Vitaal platteland gebaat bij wereldhandel

Het platteland loopt niet leeg door de liberalisering op wereldschaal. Dat zou gebeuren als de tegenstanders hun zin zouden krijgen, constateert Sjef van Hoof....

In de Volkskrant van zaterdag 26 juli betreurt een groep bestuursleden van het Platform Aarde Boer Consument de teloorgang van de Nederlandse boerenstand. Volgens het platform loopt het Nederlandse platteland leeg door de handelsliberalisering op wereldschaal en loopt onze voedselsoevereiniteit gevaar. De critici stellen voor om landbouw buiten de internationale vrijhandelsakkoorden te houden, garantieprijzen en productiebeheersing in te voeren en de consumptie van lokale producten te stimuleren om zo het gesleep met dieren en zaden te beperken.

De platformleden pretenderen met hun betoog op te komen voor 'de Nederlandse boer'. Hun pleidooi gaat misschien op voor de kleinschalige grondgebonden landbouw, maar zou schade toebrengen aan de Nederlandse agrosector als geheel. Want die bestaat uit meer dan die fotogenieke melkveehouder in een weidelandschap. Maar als er één land is dat baat heeft bij het gesleep met vee, plantaardig materiaal en zaden dan is het Nederland wel.

Het Nederlandse aandeel in de wereldhandel van verse groenten bedroeg in 2001 ruim 20 procent, dat van sierteeltproducten zelfs ruim 60 procent. Nederland kent een rijk palet aan agrarische bedrijven: van aardappelboeren tot zonnebloemkwekers, van paprikatelers in kasgebieden op substraatteelt tot melkveehouders in weidegebieden.

Ze hebben gemeen dat ze een belangrijk deel van hun productie afzetten in het buitenland en met succes. Samen met de toeleverende en verwerkende industrie was het zogenaamde agrofoodcluster in 2000 goed voor 692 duizend arbeidsjaren, 6 procent van het totale arbeidsvolume in Nederland. Deze 6 procent neemt ruim een vijfde van de totale Nederlandse exportwaarde voor haar rekening. INRO-TNO constateerde een decennium geleden al eens dat het agrofoodcluster feitelijk het enige bedrijfscluster is waarin Nederland toonaangevend is in de wereld. Dat neemt niet weg dat het zware tijden zijn voor sommige deelsectoren, zoals de intensieve veehouderij en de grondgebonden veeteelt.

Bedrijfsbeëindigingen zijn er aan de orde van de dag. Zoals vroeger de textielarbeider, de mijnwerker en tegenwoordig ook de kleine middenstander moesten omzien naar een andere baan, zo is nu ook een deel van de agrarische ondernemers aan de beurt. Dat is niet altijd tegen de zin van de agrarische ondernemers: sommigen kiezen ervoor om hun bedrijfskapitaal in te zetten voor een gerieflijke oude dag omdat de kinderen het boerenbedrijf niet wilden overnemen.

Structuurveranderingen in de economie laten zich niet sturen, hooguit kunnen ze een tijd lang oneigenlijk gemaskeerd worden zoals dat is gebeurd door het Europese landbouwbeleid. Met alle schadelijke gevolgen van dien. De New York Times publiceerde onlangs een welvaartsvergelijking tussen een Nederlandse koe en een Indiase boer. De Nederlandse koe ontvangt per dag twee dollar subsidie, slaapt in een geïsoleerde stal en krijgt dagelijks de juiste hoeveelheid proteïnen via een voedselcomputer. De Indiase boer verdient een dollar per dag en moet maar zien hoe hij de proteïnebalans van zijn gezinsleden op peil houdt. Mocht hij ooit de kans krijgen bij een rozenkweker te gaan werken om drie dollar te verdienen, dan zou hij die met beide handen aangrijpen.

Dit voorbeeld maakt duidelijk dat wie pleit voor het handhaven van het Europese landbouwbeleid onder het mom van 'red het Nederlandse platteland' daarmee tegelijk ontwikkelingskansen ontneemt aan agrarische landen in opkomst, zoals de nieuwe lidstaten van de EU, India, Kenia, Uganda en Ecuador. Voor deze landen is de agrarische sector nog steeds een van de weinige serieuze mogelijkheden hun platteland te ontwikkelen. Bovendien legt hun agrarische ontwikkeling de BV Nederland geen windeieren: niet zelden zijn het Nederlandse toeleveranciers en voedselverwerkers die ingeschakeld worden om de exportlandbouw mogelijk te maken.

De door de platformleden gesignaleerde leegloop van het platteland zal zo snel niet plaatsvinden. Een deel van de uitstoot van boeren is gewoon een rationalisatieproces waarbij bestaande arealen worden samengevoegd tot één bedrijf en het agrarische landschap niet wezenlijk verandert. Waar vroeger drie boeren met hun hele gezin ploeterden, schakelt nu één agrarisch ondernemer nieuwe stijl loonwerkers en uitzendkrachten in om het werk op het land te klaren. De werknemers van het loonbedrijf en het uitzendbureau worden welliswaar niet tot de boerenstand gerekend, maar blijven via de toeleveringsbedrijven gewoon tot het agrofood cluster behoren.

Tussen 1990 en 2000 nam het arbeidsvolume in de primaire landbouw af met zo'n 31 duizend arbeidsjaren, maar steeg het arbeidsvolume in de toelevering, verwerking en distributie tegelijkertijd met zo'n 23 duizend waardoor het totale arbeidsvolume van het agrofoodsector nagenoeg gelijk bleef.

Nederlandse boeren behoren tot de slimste en innovatiefste ter wereld die prima in staat zijn om te anticiperen op de liberalisering: ze investeren in uitbreiding (schaalvergroting), nevenactiviteiten (zorgboerderijen, boerderijcampings) of productie met een hogere toegevoegde waarde (streekeigen producten, ecologische landbouw). Wie de Nederlandse agrarische sector wil steunen, doet er beter aan boeren ruimschoots te faciliteren deze alternatieve bestaansbronnen aan te boren dan een achterhaald pleidooi te houden voor protectie, garantieprijzen en productiequota.

Het pleidooi voor voedselsoevereiniteit van de critici heeft een oer-Hollandse spruitjeslucht. Liefhebbers van spruitjes kunnen een groenteabonnement nemen bij de ecologische boer in de buurt en de buurman overhalen om hetzelfde te doen. Zo kunnen ze zorgen voor hun eigen voedselsoevereiniteit. Maar zolang er Nederlanders zijn die sinaasappels willen eten en ook in februari sperziebonen op tafel willen zetten, zal er gesleept worden met voedsel en zaden, gefaciliteerd door het Nederlandse agrofoodcluster. En dat is maar gelukkig ook, want de sector is te belangrijk om door handelspolitiek te worden verlamd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden