Vincent Icke: 'Elke religie is gefascineerd door marteling'

Het is Goede Vrijdag, 3,5 miljoen mensen keken naar The Passion en met Iran is er een raamwerk voor een overeenkomst over het Iraanse atoomprogramma. Vincent Icke, hoogleraar theoretische sterrenkunde aan de Universiteit Leiden, over het nieuws van vandaag in de Nieuwsbreak.

Vincent Icke. Beeld Wikimedia / Astrid Koppers

Het is vandaag Goede Vrijdag, de dag waarop christenen de kruisiging en dood van Jezus herdenken. Heeft deze dag voor u nog een bijzondere betekenis?
'Nee, ik houd mij verre van iedere vorm van geloof. Of het nou communisme, de islam of het christendom is. Wat mij opvalt aan bijvoorbeeld Goede Vrijdag en aan iedere andere vorm van religie is de bijna ziekelijke fascinatie met martelingen.

'Dat gaat terug tot de Azteken, die in naam van religie het hart uit een levend persoon sneden. Lees een willekeurig religieus boek of kijk naar een tafereel en je ziet martelingen terug. Die fascinatie grijpt mij aan. En wat ik bedroevend vind, is dat geen enkel geloof afstand neemt van die martelingen. Het levert veel treurige voorbeelden op. Zie bijvoorbeeld gisteren de aanslag in Kenia.'

Verbaast het u dan dat er in een relatief seculier land als Nederland ruim 3,5 miljoen mensen naar de tv-uitvoering van The Passion kijken?
'Dat verbaast mij wel. Het concept van Pasen alleen is al verkeerd. Neem het feit dat Jezus gestorven zou zijn voor onze zonden. Als je zonden hebt, moet je daar zelf voor gaan staan. En dat men zondig is geboren, lijkt me juridisch ook niet echt houdbaar. Iemand, en vooral een kind, is onschuldig tot het tegendeel is bewezen.'

Mensen dragen voor The Passion een groot verlicht kruis door de straten van Enschede. Beeld anp

U lijkt mij een atheïst.
'Dat klopt, maar wel een honderd procent tolerante atheïst. Geloof valt voor mij volledig onder vrijheid van meningsuiting. Ik vind het al vreemd dat wij godsdienstvrijheid als apart artikel in onze grondwet hebben, ook al begrijp ik dat het in een tijd is bedacht toen dat minder vanzelfsprekend was.'

Aan de andere kant hebben gelovigen wel iets dat u niet heeft in uw vakgebied: zekerheid.
'Dat is juist de sterkte van mijn vakgebied. Alle geloven denken de wijsheid in pacht te hebben, alleen ik heb het vermoeden dat zij zo heftig anderen proberen te overtuigen van hun gelijk, omdat ze diep in hun hart weten dat het eigenlijk niet klopt.

'Iedere meetbare uitspraak van elk geloof is niet waar gebleken. De aarde is niet plat, de zon is niet het centrum van het universum en de aarde is niet zesduizend jaar geleden ontstaan, maar 4,6 miljard jaar geleden.

'Het grappige is dat de wetenschap weer vaak wordt verweten de wijsheid in pacht te hebben. Het is juist andersom, anders hadden we al die onderzoekscentra jaren geleden al kunnen opdoeken. Onze sterkte is onze onzekerheid. Van mij hoef je ook niet te geloven dat de zon een gloeiende, hete bol is. Daarin laat ik iemand volledig vrij.

'Aan de andere kant vind ik puur wetenschappelijk het fenomeen religie wel interessant. Hoe kan het dat de meerderheid van de mensen op aarde dan toch iets gelooft, waarvan is aangetoond dat het niet waar is? Zoiets vind ik heel boeiend.'

U denkt waarschijnlijk vaker in lichtjaren dan in aardse jaren. Hoe volgt u eigenlijk het reguliere, dagelijkse nieuws?
'Ha, dat is niet waar hoor. In mijn vakgebied kan het juist ook over miljoenste van seconden gaan. Maar ik lees in de ochtend het Leidsch Dagblad, en dat doe ik redelijk aandachtig. Ik heb de krant nu voor mij liggen en als ik dan op pagina twee kijk, zie ik nieuws over die piloot van het Germanwings-toestel.

'Dan zijn er mensen die zeggen dat ze altijd al konden zien aan die piloot dat er iets niet klopte. Dan denk ik: onzin, je kunt niet iemand zijn geestesgesteldheid aan zijn gezicht aflezen. Maar hoe kan dat dan wel? Dat wil ik dan weten. Ik merk dat ik dan wel met het oog van een onderzoeker lees.

'Ik kijk ook liever naar groepen, dan naar individuen. Zo is er in Leiden een oud-penningmeester van de SP die geld zou hebben verduisterd. Dan vind ik het veel boeiender om de cultuur binnen de SP te doorgronden, dan het motief van die ene persoon.'

Hoe kijkt u met dat perspectief naar het nieuws over de atoomdeal met Iran?
'Een goede zaak, maar om andere redenen dan puur en alleen de afspraken over die atoomkwestie. In Iran is er niemand die een atoombom zou willen gooien op een land als Saoedi-Arabië of Israël. Ze weten dat er in hun eigen land dan ook geen steen overeind blijft. Ze gebruiken het atoomprogramma als een soort breekijzer.

'Daar kun je van alles van vinden, maar ik vind het belangrijker dat landen met elkaar in gesprek blijven, ook met schurkenstaten.'

En nu over naar uw vakgebied. Dinsdag werd namelijk de kortsluiting in de superversneller in het Zwitserse deeltjeslab CERN verholpen. Volgt u dergelijk nieuws met extra interesse?
'Zeker, ik ben geabonneerd op maandblad CERN Courier en daarmee volg ik het. Ik ben theoreticus, dus ik heb weinig verstand van die grote machines, maar ik weet wel dat alle instrumenten ontzettend ingewikkeld en fijngevoelig zijn. Nu zaten er dus blijkbaar minuscule metaaldeeltjes in de koelvloeistof, waardoor die kortsluiting kon ontstaan. Dan hebben ze een veiligheidssysteem waardoor die kortsluiting beperkt blijft tot één gebied, zodat niet de hele boel plat gaat. Dat soort technologie kan ook nuttig zijn voor de maatschappij. Kijk alleen naar die stroomstoring van een week geleden.'

En ook nuttig voor het onderzoek, want anders zou de herstart van de deeltjesversneller met maanden vertraagd worden.
'Vertraging heb je altijd bij wetenschappelijk onderzoek. Bij lezingen zeg ik vaak: het belangrijkste product van wetenschap is de mislukking. In een heel enkel geval gaat alles in één keer goed. En dan is die LHC ook nog eens extreem ingewikkeld. Het is een wonder dat het überhaupt zo goed werkt.'

Kunnen we nog baanbrekende dingen verwachten als hij weer wordt aangezet?
'Dat is heel lastig om te zeggen, het is een soort visexpeditie. Het kan een maand duren, maar ook vijf jaar. De onderzoekers zijn van plan de succesvolle eerdere manier van testen nog een keer te doen, maar dan met de nieuwe instellingen. Ze zoeken eigenlijk naar tegenspraak - naar iets wat niet klopt. Het standaardmodel dat bestaat uit onder meer quarks en elektronen, is namelijk een model dat heel goed klopt. Dat is mooi, maar er zijn ook nog veel vragen. Ze hopen iets te vinden wat afwijkt van het model.'

Iraniërs wachten op het vliegveld in Teheran om minister van Buitenlandse Zaken Zarif te verwelkomen. Beeld ap
Een wetenschapper inspecteert een deel van de LHC. Beeld afp

Ander nieuws: vorige week vertrokken een Amerikaanse en Russische astronaut richting het ISS om daar een jaar lang te verblijven. Het wordt gezien als een eerste stap van een bemande missie naar Mars.
'Ja, ik vind dat een beetje onzin. Allereerst omdat ze vooral op fysieke aspecten gaan letten. Wat ik wetenschappelijk interessanter vind is: wat voor effect heeft het op je geestesgesteldheid? Het lijkt me voor je geest niet helemaal normaal om een jaar in de ruimte door te brengen.

'En waarom moeten we nog naar Mars? We zijn er toch al jaren? Er rijden daar van die karretjes die al ontzettend veel informatie hebben verzameld. Behalve als levend proefdier heeft de mens niets te zoeken in de ruimte. Het heelal stuurt alles al gratis naar ons toe. En alles wat we weten van het heelal, en dat is al behoorlijk wat, hebben we vanaf hier ontdekt. We hebben er lijfelijk echt niets te zoeken.'

Tenzij we, bijvoorbeeld door overbevolking, gedwongen de Aarde moeten verlaten.
'Ja, maar om één Vincent Icke op een andere planeet te krijgen, heb je die 73 kilogram van mij niet nodig. Één pakketje DNA met wat hulpmoleculen is genoeg. In zes zeecontainers kun je op die manier het hele genoom van de aarde, inclusief walvissen en olifanten, naar een andere planeet sturen.'

Helder, dan weer terug naar het aardse. Hoe gaat u de Paasdagen doorbrengen?
'Die zijn altijd heel leuk. Mijn vrouw organiseert onder meer een logeerfeestje voor mijn dochter Julia. Ik ben wel niet religieus, maar de scholen zijn vrij en daar moeten we dan maar van profiteren.'

Dit is aflevering 490 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

De Amerikaanse astronaut Kelly (links) en zijn Russische collega Kornienko. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden