Visie kerk euthanasie botst met wet

Iemand die 'overmand door emoties, angst en stress' heeft besloten tot euthanasie, kan volgens de Nederlandse bisschoppen toch een kerkelijke uitvaart krijgen.

DEN BOSCH - De verklaring van de Nederlandse bisschoppen over het pastoraat bij euthanasie botst met de Nederlandse wetgeving over vrijwillige levensbeëindiging. Iemand die 'overmand door emoties, angst en stress' heeft besloten tot euthanasie, kan volgens de bisschoppen toch een kerkelijke uitvaart krijgen. Maar volgens de wet mag euthanasie alleen worden gepleegd na een 'weloverwogen' besluit.


Vanwege de commotie over de 'weigerpastoor' in Liempde maakten de bisschoppen deze week de richtlijnen openbaar over wel of geen kerkelijke uitvaart bij euthanasie en suïcide. Ze staan in een nota uit 2005, maar waren nooit publiek gemaakt.


De bisschoppen onderscheiden twee situaties. Als een pastoor vooraf weet dat iemand voor euthanasie kiest, mag hij die persoon geen sacramenten toedienen en niet meewerken aan een kerkelijke uitvaart. Anders 'zou hij de indruk kunnen wekken dat hij met het levensbeëindigend handelen akkoord is'.


Maar als een pastoor pas naderhand hoort dat iemand door euthanasie is overleden, is een kerkelijke uitvaart wel mogelijk. 'Als betrokkene daartoe heeft besloten, terwijl hij door emoties, angst en stress was overmand, is zijn innerlijke vrijheid en daarmee de toerekenbaarheid van de daad verminderd', aldus de verklaring van de bisschoppen. 'In deze situatie kan de priester na rijp beraad tot de conclusie komen dat hij voor betrokkene een kerkelijke uitvaartplechtigheid kan houden.'


De Nederlandse wet staat juist geen euthanasie toe die in een opwelling, of op basis van emoties, angst en stress, wordt gepleegd. Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen onder het strafrecht, maar zijn sinds 2002 niet meer strafbaar als aan een aantal zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. De belangrijkste eis is dat sprake is van 'een vrijwillig en weloverwogen verzoek' van de patiënt.


De bisschoppen rekenen het iemand in hoge nood - en verminderd toerekeningsvatbaar - minder zwaar aan als hij of zij kiest voor euthanasie. 'Emoties, angst en stress zijn een schuldverminderende factor', erkent Bert Elbertse, hoofd communicatie van de Nederlandse kerkprovincie. 'De kerk kijkt vooral vanuit moraal-theologisch perspectief naar euthanasie. Dat heeft niets met wetgeving te maken, en de manier hoe regionale toetsingscommissies met euthanasie omgaan.'


Plaatst de rooms-katholieke kerk zich daarmee niet buiten de werkelijkheid? Elbertse: 'Je kunt het juridische niet zomaar naast het moraal-theologische leggen. Eigenlijk kijk je met een andere bril naar hetzelfde onderwerp.'


Ruard Ganzevoort, hoogleraar praktische theologie aan de Vrije Universiteit, noemt de bisschoppenverklaring tekenend voor de positie van de r.k. kerk in de samenleving. 'Enerzijds strak vasthouden aan de kerkelijke regels, anderzijds ook wel begrijpen dat het leven van veel mensen daarmee niet samenvalt. Die kloof pogen ze te dichten. Dan krijg je van die formuleringen: het mag niet, maar... Ze strooien zichzelf zand in de ogen.'


Ganzevoort vindt dat er 'een rare tegenstrijdigheid' zit in de verklaring. Want euthanasie op basis van emoties, angst en stress mag juridisch niet. 'Het is een poging een oplossing te creëren voor een pastoraal probleem. Op de keper beschouwd is het een vrij onzinnige ruimte die ze creëren. Maar in de praktijk geeft het pastoors de mogelijkheid mensen die euthanasie laten plegen, toch een kerkelijke uitvaart te geven. Het is een truc om de kool van de ethische hardliners en de geit van de pastorale verantwoordelijkheid te sparen. Zo werkt het vaker in de kerk.'


Volgens de richtlijnen heeft overigens zowel de pastoor in Liempde (die de uitvaart weigerde) als de pastoor in Sint Oedenrode (die wel de uitvaartmis verzorgde) juist gehandeld. De eerste wist vooraf dat iemand euthanasie zou laten plegen, de tweede werd daarmee pas geconfronteerd na het overlijden van de patiënt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden