InterviewVitens-topman Jelle Hannema

Vitens-directeur: ‘We moeten regenwater langer vasthouden’

Directievoorzitter Jelle Hannema van het drinkwaterbedrijf Vitens zoekt structurele oplossingen voor het waterprobleem. ‘Water vasthouden is het devies.’

Kinderen spelen in een zwembadje in de tuin. Vitens vraagt klanten om geen badjes meer te vullen.Beeld BSR Agency

Het was zaterdag de tweede Zwarte Zaterdag van het jaar voor drinkwaterbedrijf Vitens. De eerste viel op de dag voor Pinksteren. De dagen daarvoor was er geen druppel regen gevallen, op die dag zelf liepen de temperaturen op tot zomerse waarden. Overal in het land gingen de kranen wijd open om te douchen, tuinen te sproeien en zwembadjes te vullen.

Vitens leverde die 30ste mei meer water dan ooit tevoren: ruim 1,4 miljard liter, 2,5 miljoen meer dan het vorige record van 25 juli 2019. ‘Het watergebruik ontplofte’, zegt Jelle Hannema, directievoorzitter van Vitens, met ruim vijf miljoen klanten het grootste drinkwaterbedrijf van Nederland.

In delen van Oost-Nederland pompte Vitens 70 procent meer water door de leidingen dan normaal. ‘Daarmee zaten we aan onze max. Meer konden wij niet leveren.’ Het onderstreept volgens Hannema de kwetsbaarheid van onze watersysteem en de dringende noodzaak voor structurele oplossingen om de drinkwatervoorziening in de toekomst robuust te houden. ‘Water vasthouden is het devies.’

Wat is het probleem?

‘Ons watersysteem is gebaseerd op circulariteit. Wij willen als drinkwaterbedrijf niet meer grondwater aan de bodem onttrekken dan erbij komt in de vorm van neerslag. Als je dat wel doet, ontregel je het systeem op de lange termijn. In sommige gebieden, zoals Twente en de Achterhoek, zitten wij daar nu soms boven: dan moeten we op piekmomenten meer water uit de grond halen dan onze vergunning toestaat.’

Hoe komt dat?

‘Het watergebruik neemt enorm toe. Onze eigen productie is de afgelopen vijf jaar met 7,5 procent gegroeid. Ook de landbouw gebruikt meer water. Door de droge zomers van de afgelopen jaren zijn steeds meer boeren gaan sproeien. Ik kom vaak in Twente, daar vertellen boeren mij dat ze tegenwoordig allemaal een beregeningsinstallatie hebben. Dat was vroeger niet zo.

‘Je ziet ook dat particulieren waterputten slaan in hun eigen tuin. Er is een wildwestsituatie aan het ontstaan bij het gebruik van grondwater. Aan alle kanten wordt het systeem zwaarder belast. Uiteindelijk putten we allemaal uit dezelfde bron.’

Wat voor rol speelt de klimaatverandering hierin?

‘In 2018 dachten we nog: een droge zomer, dat kan gebeuren. In 2019 hadden we weer een hete zomer en dit jaar een knaldroog voorjaar. We moeten ons realiseren dat we in een andere tijd leven. Er is een patroon van klimaatverandering met bijbehorende weersextremen. Daardoor wordt de droogte in bepaalde gebieden, zoals de hoge zandgronden in Oost-Nederland, echt nijpend.’

Wat kan daartegen gedaan worden?

‘Nu wordt eenderde van het regenwater afgevoerd via de rivieren. Dan ben je het kwijt. Wat vooral moet gebeuren is dat we water langer vasthouden. Wij hebben bijvoorbeeld een irrigatieproject lopen waarbij we water uit het Apeldoorns Kanaal terugbrengen naar de Veluwe, zodat het opnieuw de bodem kan intrekken. Een andere oplossing is om het waterpeil in de winter en lente hoger te houden. Daar hebben boeren last van, omdat ze dan later het land op kunnen.

‘Daarnaast kun je denken aan teelten die minder water gebruiken. Of precisie-irrigatie. Als je land sproeit, verdampt een groot deel van het water in de lucht. Het beleid bij waterbeheer is nu: peil volgt functie. Maar je zou het andersom moeten doen. Dan ga je uit van een robuust watersysteem en kijk je welke functies daar bij passen.’

Dat betekent dat boeren moeten inschikken. Die staan al op hun achterste benen.

‘Je ziet dat boeren het probleem zelf ook beginnen te beseffen. In de Achterhoek worden nu skippyballen uitgedeeld aan boeren die ze in duikers van sloten stoppen om de waterafvoer tegen te houden. Dat zijn kleinschalige oplossingen, maar het laat zien dat boeren er zelf ook mee aan de slag willen. Een boer snapt heus wel dat het zonder water niet gaat.

‘We zitten nu met een verdelingsvraagstuk, een schaarsteprobleem. Maar we kunnen met zijn allen de koek ook groter maken. Daar zijn we niet op ingesteld: we hebben Nederland in twaalf eeuwen drooggemalen. Nu moeten we Nederland vernatten. Het is een omgekeerd poldermodel. Maar met dezelfde urgentie. Daar is een cultuuromslag voor nodig.’

Jelle Hannema, directievoorzitter van drinkwaterbedrijf Vitens.Beeld Sicco van Grieken

Nederland verzuipt in het water. Waarom brengen we geen water van natte gebieden naar plekken waar te weinig is?

‘Wij hebben plannen liggen om water te winnen onder de IJssel en dat met een pijpleiding naar de Achterhoek en Twente te brengen. Planologisch is dat ingewikkeld, maar technisch kan het. Daarvoor moeten we toestemming hebben van de provincie Gelderland. Die kijkt nu of ze het een goed idee vindt. Maar wat ons betreft moet je ook aan oplossingen werken om op de lange duur water te blijven winnen. Dat kan door het landschap anders in te richten, met waterbergende wadi’s. Dat vraagt om andere ruimtelijke keuzes.’

Moeten we bang zijn voor drinkwatertekorten?

‘Wij zullen altijd water blijven leveren, dat is onze wettelijke taak. Tegelijkertijd zie je dat wij soms aan de grenzen zitten van onze operationele capaciteit. Dat gebeurde op pinksterzaterdag. Omdat iedereen moest thuisblijven vanwege de coronamaatregelen, zag je overal in achtertuinen zwembaden verschijnen. Dan heb ik het niet over baby-opblaasbadjes, maar zwembaden van vijfduizend liter. Wij denken dat dit enorm heeft bijgedragen aan het extra verbruik.’

Vitens voert campagne om zuiniger om te gaan met drinkwater: minder douchen, watersparende toiletknoppen gebruiken. Wat voor zoden zet dat aan de dijk als een boer verderop tienduizenden liters over zijn land sproeit?

‘Wij hebben geen drinkwaterpolitie. Wij gaan niet controleren hoe vaak mensen douchen en of ze een zwembadje hebben. Wij vinden wel dat we mensen ervan bewust moeten maken dat het water dat zij gebruiken ergens vandaan komt. Het gaat om een puzzel die we samen moeten maken. We hebben allemaal een stukje daarvan in handen.’

Lees ook

Dossier: De ‘sluipmoordenaar’ die droogte heet
Natuurbranden, mislukte oogsten, kapotte dijken en bedreigde diersoorten. Nederland wordt geteisterd door droogte. De Volkskrant onderzoekt in dit dossier wat de gevolgen zijn, hoe het zover heeft kunnen komen – en hoe de droogte valt op te lossen.

Hoe droog is het bij u in de buurt?
Bekijk dagelijks de droogtekaart van Nederland, en ontdek waar het landschap verdort, en waar niet.

Achtergrond
Zes vragen over de droogte: hoe komt Nederland zo droog, en wat voor problemen levert dit op

Data
Wat zegt de droogte van het voorjaar over de droogte in de rest van het jaar? Duik met ons in de data

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden