Vingerafdrukexperts moesten kritiek inslikken

Topambtenaren van Binnenlandse Zaken hebben jarenlang waarschuwingen genegeerd over de risico's van het biometrisch paspoort en de centrale opslag van vingerafdrukken. Een ambtenaar en een onderzoeker werden bestempeld als 'persona non grata' omdat ze kritiek hadden.

© thinkstock

Dat bleek gisteren tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer. Zeven experts en twee oud-ambtenaren kwamen schetsten het beeld: op het ministerie was geen ruimte voor discussie. Het biometrisch paspoort moest worden doorgedrukt. 'De redenering was: als je alles weglaat wat fout gaat, dan gaat het dus best wel goed', aldus Arnout Ruifrok van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).

De Paspoortwet is in 2008 geruisloos door de Kamer aangenomen. Daarin is de centrale opslag van vingerafdrukken opgenomen. Maar nu is een meerderheid tegen. En ook steeds meer gemeenten keren zich tegen lokale opslag van gegevens.

De partijen in de Kamer reageerden geschokt op het relaas van de deskundigen. 'Maffiapraktijken. Dit kan niet waar zijn', reageerde Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD). Ronald van Raak (SP): 'Ambtenaren hebben kritische wetenschappers buiten gehouden.'

Hij pleit met D66 en de PvdA voor een onafhankelijk onderzoek. 'Het is ontluisterend dat een overheidsorgaan zo'n grote tunnelvisie heeft', zegt Pierre Heijnen (PvdA). Gerard Schouw (D66): 'Feit is dat de Kamer geen contra-informatie heeft gekregen. Er is kennelijk een sfeer van intimidatie bij een agentschap van de overheid.'

Dat agentschap is de Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) dat onder Binnenlandse Zaken valt. Oud-ambtenaar Elizabeth de Leeuw was projectleider op het departement. 'Er heerste een cultuur van niet denken, maar doen.' Na kritische vragen werd ze overgeplaatst.

Veiligheidsconsultant Rudolf van Renesse was biometrie-expert bij onderzoeksbureau TNO. 'Er werd bij Binnenlandse Zaken geen prijs gesteld op onafhankelijk onderzoek.'

Hij werd in 2002 tot de orde geroepen door een topambtenaar omdat hij een kritische toespraak hield op een bijeenkomst waar ook toenmalig minister Roger van Boxtel aanwezig was. 'De ambtenaren dachten: hier hebben we iets moois, er moet niet worden gezeurd.'

Datzelfde ondervond Ruifrok van het NFI. 'Mij werd verzocht vooral het stempel van goedkeuring te geven.' Hij had kritiek geuit op de eisen van de pasfoto op het paspoort dat forensisch onvoldoende betrouwbaar was. 'De reactie van de BPR was: dat willen we niet weten.' Volgens hem werd niet of nauwelijks gerapporteerd wat fout ging. Dit terwijl vrijwel alle deskundigen op de hoorzittingen benadrukten dat biometrie niet feilloos is, en het opslaan van vingerafdrukken risico's met zich meedraagt. Cees Meester van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken zei dat het verifiëren van iemands identiteit vaak verre van foutloos verloopt.

Hij wees op een proef van drie weken uit 2009. Daaruit bleek dat 21 procent van de vingerafdrukken op paspoorten niet in orde was. De afdrukken die bij de gemeentebalie waren afgenomen, kwamen niet geheel overeen met de opgeslagen data. Onderzoeker Max Snijder van de European Biometrics Group wijst erop dat de foutmarge weleens veel groter kan zijn. 'Op een oppervlakkige wijze zijn onderzoeken en proeven verricht. Daardoor is een te rooskleurig beeld ontstaan.'

En beveiligen is lastig, stelden de deskundigen. 'Aan alle opslag kleeft een risico', aldus onderzoeker Raymond Veldhuis van de Universiteit Twente. 'Wat als iemand toegang krijgt tot 10 miljoen vingerafdrukken? Wat als iemand anders als jezelf door het leven gaat? Een pincode kun je blokkeren, een vingerafdruk niet.' (Tekst Kim van Keken, foto thinkstock)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden