Visionaire Troonrede is 'gevaarlijk'

Oud-premier Van Agt voorziet ernstige problemen...

DEN HAAG Het kabinetsvoornemen om de koningin op Prinsjesdag een ‘visionaire’ Troonrede te laten uitspreken, stuit op weerstand. Over het vrijdag geopperde idee zegt voormalig minister-president Dries van Agt (1977-1981): ‘Het is gevaarlijk en riskant. Het staatshoofd komt dan in ernstige problemen.’ Ook oud-hoofddirecteur Hans van der Voet van de Rijksvoorlichtingsdienst vindt het een slecht idee. ‘Stel je voor dat de PVV een grote regeringspartij wordt. Moet de koningin dan zeggen: volgend jaar moeten alle moslims het land uit?’ Oud-minister van Binnenlandse Zaken Bram Peper (PvdA): ‘Het risico is dat zo het koningschap politiseert.’

Vicepremier Wouter Bos (PvdA) zei vrijdag na afloop van de ministerraad dat het kabinet overweegt de koningin op Prinsjesdag ‘meer een visionair verhaal’ te laten vertellen over ‘wat er aan de hand is in de samenleving’. Tot nu toe presenteerde Beatrix op de derde dinsdag van september het voorgenomen kabinetsbeleid. Dat resulteerde veelal in een droge opsomming van plannen. De afgelopen jaren brengt de koningin bovendien steeds oud nieuws, omdat de kabinetsvoornemens vroegtijdig uitlekken.

De koningin is naar verluidt voorstander van een ‘Troonrede nieuwe stijl’. Ook vicevoorzitter Herman Tjeenk Willink van de Raad van State zou geporteerd zijn voor het idee, evenals de Tweede Kamer. De Eerste Kamer adviseerde het kabinet echter de Troonrede op de oude voet voort te zetten.

Premier Balkenende en vicepremier Bos hakken naar verwachting deze of komende week de knoop door. Het nieuwe regime zou dan al op 15 september, Prinsjesdag, ingaan.

Volgens staatsrechtgeleerden kleven er echter ook juridische bezwaren aan een visionaire Troonrede. Artikel 64 van de Grondwet stelt dat het staatshoofd op de derde dinsdag van september ‘een uiteenzetting van het door de regering uit te voeren beleid’ geeft. Een visionair verhaal gaat een paar bruggen verder, stelt Carla van Baalen, hoogleraar parlementaire geschiedenis. Het gaat immers om de hoofdzaken van beleid, er is vrijwel geen ruimte voor visie. ‘Ik zie het om die reden niet gebeuren.’

Van Agt, die als premier drie kabinetten leidde en Troonredes componeerde met twee koninginnen (Juliana en Beatrix), vindt dat het voorgenomen kabinetsbeleid sowieso niet door de koningin moet worden gepresenteerd.

‘Het is de rede van de minister-president. Waarom spreekt hij na de kabinetsformatie wel de regeringsverklaring uit, maar niet de tussentijdse regeringsverklaringen?’

[Zie verder pagina 3, kolom 1]

‘Koningschap niet politiseren’

[Vervolg van pagina 1]

Volgens oud-premier Dries van Agt kan de koningin in een positie komen dat zij een visionair verhaal houdt over een samenleving waar zij niet daadwerkelijk in gelooft. Bijvoorbeeld als de PVV van Geert Wilders aan de macht komt. Het is dan niet ondenkbaar dat de Troonrede in september en Beatrix’ persoonlijke kerstboodschap in december flink conflicteren. ‘Als we die weg opgaan, komt het staatshoofd uiteindelijk in ernstige problemen. Dat is al te riskant en onverantwoord.’

Oud-minister van Binnenlandse Zaken Bram Peper (1998-2000) vond een ‘Troonrede nieuwe stijl’ aanvankelijk een aardig idee. Maar als hij er langer over nadenkt, ziet Peper grote bezwaren. ‘Met een visionaire Troonrede komt de koningin dichter op de politiek te zitten. Je loopt dan het gevaar dat het koningschap politiseert.’ Peper moet er niet aan denken dat de koningin van de sociale cohesie met PVV-beleid wordt geassocieerd.

Er is nog een probleem. De koningin loopt volgens Peper het risico dat ze vergezichten schetst die niet uitkomen. Dat ondermijnt haar geloofwaardigheid. ‘Ze kan beter bij de feiten blijven, dat is per definitie geen vergezicht.’

Het is volgens Peper niet de eerste keer dat de behoefte aan een visionair beeld, een punt aan de horizon, met Prinsjesdag de kop opsteekt. Hij heeft het zelf geprobeerd, een visionair stuk ten tijde van het tweede paarse kabinet. ‘Dat viel in dooie aarde.’ Ook oud-minister van Binnenlandse Zaken Hans Dijkstal (1994-1998) heeft er ervaring mee. ‘Wij wilden ook een Troonrede met meer visie. Maar dat mislukte jaar-in-jaar-uit door de inbreng van de departementen.’ Volgens Dijkstal bemoeit de koningin zich maar zelden met de precieze inhoud van de Troonrede. ‘Mijn ervaring is dat de koningin nooit inhoudelijke opmerkingen heeft. Hooguit vindt ze een zin niet uit te spreken.’

Anders dan Peper vindt Dijkstal het geen bezwaar dat Beatrix zich niet zou herkennen in een Troonrede van een eventueel kabinet met de PVV. ‘Evenals de vorige koningin herkent ze zich soms meer en soms minder in een Troonrede. Dat is niet zo relevant.’

Voormalig Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD) vindt het voorstel van vicepremier Bos ‘niet zo vriendelijk’ voor de koningin. ‘Alsof in de voorbije 27 jaar iedere visie bij haar ontbrak.’ Weisglas vindt het überhaupt een slecht idee om de opzet van Prinsjesdag te wijzigen. ‘We moeten het lekken aanpakken, en ons niet zomaar bij die overtreding neerleggen door de regels te veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden