwezenlijking van zijn lang gekoesterde droom lag immers dichterbij dan ooit.

Zijn VLD was de grootste partij van België geworden. De Christelijke Volkspartij incasseerde zulke verliezen, dat deelname van de christendemocraten aan een volgende coalitie allerminst vanzelfsprekend was. De dagen van zijn grote kwelgeest, Louis Tobback van de Socialistische Partij, leken geteld; een jongere generatie diende zich in die gelederen aan. 'Paars', aangevuld met een groene rand, gloorde in België.

Dat Verhofstadt niet volledig uit zijn dak ging, had te maken met het uitblijven van een doorbraak van zijn partij. Er waren slechts luttele percentages winst. Groen (Agalev) en bruin (Vlaams Blok) waren in Vlaanderen glorieuzere winnaars. Niet hij, maar de tweede op de lijst, voorzitter Marc Verwilghen van de onderzoekscommissie-Dutroux, behaalde van de liberalen de meeste voorkeurstemmen, 419 duizend tegen 376 duizend.

Niet dat het hem deerde. 'Normaal stemt men op de lijsttrekker. Nu heeft men dat verdeeld over twee. Dat is schitterend', tekende De Standaard uit zijn mond op. Niets kon de ouverture tot zijn finest hour - de benoeming tot premier van België - vergallen. 'Sereen', Belgische politici houden van dat woord, werkte hij aan zijn formatie.

Hij heeft er, ondanks zijn nog betrekkelijke jonge leeftijd, lang genoeg op moeten wachten. Hij was pas 28 toen hij voorzitter werd van de liberalen, toen nog PVV genoemd.

Op zijn 32-ste rook de aan de Rijksuniversiteit van Gent geschoolde jurist al aan de nationale macht, toen hij in het kabinet van Wilfried Martens vice-premier en minister van Begroting werd.

Een eclatant succes was dat niet. Verhofstadt gedroeg zich hooghartig, eigenwijs en lichtgeraakt - die omschrijvingen kwamen ook van zijn collega's - en toonde zich een uiterst traditionele liberaal: bezuinigen en privatiseren. Hij verwierf aldus het predikaat 'baby-Thatcher'. 'Da joenk', dat vervelende ventje, achtervolgt hem nog steeds; Louis Tobback tekende enkele jaren geleden voor de auteursrechten.

Hoewel de liberalen bij volgende verkiezingen steeds verder oprukten, slaagden ze er niet in de banken van de oppositie te verlaten. Zelfs niet toen Verhofstadt in 1991 formateur werd, nadat de liberalen als enige grote partij niets hadden ingeleverd. Zijn tegenvoeters in de andere partijen bleken de pest aan hem hebben.

In 1995 bleef wederom een electorale zege uit, hoewel de partij onder zijn regie ingrijpend was hervormd. Verhofstadt zocht na hoogoplopende interne ruzies de luwte. Hij trad af als voorzitter, kocht een olijfboomgaard in Toscane en maakte er lange fietstochten.

Toen hij in de politieke arena terugkeerde, bleken de scherpste kantjes van zijn optreden verdwenen. Hij zei het zelf trouwens ook. Niet langer wilde hij worden vereenzelvigd met The Iron Lady, nee, meer dan eens toonde de Vlaamse Thatcher zich meer geïnteresseerd in denkbeelden van 'moderne leiders' als Kok, Blair en Schröder, jawel, allen socialisten. Bezuinigen alleen is niet zaligmakend, lastenverlaging is een instrument om werkgelegenheid te scheppen.

Maar in België vond hij voortdurend Tobback op zijn weg. 'Paars leidt alleen maar tot bont en blauw', was een veel geciteerde one-liner, waarmee de SP'er elke samenwerking blokkeerde.

Verhofstadt liet niet na te etaleren dat hij was veranderd. 'Ik heb leren relativeren. Het streberige van vroeger is verdwenen.' In de aanloop naar de laatste verkiezingen bleef het echte venijn uit in het debat met Tobback, ooit door hem als 'biefstukkensocialist' bestempeld. Maar ook gifpijlen naar de CVP, enkele jaren geleden nog een partij 'waar woordbreuk, leugen en afdreiging schering en inslag zijn', bleven in de koker. Verhofstadt ontpopte zich zowaar als pragmaticus die behoedzaam zijn kansen woog. Hij moest ook wel: nog eens vier jaar oppositie zou hem in de partij vrijwel zeker de kop hebben gekost.

Wat zuinigjes glimlachend gunde hij dan ook Marc Verwilghen, die het onderzoek leidde naar wat er mis ging bij de opsporing van vermiste kinderen, dan ook zijn plek in de schijnwerpers. Iemand die doorging voor de populairste politicus van België kun je beter geen strobreed in de weg leggen. Na de tellingen bleek overigens niet Verwilghen, maar aftredend premier Dehaene met afstand de meeste voorkeurstemmen te hebben gekregen.

Verhofstadt heeft niet het boerse en botte van zijn illustere voorganger. De jonge politicus heeft zich in zijn al lange loopbaan vooral een overlever getoond. Die eigenschap zal hij meer dan ooit nodig hebben. Zo bont is het gezelschap in de Wetstraat nog nooit geweest. In zo'n constellatie kan de droom gemakkelijk in een nachtmerrie veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden