Vincent van Gogh in tachtig kijkdozen gevat

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: de mislukte derde dimensie van Van Gogh en een ten onrechte weggeschoven duo in Enschede.

Kijkdozen geïnspireerd op Van Gogh in Breda.

Breda, 19 april

Nature's erection (wie schreef dat?) zong het door mijn hoofd, terwijl ik op weg naar Breda's Museum Of The Image (MOTI) Park Valkenberg doorkruiste; al wat plantaardig was, toonde zich van zijn meest fallische, bloesemende amandeltakachtige kant. Wat groen was groeide; groeide het niet, dan was het niet groen. Ik was niet groen. Mijn symbolische kleur was meer graftakkerig bruin. Mens, wat val je weer uit de toon, sprak mijn innerlijke kletskous, ga iets ouderwets doen, kijkdozen bekijken ofzo. Inderdaad, mijn innerlijke kletskous is een ster in bruggetjes.

Want daarover ging de tentoonstelling die ik weldra zou gaan zien: kijkdozen. Op het werk van Vincent van Gogh geënte kijkdozen, om precies te zijn. Kijkdozen, gemaakt door hedendaagse kunstenaars onder wie Teun Hocks, Barbara Polderman en anderen. En anderen betekent hier: nog achtenzeventig (!) makers. Een initiatief van kunstenaar en schrijver Cornel Bierens.

Die heeft iets met Van Gogh, vooral met diens De Slaapkamer. Eerder bouwde hij dat schilderij levensgroot na, compleet met scheve muren en trapeziumvormig bed (een kleinere variant hangt in MOTI); nu nodigde hij collega's uit iets vergelijkbaars te doen op kleinere schaal.

Voor kunstenaars is dat een leuk kluifje. Immers: Vincents schilderijen onderscheiden zich onder meer door hun onstuimige handschrift en rücksichtslose vertekeningen in het perspectief, wat de vraag oproept: hoe zulke karakteristieken over te brengen naar de derde dimensie? Het antwoord: niet.

Slechts enkelen waagden zich aan 'vertalingen' van de schilderijen; de meeste kijkdozen betroffen vrijere interpretaties: een spaarvarken met een bodem met amandelbloesemafbeelding; de aardappeleters gemaakt van aardappels; een masker-vormige doos die aan de binnenkant je ogen weerspiegelde in des schilders gezicht. Alle getuigden van inspanning en inventiviteit. De makers krijgen daarvoor van mij een pluim.

Soms resulteerde de vlijt in stukken die het gelegenheidswerk overstegen. Aardig waren Ralf Westerhofs fluorescerende Starry Night en Maurice van Tellingens observatie dat tussen de perspectieflijnen van Vincents De Slaapkamer en de gulden snede een verband bestaat. Veel meer dan 'aardig' was Frank Halmans bijdrage, een buitengewoon gedetailleerd uitgewerkte verbeelding van de Bussumse opslagruimte waar de weduwe Van Gogh-Bonger na Vincents dood diens werk stalde: dakraam, plankenvloer, verweesde schilderijen. Tussen de helse inspanningen die Vincent leverde om zijn doeken te maken en de prijzenhemel waar diezelfde doeken binnen enkele decennia zouden vertoeven, bevond zich een naar schimmel en oude jurken riekend vagevuur, waar de werken lagen te wachten als prostituees in een niet al te druk bezochte 19de-eeuwse salon.

Waarom toch, psychologisch doortastende lezer, greep juist dát me zo aan?

Tekst gaat verder onder de foto.

Werk van schildersduo V&B.

Enschede, 20 april

'Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil' (wie schreef dát?) en opeens vlijde zo het televisieprogramma Op zoek naar de nieuwe Rembrandt neer in mijn hoofd. Dat programma verscheen vier jaar geleden. Het gooide, geheel volgens de onwrikbare aanname in Hilversum dat anders geen hond kunst blieft, alle talentenjachtformats in de blender en liet ze los op makers. Het programma had alles: onmogelijke opdrachten, slaapgedepriveerde kandidaten, een invoelende presentator die nochtans van toeten noch blazen wist, juryleden die de sadist in zichzelf ontketenden.

Het programma werd na twee seizoenen wijselijk weer afgevoerd.

Winnaar in 2012 was Alex Jacobs, buiten de televisiecamera's met Ellemieke Schoenmakers het schildersduo V&B. Een goeie schilder, en voor hem vreesde ik het ergste. Ik bedoel: hoe vaak ziet u een winnaar van zo'n show nog eens serieus zijn werk doen? Bestond er een talentenjacht voor kunststukjesschrijvers, ik maakte mij gezwind uit de voeten.

Terzake.

Jacobs & Schoenmaker, V&B dus, zag ik terug in theater/expositiecentrum Concordia in Enschede, met de kleine presentatie The Grace of Maybe. Die was zeker niet gek. Schilderen (en airbrushen, poetsen, druipen, kopiëren, volstempelen, schrapen - mon Dieu wat een virtuositeit) is voor hen als ademhalen, en een gezonde kijk op het eigen vak hebben ze ook. Om en om figureren ze (soms samengevoegd tot een hybride persoon) in de doeken en assemblages, als kunstenaars op zoek naar inspiratie, naar geld, naar macht, naar goede ideeën of wat dan ook. Mijn voorkeur hadden kleine, sciencefictionachtige werkjes waarin een figuur terugdeinst voor een abstracte vorm, een kleurenbalk als een laserzwaard vasthoudt of opduikt uit een fluorgekleurde regen. Alex en Ellemieke: may the force be with you.

Nu ben ik dol op de provincie als het zo uitkomt, maar dit duo verdient beter dan deze onduidelijke ruimte, half onder de trap, en op weg naar de binnentuin. In Enschede. De mooiere voorzaal was gereserveerd voor Mécaniques Discursives, een combinatie van houtsnede-afdrukken en videoprojecties van Fred Penelle &Yannick Jacquet. Het suggereerde een machinerie, een fabrieksmatig proces waarin mensen en dieren en gegevens rondgepompt werden, met zinloze logica en nogal steriel. Ik dacht aan het Grote Glas van Marcel Duchamp, een eeuw oud, ook zo'n onbegrijpelijke machinerie, maar dan spannender.

Duchamp, overigens, zou heden ten dage nooit een talentenjacht hebben gewonnen.

Van Gogh Mini's
MOTI, Breda,
t/m 21 augustus

The Grace of Maybe en Mécaniques Discursives,
Concordia Expositieruimte, Enschede,
t/m 24 april en 15 mei

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden