Vindt u dit een echte Rembrandt?

ROTTERDAM - Het is een welles-nietesspelletje op niveau. Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam gooit de kaarten op tafel met een tentoonstelling over de wetenschappelijke discussie rond een Rembrandt waarover de experts het niet eens kunnen worden. Is Tobit en Anna (1659) echt of niet?


In oktober 2010 erkende Rembrandt Research Projectleider Ernst van de Wetering het schilderij als een authentieke Rembrandt. Een dag later trok conservator Jeroen Giltaij dit in twijfel in De Wereld Draait Door. Hij was er nooit van overtuigd dat het van Rembrandt zelf was en liet zich ook niet door de nieuwe inzichten van Van de Wetering van de wijs brengen. Deze openlijke discussie rond wetenschappelijk gezag wordt nu afgerond met een kleine, maar museaal niet eerder vertoonde tentoonstelling die wel wat wegheeft van de slotpleidooien in een rechtszaal. De bezoeker mag zelf het oordeel vellen.


Rechts van het schilderij zet Giltaij zijn argumenten in een video uiteen, links van het schilderij doet Van de Wetering dat. Als om hun beider gezag te onderstrepen, hangen het proefschrift van de conservator en het Corpus of Rembrandt Paintings V van de professor ook als kunststukken aan de muur. Verder zijn er bewijsstukken 1 t/m 12, bestaande uit infrarood- en röntgenfoto's, dendrochronologische uitslagen en ander onderzoek waarmee de kunstgeschiedenis zo exact mogelijk probeert te zijn, een ets van Rembrandt uit hetzelfde jaar en afbeeldingen van andere schilderijen en tekeningen.


Het pleidooi tegen Rembrandt klinkt ongeveer zo: het is geschilderd over een bestaand schilderij heen, het raam staat open terwijl de kachel brandt, het spinnewiel lijkt wel een platte pannenkoek, Anna bestaat uit een dicht rondje en haar handen kloppen niet. Dit alles zou Rembrandt nooit zo gedaan hebben, zegt Jeroen Giltaij.


De argumenten vóór klinken zo: er staat een signatuur die in de nog natte verf is geschilderd, een al beschilderd paneel was goedkoper te krijgen dan een onbewerkt paneel, de ondertekening van Tobit is precies zo wild geschetst als Rembrandt in datzelfde jaar op tekeningen deed, Anna is precies zo geschilderd als Rembrandt in hetzelfde jaar een bedelaar op een ets zette, Rembrandt heeft de maat van het raam veranderd en dat wijst op zijn obsessie met 'kamerlicht' (het zoeken naar de juiste omgang met lichttonen in een schilderij) en de blindheid van Tobit wordt met één zwarte veeg in zijn gezicht gesuggereerd. En dat kon alleen Rembrandt, zegt professor Ernst van de Wetering.


Museumdirecteur Sjarel Ex vindt niet dat deze presentatie verwarring zaait of het gezag van de kunstwetenschap aantast: 'Je kunt op niveau van mening verschillen. Dat is onderdeel van het vak. De wetenschap is altijd in ontwikkeling.' Voor de zekerheid heeft hij wel alvast het schilderij op 'Rembrandtwaarde' laten verzekeren: 8 miljoen euro.


Jeroen Giltaij deed aan de tentoonstelling mee omdat zijn directeur het vroeg: 'Ik heb groot respect voor Van de Wetering, maar het lukt me niet mee te gaan in zijn argumenten'.


En Van de Wetering? Die vindt het verbazingwekkend. Na Boijmans speelt er sinds kort ook in het Metropolitan Museum in New York eenzelfde discussie, met de museumconservator die een toeschrijving van een zelfportret aan Rembrandt in twijfel trekt. Van de Wetering: 'Jarenlang schreef het Rembrandt Research Project schilderijen af en waren musea daar niet blij mee. Nu is het omgekeerd: ik schrijf toe en ze zijn niet blij. Het is wel heel curieus. Maar ik heb veel betere argumenten dan zij.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.