Villa’s op grond van de zorginstelling

Sinds 2000 hebben zorginstellingen voor 1 miljard euro aan vastgoed verkocht. Projectontwikkelaars azen vooral op de lommerrijke terreinen.

Op een dag rijdt er op het terrein van Willem van den Bergh, zorgcentrum in Noordwijk, een glimmende SUV harder dan de toegestane 15 kilometer per uur. De welgestelde bestuurder is op weg naar zijn 1 miljoen euro kostende boswoning, en passeert verstandelijk gehandicapten op driewielers die wild met hun armen zwaaien.

De SUV-bestuurder zet zijn auto neer bij zijn huis, en ziet dat andere gehandicapten in zijn niet omheinde tuin bivakkeren. Hij belt woedend de directie dat zijn privacy alweer is geschonden.

Dit zijn ‘de beelden’ die Allan van der Staal maar niet kan loslaten wanneer de toekomst van ‘de Willem’, waar zijn 55-jarige broer Jeffrey al veertig jaar woont, ter sprake komt. SUV’s en driewielers, gefortuneerden gemengd met gehandicapten, het Platform Kritische Ouders, dat Van der Staal vertegenwoordigt, maakt zich grote zorgen.

‘Dat kan nooit goed gaan. Wie bedenkt dit soort dingen? Die SUV-bestuurder zit hier toch niet op te wachten. Mensen als mijn broer, die het verstandelijk vermogen heeft van een 2-jarige, wat moeten zij hiermee?’

Toch is dit wat de Zorggroep ’s Heeren Loo, waar Willem van den Bergh toe behoort, wil: een nieuwe ‘hoogwaardige’ woonwijk waarin verstandelijk gehandicapten met niet-gehandicapten samenleven. Community care – heet dat ook wel. Op terreinen die het domein zijn van mensen met verstandelijke beperkingen komen gewone mensen. En in normale wijken gaan verstandelijk gehandicapten wonen.

Het is al geruime tijd een landelijke trend onder zorginstellingen. Bijkomend voordeel is dat op deze veelal prachtige en uitgestrekte locaties ruimte ontstaat voor commerciële vastgoedontwikkeling. Gebouwen worden verkocht, of herontwikkeld tot dure villa’s. De grond gaat in de verkoop.

Zo ook in Noordwijk. Een deel van het 50 duizend vierkante meter grote terrein is vorig jaar voor 23 miljoen euro verkocht aan het Brabantse bouwbedrijf Heijmans. Deze beursgenoteerde bouwonderneming gaat er wegen aanleggen en 350 nieuwbouwwoningen neerzetten, ter waarde van in totaal bijna 160 miljoen euro.

Uit gegevens van het College Sanering Zorginstellingen, dat vastgoedtransacties in de zorgsector moet goedkeuren, blijkt dat sinds 2000 zorginstellingen voor meer dan 1 miljard euro vastgoed en grond hebben verkocht, verhuurd of verpacht.

Het tempo waarmee de instellingen handelen in onroerend goed groeit sterk. Tot 2004 brachten de grond- en vastgoedactiviteiten jaarlijks gemiddeld 80 miljoen euro op. Tot 1 september 2008 staat de teller al op 232 miljoen euro.

Een van de oorzaken, zegt Gerrit van den Berg, is dat zorginstellingen zelf verantwoordelijk zijn geworden voor hun vastgoed. Van den Berg is de directeur van het College Sanering Zorginstellingen, en daarmee de belangrijkste toezichthouder in het zorgvastgoed van Nederland.

‘In het verleden controleerde de overheid de tarieven die zorginstellingen in rekening brachten strikt,’ zegt Van den Berg. ‘Een instelling die veel verdiende aan zijn vastgoed, werd gedwongen om goedkopere behandelingen aan te bieden. Dat is veranderd: instellingen mogen het geld tegenwoordig zelf houden, bijvoorbeeld om hun nieuwbouw mee te betalen.’

De taak van Van den Berg is simpel. Zijn College moet erop toezien dat zorginstellingen de beste prijs vangen voor hun vastgoed én dat zij de opbrengst volledig herinvesteren in de zorg. Het gevolg is dat er op de terreinen van veel zorginstellingen grootschalig en duur wordt gebouwd. Of, in de woorden van Van den Berg: ‘Villa’s brengen nou eenmaal meer op dan sociale huurwoningen.’

Jo Terlouw, directeur van KansPlus – het landelijk netwerk van verstandelijk gehandicapten en hun familieleden – zegt dat de instellingen veel meer vrijheid hebben gekregen in hun huisvestingsbeleid, terwijl patiënten nog steeds te weinig inspraak hebben. ‘We moeten ons verweren tegen enorme verhuisplannen’, zegt Terlouw, ‘waarbij de zorginstellingen met vuistdikke vastgoed- en accountantsrapporten zwaaien. Patiënten missen de kennis en de middelen om die goed te kunnen beoordelen.’

Het gevolg is, zegt Terlouw, dat patiënten gedwongen worden om te verhuizen en er in veel gevallen sterk op achteruit gaan. ‘Zorginstellingen zijn stuk voor stuk vastgoedmensen aan het inhuren. Een stevige rechtspositie van patiënten is nog steeds niet geregeld. Dat steekt.’

Wie nu over het terrein van de Willem van den Bergh in Noordwijk loopt, ziet een palet aan bouwstijlen. In 1924 opende deze naar een gereformeerde voorman uit de 19de eeuw genoemde instelling de deuren. Sindsdien dijde het aantal gebouwen elk decennium uit.

In de nieuwe woonwijk komen aan de rand van het terrein 78 villa’s van een bedrag vanaf 700 duizend euro te staan. De rest van de nieuwbouw past ‘binnen het normale huisvestingsplaatje’, met verkoopprijzen vanaf 250 duizend euro.

Topman van de Noordwijkse instelling is Durk Kooistra, tevens de portefeuillehouder ‘vastgoed’ in de zorgorganisatie ’s Heeren Loo. Hij zegt dat ‘de ontmoeting’ tussen gehandicapte en niet-gehandicapte het belangrijkste aspect is van het nieuwe project, waar ook een crèche, restaurant en zwembad moeten komen. ‘In de Spar-supermarkt in de wijk treffen ze elkaar, kunnen ze elkaar helpen.’

Het was hem zeker niet om de vastgoeddeal te doen, zegt Kooistra. ‘Het zou slecht zijn om vastgoed te verkopen om de zorg op peil te houden. Je moet zakelijk omgaan met onroerend goed, en vervolgens gericht investeren in de voorzieningen voor cliënten.’

Hij beaamt dat het ‘topsegment’ van de woningmarkt ruimschoots aanwezig is in de nieuwe wijk. ‘Maar het is een karikatuur dat er straks alleen maar SUV’s of cabrio’s rijden. Het wordt een wijk voor iedereen, waar ook 150 sociale woningen staan.’

Voordat zijn moeder stierf, had Allan van der Staal haar beloofd altijd goed voor Jeffrey te blijven zorgen, en er op toe te zien dat hij in de Willem van den Bergh zou blijven. Geen verplichte verhuizingen dus naar de regio. Geen reïntegratie. Toch wil Van der Staal zijn bijdrage leveren aan de gemengde woonwijk. Hij heeft de directie gevraagd of hij in aanmerking komt voor een nieuwbouwwoning, zodat hij op loopafstand komt van zijn broer. ‘Ik wil dat mijn broertje het goed heeft. Zo kunnen we in deze wijk hopelijk vlakbij elkaar oud worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden