Virtuoze Janine Jansen blijkt vaak pijnlijk stil

Gelukkig voor Paul Cohen zijn er genoeg mensen die in zijn documentaire ‘Janine’ kunnen vertellen over de violiste Janine Jansen....

amsterdam Hoe maak je een onderhoudende film van negentig minuten over iemand die virtuoos is op de viool, maar zelden in het openbaar iets prikkelends zegt? Documentairemaker Paul Cohen geeft onmiddellijk toe: dat was zijn grote zorg terwijl hij werkte aan zijn portret over Janine Jansen – vanavond in première op het Nederlands Film Festival. De tweevoudig Gouden Kalfwinnaar: ‘Er is zelfs een tijd geweest dat ik dacht: ik voer haar alleen aan het einde pratend op.’

Heeft-ie niet gedaan. Al tijdens de lange – en indrukwekkende – openingsscène van Janine, waarin Jansen met dirigent Pavoo Järvi en Die Deutsche Kammerphilharmonie Bremen het Vioolconcert van Beethoven instudeert, komt ze aan het woord. ‘In een van de gesprekken die ik met haar voerde, vertelde Janine hoe verschrikkelijk ze aan het begin van haar carrière opzag tegen het spelen van Beethovens Vioolconcert. Ze was een jaar of 20, trad met Jaap van Zweden op in Harderwijk: ze kwam trillend van de trappen. Ik vond dat de openingsscène beter werd als ik dat fragment er middenin monteerde. Want als kijker begrijp je dan helemáál, terwijl je haar met huid en haar ziet opgaan in het spel: dat is niet niks, wat ze daar doet.’

Voorwaarde
Paul Cohen kent Janine Jansen sinds 1995. In dat jaar maakte hij met David van Tijn de documentaire De Winnaars, over vier finalisten van het Koningin Elizabeth Concours die, tegen de verwachting in, toch niet zo beroemd zijn geworden. Een van hen was Philipp Hirschhorn, docent van Jansen aan het Conservatorium van Utrecht. Hij deed mee aan de film, op voorwaarde dat Cohen zijn leerlinge ook een keer zou filmen. ‘Dat werd een leuke opname waarin ze Schubert en Debussy speelde. Nooit iets mee gedaan.’

Maar toen ging, in 2003, haar ster rijzen. En zei David van Tijn tegen Cohen: we moeten er iets mee. Cohen zette zich aan een script dat draaide om één vraag: waar komt het succes van Janine Jansen vandaan? Filmfonds enthousiast: ga maar maken. Janine enthousiast: die had De winnaars gezien, en I’m the violin, Cohens film over violiste Ida Haendel. ‘Beide waren geen oppervlakkige muzikale portretjes.’

Topkwaliteit
In 2007 maakte Cohen de eerste opnames. Al vrij snel kwam hij er achter dat zijn protagoniste ‘niet heel goed van de tongriem was gesneden’. Kon hij twee dingen doen: alleen registeren hoe ze speelt. ‘Want dat doet ze zo ongelooflijk expressief. Er zijn vast nog snobs die zeggen: Janine Jansen, dat is dat meisje in een geil jurkje dat aardig kan spelen. Maar zij is topkwaliteit. Zoals zij Beethoven en Britten speelt op een van haar cd’s: dat is ongeëvenaard mooi.’

Hij kon ook andere mensen laten vertellen over Janine. Julian Rachlin en Maxim Rysanov bijvoorbeeld, twee heel goede vrienden van Janine. ‘Geweldige musici die goed praten en heel goed kijken naar Janine. Zij zijn mijn redding geweest.’

Want wie had anders gezegd dat Janine Jansen soms thuiskwam met kramp in haar wangen van het lachen naar de sponsors en de fans? Wie had anders gezegd, dat ze doodmoe was van maandenlang achter elkaar optreden, elke avond een ander podium, vliegtuig in, vliegtuig uit?

Cohen: ‘Janine niet. Coosje Wijzenbeek, haar eerste viooldocente, zei het al: ‘Janine kan geen nee zeggen.’ Maar Maxim Rysanov heeft daar ook een kanttekening bij geplaatst: it’s her choice. Universal Music heeft tegen haar gezegd: we kiezen jou, uit al die anderen, en we gaan van jou een ster maken. Dat wilde Janine ook.’

Het werpt een ander licht op de pijnlijkste fragmenten uit de film: die over de totstandkoming van de glossy Janine. Twee marketeers brainstormen over de inhoud, Jansen zit erbij, en kijkt ernaar. Paul de Leeuw moet er in, zegt de uitgever. En Paul Witteman. ‘Leuk, de twee Paulen.’ Shopping? Ja! Hebben ze daar Janine bij nodig? Nee hoor.

Anekdote
Een interview dan, met Roger Moore, met wie Jansen een paar keer optrad tijdens een festival in Dubrovnik. Een ingehuurde journalist hengelt slechts naar een anekdote over Grace Jones en een zwarte dildo. Cohen: ‘Ik heb haar nog gevraagd wat ze daarvan vond. Maar Janine wil mensen niet voor het hoofd stoten. Ze vond het een aardige man, alleen een heel onhandige interviewer.’

In mei heeft Cohen zijn film aan Jansen laten zien. ‘Heel mooi vond ze hem, maar ook heel confronterend.’ Het verbaast hem niet dat Nederlands topvioliste sinds vorige maand met een burnout thuis zit. ‘Je zag het in de film al aankomen. Ik ben geen psycholoog, maar ik denk dat het muzikale leven Janine te veel heeft opgevreten. Ik hoop van harte dat ze de tijd die ze nu heeft, gebruikt om de balans in haar leven te vinden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden