ReportageRode Amerikaanse rivierkreeft

Vissen op een allesvernietigende rivierkreeft om de Nederlandse flora en fauna te redden

Viswedstrijd voor de jeugd in Broek op Langedijk: wie de meeste kreeften vangt, wint een buitenboordmotor. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Begin deze eeuw vermoedelijk als aquariumdier ingevoerd en uitgezet, terroriseert de rode Amerikaanse rivierkreeft nu de Nederlandse flora en fauna. Iedereen klaagt, maar de wet staat effectieve bestrijding in de weg.

Het is de wereld op zijn kop, met dat exotische diertje dat hier niet hoort te zijn. Dat onze natuur kapotmaakt, straks hele eilandjes in ons water doet zakken. En dat nota bene door onze wet wordt beschermd. De rode Amerikaanse rivierkreeft heeft het heel wat beter dan menig andere ongewenste vreemdeling.

Wethouder Ad Jongenelen (60) van de Noord-Hollandse gemeente Langedijk is nu wel klaar met die kreeft. Die overigens – mits goed gekookt en dito schoongemaakt (darmkanaaltje verwijderen!) – een delicatesse is. In Amerika wordt hij geteeld. In Nederland is hij vermoedelijk een jaar of twintig geleden als aquariumdier ingevoerd. Vervolgens uitgezet en nu zitten we met de problemen.

Bizar

Vrijdag besprak Jongenelen met de Noord-Hollandse gedeputeerde Ilse Zaal (Visserij) het initiatief om de wet aangepast te krijgen opdat de allesvernietigende kreeft effectiever kan worden bestreden. Nu staat er in de wet onder meer dat we de Amerikaanse rivierkreeft niet ‘mogen vervreemden en vervoeren’. Wat ook niet mag: als particulier de opgeviste kreeft verhandelen.

Uiteraard houdt Langedijk zich aan de wet, verzekert de wethouder, maar tegelijkertijd is er hier wel iets bizars aan de hand. Tientallen Nederlandse gemeenten zien kostbare flora en fauna vernietigd worden door miljoenen en miljoenen exoten want 1 Amerikaanse rivierkreeft staat voor 800 nakomelingen. Iedereen klaagt, al jaren, maar de wetgever hoort het niet.

Viswedstrijd

Deze zaterdag, een dag na het onderhoud met de provinciebestuurder, sluit wethouder Jongenelen in een eventjes zonnig Heerhugowaard (Langendijk fuseert binnenkort met die gemeente) een opmerkelijk zomers initiatief af: een viswedstrijd op kreeften, voor de jeugd. Op creatieve wijze hebben de plaatselijke natuurbeheerder Stichting Veldzorg én de gemeente de krachten gebundeld om met één initiatief een groot aantal maatschappelijke problemen (natuurschade, vandalisme, verveling, corona) aan te pakken.

De hele zomervakantie lang kon de schooljeugd in het 850 jaar oude, waterrijke cultuurlandschap het Oosterdel zonder vergunning vissen op rivierkreeftjes. Die zich daar met tienduizenden of honderdduizenden ophouden, vooral in het ‘Rijk der Duizend Eilanden’. Dat is een voormalig moerasgebied dat eeuwen achtereen is gecultiveerd en nu multifunctioneel is. Met dank aan de plaatselijke jeugd kunnen 6.000 kreeften er geen schade meer berokkenen.

Geen natuurlijke vijand

Varend tussen de eilandjes is deze zaterdag goed te zien wat de Amerikaanse rivierkreeft aanricht: waar de natuurlijke beschoeiing zoals riet even ontbreekt, boren de kreeftjes zich in de oevers. Ze maken gangen, eten zo ongeveer alle levende wezens (dier en plant) op die ze onderweg tegenkomen. Ongehinderd want de rivierkreeft heeft geen natuurlijke vijand. Behalve misschien de mens, maar die worstelt dus weer met de wet.

‘Straks heb je overal gangen en holtes, wordt het eiland als het ware poreus. Als je er dan met een tractor overheen rijdt, zak je vanzelf weg’, zegt Peter Wouda (63) van Stichting Veldzorg. In het zwartste scenario ziet hij zo een eiland in het water verdwijnen. In het kwetsbare gebied loeren al zoveel gevaren. Gemotoriseerd vaarverkeer bijvoorbeeld.

1 rode Amerikaanse rivierkreeft staat voor 800 nakomelingen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Jeugd en verbod

Zie hier het ‘bruggetje’ naar de creatieve aanpak van Veldzorg en de gemeente. Het is vaak de jeugd die zich niets gelegen laat aan dat verbod op gemotoriseerd vaarverkeer, hoeveel verbodsborden het ‘Rijk der Duizend Eilanden’ ook bevat. Door een viswedstrijd uit te schrijven met prijzen (wonderlijk genoeg is de eerste prijs een elektrische buitenboordmotor) wordt gehoopt dat in ieder geval de jongste jeugd zich niet aan natuurvandalisme te buiten gaat.

Het vissen op de kreeftjes zelf dient, als gezegd, een ander maatschappelijk doel: natuurbescherming. Hengelen als zodanig bestrijdt in deze coronatijd zomerse verveling. Over corona gesproken: met de opbrengst van het hengelen dacht de gemeente de plaatselijke horeca weer te kunnen helpen. Want de rivierkreeft is een delicatesse.

Met die laatste, maatschappelijke nutsfunctie vergiste de gemeente zich, geeft wethouder Jongenelen toe. De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit greep in. Onder meer vanwege gezondheidsrisico’s mag de rivierkreeft niet zo maar worden verhandeld voor consumptie.

Zelf eten of weggooien

‘Vervreemden en vervoeren’ van de kreeft mag bij wet dus ook al niet. Die wetsbepaling slaat vooral hier op: wie een rivierkreeft vangt, mag hem niet elders weer uitzetten, want dan is het overlastprobleem helemaal niet meer te beteugelen. Het komt er ruwweg op neer dat wie kreeft vangt hem zelf moet opeten. Vernietigen mag ook. Maar dat is voedselverspilling.

Zaterdagmiddag, in Heerhugowaard, zijn vissertjes en ouders bijeengekomen voor de prijsuitreiking. Op het openluchtterrein van de tijdelijke camping Dijk & Waard (verwijst naar de toekomstige fusie van Langedijk en Heerhugowaard) doet wethouder Jongenelen de presentatie. Hij kondigt aan dat het niet bij dit zomerse initiatief blijft. Langedijk gaat het rivierkreeftvraagstuk politiek/bestuurlijk oppakken.

De prijswinnende jeugd wordt uitgenodigd om straks als ‘ervaringsdeskundigen’ om tafel te gaan zitten met gedeputeerde Zaal wanneer die het probleem ter plekke komt bekijken. De 10-jarige Mick krijgt een prijs omdat hij in zijn eentje deze zomervakantie 1.150 kreeftjes aan land heeft gebracht. Een team van zeven jongens, iets ouder en berekenend (het wedstrijdreglement zei niets over individueel vissen of in groepsverband), winnen de hoofdprijs met een oogst van 1.800 kreeften.

Vissen op rivierkreeft. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Volle vriezer

Lasse (deze zaterdag nog 11, maandag 12) is de aanvoerder van het team. ‘Van ons team heb ik de meeste gevangen. Maar ik heb ook een week meer gevist.’ Een paar weken geleden, toen ze zeker wisten, dat ze zouden winnen – kwestie van rekenen – zijn de zeven jongens met vissen gestopt. ‘Toen was het zo heet. Toen zijn we gaan zwemmen.’

Hun prijs, de elektrische buitenboordmotor, gaan ze verkopen en de opbrengst wordt door zeven gedeeld. Als de verslaggever opmerkt dat hij dol is op schaal- en schelpdieren ruikt Lasse een nieuwe inkomstenbron. Desgewenst wil zijn groep best wel weer gaan vissen op kreeftjes (spek als aas is het beste). Een van de jongens zegt: ‘Voor een salade heb je ongeveer 5 kilo nodig. Hoeveel wilt U betalen?’

Na afloop van de prijsuitreiking laat een van de ouders foto’s zien van gevangen rivierkreeften. Het diertje is deze zomer al op tig manieren verwerkt. Nu nog ligt de vriezer vol. Hij vertelt: ‘Laatst waren er uit de schuur 125 weggekropen. Onze kat heeft ze gevonden.’ Die keek wel uit. Het lichaampje van een Amerikaanse rivierkreeft kan wel 20 centimeter worden, plus al die scharen dus. ‘Ik geloof dat ik ergens heb gelezen dat de meerval een natuurlijke vijand kan zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden