Vip op vredesmissie

De informatie die ze krijgt is volgens Duisenberg objectief: 'Ja, dat denk ik, ik hoor het ook van mensen in de straat.'..

BIJ de Israëlische controlepost Kalandia, tussen Jeruzalem en Ramallah, foetert Gretta Duisenberg op de jonge Israëlische soldate die de paspoorten bekijkt. In het Nederlands en voor de oren van de journalisten en de andere reizigers in het busje schimpt ze: 'ga toch naar school, ga je huiswerk doen'.

De controlepost ziet eruit als een kruising tussen een grenspost en de toegang tot een gevangenis. Zandzakken, prikkeldraad, betonnen barrières, zwaar bewapende militairen, dringende Palestijnen. Het is een intimiderend geheel, zeker voor iemand die dit voor de eerste keer ziet.

De controle verloopt correct en relatief snel. Het is altijd makkelijker voor buitenlanders om de soldaten te passeren dan voor de Palestijnen. Het korte oponthoud wekt veel wrevel bij Duisenberg. Nadat ze haar diplomatieke paspoort aan de soldate heeft getoond, zegt Duisenberg triomfantelijk: 'Ik heb haar niet eens in de ogen gekeken, ik heb het zo aan haar gegeven.'

Later zegt Duisenberg dat ze diep onder de indruk was van de vernedering die Palestijnen bij de controlepost ondergaan. Ze aanvaardt niet dat de blokkades nodig zijn als maatregel tegen het geweld. 'Welk geweld? Waarom moeten de Israëli's zulke maatregelen nemen?'.

Ze noemt de afgrendeling van Ramallah een 'collectieve straf', het hele volk wordt gestraft voor 'de aantallen terroristen die er zijn'. De uitlatingen van Duisenberg lijken een combinatie van breed geaccepteerde kritiek op Israël, persoonlijke gevoelens en onwetendheid.

Tussen het puin van een huis in Gaza dat volgens plaatselijke begeleiders en inwoners door de Israëli's is verwoest, spreekt Duisenberg een oude Arabische man. Hij houdt een indrukwekkend betoog over het lijden van zijn familie. Tegen het einde ontkent hij de holocaust, 'de joden zeggen dat er zoveel van hen gedood zijn, dat is niet waar', zegt de man. Gretta: 'Er zijn wel degelijk een heleboel mensen gedood tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar dat is geen reden om het hier ook te doen.'

Het is een patroon tijdens de reis. Duisenberg neemt de ophef die in Nederland is ontstaan over haar opmerkingen over de 'zes miljoen' handtekeningen voor de Palestijnen ter harte en probeert voorzichtiger te zijn, maar slaagt daar niet altijd even goed in.

Hetzelfde geldt voor de verontwaardiging die ontstond na haar uitspraken over de agressieve politiek van Sharon, vlak nadat in Tel-Aviv bij een zelfmoordaanslag 22 doden waren gevallen. In een verklaring laat Duisenberg haar veroordeling van de aanslagen direct volgen door een vergoelijking. 'Ik heb altijd duidelijk gemaakt dat ik alle geweld afwijs - 35 jaar onderdrukking heeft bij de Palestijnen diepe sporen achtergelaten, hetgeen tot gevolg heeft dat de geweldspiraal niet wordt doorbroken.'

Duisenberg is zich bewust van de storm die zij met een losse opmerking kan veroorzaken. Ze zegt 's avonds tijdens de reis vaak dat ze te moe is om met de pers te praten en dat ze zich niet meer goed kan focussen. Aan de andere kant is de reis mede bedoeld om de aandacht van de media te krijgen voor de actiegroep Stop de Bezetting.

Hans de Boer van de SP, die als lid van de stuurgroep van Stop de Bezetting meereist, erkent dat een van de doelen van de delegatie het verkrijgen van aandacht is. En dat lukt. Nog nooit zijn er zoveel Nederlandse journalisten tegelijkertijd op stap geweest in de Palestijnse gebieden sinds het begin van de intifada. Bij het belegerde hoofdkwartier van Yasser Arafat in Ramallah is de media-aandacht optimaal.

De Boer meent dat door de acties van Duisenberg de belangstelling voor het conflict 'breder is getrokken'. Wat de delegatie betreurt is dat er zoveel aandacht wordt geschonken aan de inmenging van Gretta's man Wim en de affaire over het diplomatieke paspoort.

Later blijkt dat De Boer en Anja Meulenbelt, de schrijfster die ook meereist, zich niet meer kunnen vinden in de sfeer die rond de reis is ontstaan. 'De bijzaken zijn de hoofdzaken zo gaan overvleugelen dat wij ons niet meer kunnen vinden in de consequenties voor het programma', zegt De Boer, die donderdag evenals Meulenbelt niet meereist met Duisenberg. 'Ik vind het vooral teleurstellend voor de Palestijnen.'

Het programma van de eerste reis van Duisenberg naar het gebied is volledig gericht op de Palestijnen. Duisenberg zegt dat ze zeker van plan is een andere keer, als er meer tijd is, ook aan de Israëlische kant te gaan kijken. Ze ontkent stellig eenzijdig te zijn, zoals het VVD-Kamerlid Wilders heeft beweerd. 'Ik ben niet eenzijdig, ik wil vrede voor beide landen, beide volkeren, maar wel zonder inmenging van de Israëlische regering in de Palestijnse gebieden, ik bedoel in het toekomstige Palestina.'

Op andere gelegendheden, tegenover Palestijnse functionarissen, laat ze zich stellig uit over wat de Palestijnen wel en niet zouden moeten accepteren in een vredesregeling. Dat er afspraken gemaakt moeten worden tussen de beide partijen over de manier waarop de bezetting beëindigd kan worden, accepteert Duisenberg, maar: 'Over die afspraken ga ik niet, dat is een kwestie tussen de landen in combinatie bijvoorbeeld met de Verenigde Naties.'

De oplossing die Duisenberg aandraagt is simpel: 'Stop de bezetting'. Ze heeft weinig concrete ideeën over de manier waarop dat bereikt kan worden. Duisenberg lijkt niet bijster goed op de hoogte van de details in het conflict. Zelfs van een relatief bekend document als resolutie 242 van de Veiligheidsraad van de VN uit 1967, weet ze weinig, of heeft ze een zeer specifieke interpretatie.

De resolutie wordt breed uitgelegd als een oproep van de VN - na de zesdaagse oorlog - tot een Israëlische terugtrekking, in combinatie met een regeling die vrede en veiligheid brengt voor alle landen in de regio. De essentie van de resolutie lijkt dus 'land voor vrede' te zijn met verplichtingen voor beide kanten. 'Nee, het opheffen van de bezetting', is de essentie volgens Duisenberg, met alleen een verplichting voor de Israëli's om zich terug te trekken.

Over het huidige geweld is ze evenmin goed geïnformeerd. Bij de toegang tot Ramallah wordt voor haar busje een ambulance doorzocht door Israëlische soldaten. 'Mensonterend', meent Duisenberg, die ziet hoe iemand uit de ambulance moet stappen. Het Israëlische leger is meerdere malen door mensenrechtengroeperingen ervan beschuldigd ambulances tegen te houden, waardoor levens verloren zijn gegaan.

Duisenberg meent dat het doorzoeken van ambulances verboden is bij de Geneefse conventies. 'Dat zie je toch niet in Nederland', zegt ze. Het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC), stelde vorig jaar echter zelf dat het doorzoeken van ambulances is toegestaan, op voorwaarde dat ze niet te lang worden tegengehouden. 'De ICRC heeft begrip voor de veiligheidszorgen van de Israëlische autoriteiten en heeft altijd hun recht erkend ambulances te onderzoeken, mits ze niet te veel worden vertraagd.' Het Rode Kruis legde die verklaring vorig jaar maart af, nadat gordels met explosieven waren aangetroffen in een Palestijnse ambulance.

Ze wordt op haar 'oriëntatiereis' vergezeld door een aantal beter geïnformeerden, van wie er zeker één direct partij is in het conflict. Yousef Habbab, de vertegenwoordiger van de Palestijnse Autoriteit in Nederland, is bij een groot deel van het programma aanwezig en geeft uitleg.

Duisenberg is ervan overtuigd dat ze een 'compleet beeld' krijgt van de situatie. De informatie is volgens haar objectief: 'Ja, dat denk ik, van degenen die wij spreken wel, ik hoor het ook van mensen in de straat.' Duisenberg is er ook van overtuigd dat Yasser Arafat er alles aan doet zelfmoordaanslagen te voorkomen, 'hoewel hij natuurlijk beperkt is doordat hij zit opgesloten in Ramallah'.

De Palestijnen zijn blij dat zo'n buitenlandse vip zoveel belangstelling heeft voor hun lijden. Meerdere malen heeft Duisenberg het over haar bewondering voor de 'spirit' van de Palestijnen. Op de op één-na-laatste dag van de reis zegt ze dat de situatie van de Palestijnen 'veel schrijnender' is dan ze had gedacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden