Vissen op wrakken, munitie en een theeservies

De scheepswrakken in de Westerschelde worden opgeruimd. Deze week wordt een grote 'vis' naar boven gehaald: de Alan A Dale, een vrachtschip vol legergoederen, dat aan het einde van de oorlog door de Duitsers tot zinken werd gebracht....

'Het is altijd weer spannend wat er naar boven komt', zegt Marc Voorhuis, terwijl de Taklift 4 langzaam maar zeker de twaalf meter brede grijper uit de Westerschelde hijst. Bij één van de vorige happen kwam de achtersteven van de Alan A Dale boven water, compleet met dubbele scheepsschroef. Dit keer is de vangst minder spectaculair: een verwrongen metaalplaat en overig schroot.

Op 24 december 1944 zonk de Alan A Dale in de Westerschelde. Het oorspronkelijk Deense vrachtschip, in beslag genomen door de geallieerden, was enkele dagen daarvoor geraakt door een torpedo van een Biber, een Duitse miniduikboot.

Dat gebeurde in de monding van de Schelde ter hoogte van Westkapelle. Het getroffen schip dreef brandend de Westerschelde op en zonk pas in de buurt van Borssele. Alle 64 opvarenden van het schip konden zich bijtijds in veiligheid brengen.

Sedert ruim 58 jaar ligt het wrak van de Alan A Dale, 131 meter lang en 17 meter breed, op de bodem van de Westerschelde. Maar deze week is de aannemerscombinatie CWW (Combinatie Wrakkenberging Westerschelde) begonnen met de opruiming. Dat moet, want het schip ligt in de vaargeul van de Westerschelde en belemmert schepen met grote diepgang de weg naar de haven van Antwerpen.

De bovenkant van het schip ligt dertien meter onder de waterspiegel, de onderkant 23 meter. Vrijwel het gehele casco van het wrak is nog aanwezig, inclusief de lading. Volgens de officiële papieren vervoerde de Alan A Dale government goods, bestemd voor de geallieerde troepen in België. 'Dat kan van alles zijn, van meel tot jeeps en bulldozers. Er is ook munitie aangetroffen', aldus Voorhuis, projectleider van Combinatie Wrakkenberging Westerschelde.

Als er afweergeschut en granaten uit het water naar boven komen, wordt een speciaal beveiligingsbedrijf ingeschakeld. Ook twee oliebestrijdingsvaartuigen liggen in de buurt van de drijvende bok met grijperkraan, voor het geval een olietank wordt geraakt. Een jetschip 'blaast' het zand op de bodem rond het wrak weg. Tot dusver is al 700 duizend kuub zand verplaatst. Daardoor komt de Alan A Dale langzaam maar zeker vrij te liggen en kan de Taklift de wrakdelen één voor één omhoog hijsen.

De wrakkenberging vloeit voort uit een akkoord dat Nederland en Vlaanderen in 1995 sloten, na moeizame onderhandelingen over verruiming van de vaargeul in de Westerschelde. In 1998 begon de grote schoonmaak met de ruiming van acht wrakken. Een jaar later volgden nog eens drie schepen.

Maar de grootste ruimingscampagne wordt op dit moment uitgevoerd. Rijkswaterstaat besloot vorig jaar de berging van 33 wrakken en vijf andere objecten, zoals oude lichtpalen en boeistenen, in één keer aan te besteden.

Aannemerscombinatie CWW (Dredging, Jan de Nul,Decloedt, Herbosch-Kiere, Scaldis, Smit en Boskalis) ging met de eer strijken. Kosten: 45 miljoen euro, vrijwel geheel te betalen door Vlaanderen.

CWW heeft sinds februari al twintig kleinere wrakken opgeruimd, vrijwel allemaal binnenschepen die in de vorige eeuw zijn vergaan en op de Scheldebodem zijn blijven liggen. Daarbij kwamen soms verrassende dingen boven water. Afgelopen weekeinde werd een compleet theeservies uit het water gevist. In twee wrakken werden menselijke resten aangetroffen. De beenderen zijn overgedragen aan de politie, die verder onderzoek laat verrichten.

Voorhuis: 'Van de meeste schepen weten we ongeveer de geschiedenis. Maar van sommige wrakken weten we praktisch niks en bovendien blijken soms de documenten niet te kloppen. Dan denken we dat we een tjalkschip aan het bergen zijn, stuiten we opeens op een stoomketel.'

Volgens Piet van der Vlies, de projectleider namens opdrachtgever Rijkswaterstaat, zijn de schepen vóór de berging onderzocht op cultuurhistorische waarde. De resultaten waren nogal teleurstellend: 'Veel staal en erg weinig curiosa.'

Toch wordt er omzichtig omgegaan met de vangsten. De interessantste objecten die de afgelopen jaren zijn geborgen, zijn tentoongesteld in het stedelijk museum van Vlissingen. De 'Schatten uit de Schelde' bestaan vooral uit scheepsonderdelen, potten, pannen en ander eetgerij. Maar ook meer persoonlijke bezittingen liggen in de vitrines, zoals een pop, een kinderschoentje en een zeepje.

Van der Vlies: 'Op een rommelmarkt geeft niemand er wat voor. Maar omdat het zolang onder water heeft gelegen en vol zeepokken zit, heeft het opeens een bijzondere, bijna romantische waarde. Een ouderwets glaasje, voor een citroentje met suiker. Of een kinderpop. Misschien dat iemand die er als kind nog mee heeft gespeeld, die ooit eens komt bekijken.'

Volgens het bestek is de ruimingsoperatie uiterlijk 2 januari 2005 afgerond. Volgens CWW-projectleider Voorhuis moet dat geen probleem zijn: 'We liggen voor op schema.'

Zelfs een ongelukje met de grijper die zich woensdagmiddag letterlijk stukbeet in het wrak, kan zijn optimisme niet breken. De wond van anderhalve bij anderhalve meter wordt gelast, waarna de Taklift de berging kan hervatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden