Vinden de Oranjes koekhappen leuk?

Het zou weleens de laatste keer kunnen zijn dat de leden van de koninklijke familie en plein public meedoen aan folklore als spijkerpoepen en wc's smijten.

Er zijn leden van de koninklijke familie die je ervan verdenkt dat ze koekhappen leuk vinden. Neem het aangetrouwde lid dat op 22 maart in Blauw Bloed het nieuws naar buiten bracht dat koningsdag in 2015 'anders' wordt. Pieter van Vollenhoven werd steevast in uitstekend humeur in de buurt van zwevende plakken peperkoek gesignaleerd. Hij wel.


Dat binnen het koningshuis niet iedereen in dezelfde mate gecharmeerd was van Hollandse folklore met gember, kwam in 2003 naar buiten via prinses Margarita de Bourbon de Parme en haar toenmalig echtgenoot Edwin de Roy van Zuydewijn. Zij maakten gewag van prinsen die na een koekhapbezoek aan de diepe provincie het Oranjepubliek met de rechterhand uitzwaaiden om het, iets lager, de linkermiddelvinger te tonen. Lochem, Makkum, Woudrichem: fuck your peperkoek.


Oranjekenner Fred J. Willems heeft gesuggereerd dat Willem Alexander als dertiger slechts met moeite en fikse tegenzin acte de présence gaf bij het koekhappen, spijkerpoepen, zaklopen, wc werpen en ander plezier op 30 april. Over wijlen prins Friso circuleerden meer verhalen dat hij de eer graag aan zich voorbij liet gaan. Een mogelijke aanwijzing voor het bestaan van een 'koekhap-trauma' bij de nieuwe koning, is dat de prinsesjes Amalia, Alexia en Ariane vandaag niet aanwezig zijn bij de festiviteiten in De Rijp en Amstelveen. Wat de prins niet wilde dat hem geschiedde, dat bespaart hij als vorst zijn dochters, is een leek geneigd te denken.


Zeker is dat koekhappen flink wat ouder is dan de monarchie in Nederland en door het gewone volk al werd gepraktiseerd op de vroegste koninginnedagen in de late 19de eeuw. Leden van het koninklijk huis lieten zich er destijds niet mee in: hun participatie begon pas een eeuw later onder Beatrix. Er bestaan T-shirts met een vies kijkende Beatrix en de tekst 'Getverderrie...weer koekhappen', maar de facto is dat een vorm van geschiedvervalsing.


Koekhappen verdient een plek in het Nederlandse culturele erfgoed, zeggen sommige historici. Dit spel is al te zien op prenten uit de 18de en 19de eeuw. Kinderen van toen zaten nog niet met verpakt snoep achter een i-Pad. Zoete lekkernijen waren schaars, wie ze wilde bemachtigen, moest er moeite voor doen, al dan niet geblinddoekt.


Een spannende variant van het koekhappen waren de lijnen die over sloten met bootjes werden gespannen. Wie tijdens het happen begon te wankelen, donderde in het water. Op Zeeuwse kermissen kreeg het spel onder de sensueel klinkende naam 'totelokken' een erotische dimensie. 'Vrij-ers' en 'vrijsters' begonnen ieder aan een andere kant van een koek te happen om in geval van succes in de buurt van elkaars lippen te eindigen.


In de 20ste eeuw wist de koekhaptraditie zich glansrijk te handhaven. Koekhappende Nederlanders drongen vanaf toen ook regelmatig door tot het Guinness Book of Records. Sinds 2011 staat het wereldkoekhaprecord op naam van 1952 happers uit Helmond. Sinds 2011 houdt Nederland ook het wereldrecord roze koekhappen, dankzij 1.300 happers die werden gemobiliseerd door een Utrechtse homoverening.


Er is nóg een reden om het koekhappen tot immaterieel cultureel erfgoed te rekenen: peperkoek, ontbijtkoek, kruidkoek en oudewijvenkoek zijn bij uitstek Nederlandse lekkernijen. Aan deze heerlijkheden - Britse toeristen vragen steevast om Dutch gingerbread - laat het rijke Hollandse handelsverleden zich af proeven. Peper, nootmuskaat, kruidnagel, gember waren kostbare specerijen die de bakkers van Lage Landen ruimer ter beschikking stonden dan de bakkers elders, met dank aan de VOC.


De Fransen waren al goed met Hollandse koek bekend toen ze de Lage Landen ruim twee eeuwen terug annexeerden. In 1809 trok Napoleons tot koning van Nederland gekroonde broer naar Deventer om zijn tanden te zetten in de befaamde Deventer koek. De Franse heerschappij over het koekland was toen al bijna ten einde. Op 18 juni 1815 ging Napoleon ten onder in de Slag bij Waterloo. In het koninkrijk der Nederlanden dat daarna gestalte kreeg, werd Waterloodag de nationale feestdag. Elke 18de juni stonden Nederlanders onder lijnen met peperkoek.


Pas in 1885 werd de nationale feestdag verbonden met de monarchie. Op 31 augustus van dat jaar werd ter ere van de vijfde verjaardag van Wilhelmina een prinsessendag gehouden, die later werd omgedoopt tot koninginnedag. De afstand tussen vorstin en volk was in deze hiërarchische tijden nog fors. Wilhemina en haar entourage vertoonden zich nooit op 31 augustus. Onder Juliana gaven de Oranjes op 30 april acte de présence op het bordes van Paleis Soestdijk om te zwaaien naar een voorbij trekkende stoet met bloemen.


Onder Beatrix werden de Oranjes uiteindelijk participanten in de festiviteiten zelf. Beatrix was geen vorstin met een typisch spijkerpoepprofiel. Maar over haar zonen en neven bestond, tot Margarita en De Roy van Zuydewijk een grimmiger werkelijkheid schetsten, de indruk dat ze met plezier sjoelden en wc's wierpen.


In Blauw Bloed vertelde Pieter van Vollenhoven dat het koninklijk gezelschap volgend jaar in elk geval kleiner wordt. Hijzelf is er bijvoorbeeld niet meer bij. Binnenkort komt Willem Alexander met meer details. Dan zal blijken of de vorst geïnspireerder is dan de Nederlanders die door het Amsterdamse reclamebureau Kingsday werden gepolst over hun ideeën over de modernisering van koningsdag. Het was de bedoeling de honderd beste ideeën te bundelen in een boek voor de koning. Maar omdat de participanten nauwelijks verder kwamen dan 'gratis bier', moest het project worden afgeblazen. Koekhappen is zo gek nog niet, zou je bijna zeggen.


Koningsdag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden