Vijzels herstellen de Vijzelgracht

Amsterdam - Op vijf centimeter na staan de vier verzakte wevershuisjes aan de Vijzelgracht in Amsterdam weer op hun plaats. Nog een paar keer pompen en de dichtgetimmerde woningen, symbool voor de ellende met de Noord-Zuidlijn, staan weer overeind.


Met krachtige hydraulische vijzels die zich aan 56 funderingspalen vastklampen, zijn de vloeren van de vier huisjes de afgelopen weken gelift. 18 centimeter op de hoek Vijzelgracht/Eerste Weteringdwarsstraat, waar de verzakking maar liefst 23 centimeter was.


Die hoek heeft in 2008 de rest meegesleurd, maar niet gelijkmatig. De 'monumentale panden in de eerste linie' zijn niet als een blok verzakt, ze zijn ook intern geknikt. Dat maakt de operatie zo ingewikkeld.


Paal voor paal is uitgedokterd hoeveel krachten erop losgelaten kunnen worden. De uitkomst moest zijn dat overal dezelfde druk ontstaat. Dat regelt een computer die razendsnel schakelt tussen de vijzels. Zodra de vloer een stukje is opgetild, wordt de ruimte tussen de vloer en de paal gevuld met beton.


In maart 2009 is men aan het rekenen geslagen. Richard de Nijs, projectleider funderingsherstel en vijzelen: 'Een scheur terugdrukken vergt soms meer kracht dan het liften van het hele pand. Hoe reageren de palen? Hoe houdt het metselwerk zich? Waar gaan de krachten heen? Dat is met een honderdste graad per stap uitgerekend en gecontroleerd.'


Vastgesteld moest worden of de diepere lagen (de eerste en tweede zandlaag) die waren gaan werken door de lekkages, tot rust zijn gekomen. Ook moest de draagkracht van de bodem worden berekend. De Nijs: 'De Amsterdamse palen dragen niet alleen de gebouwen, ook de grond die aan de palen kleeft. Het moeras waarop wij lopen, hangt aan de palen waarop Amsterdam is gebouwd.'


Onderzocht moest worden of de buren niet zouden worden opgetild. Dat vereiste het nodige onderzoek. Er staat niets op papier uit de tijd dat de wevershuisjes zijn gebouwd. Aan beide zijden bleken de buren een andere bouwkundige eenheid te zijn.


Eerst moesten de panden 'op spanning' worden gebracht. Dat is gebeurd op 10 december. Het daadwerkelijke pompen heeft hooguit vijf dagen in beslag genomen. Omdat telkens moest worden vastgesteld dat de panden deden wat van ze werd verwacht, werd pas maandag de 18 centimeter bereikt.


Of de resterende 5 nog volgen, is aan het stadsdeel Centrum. De laatste 5 centimeter vereisen nog preciezer manoeuvreren. De grillige vorm van de verzakking maakt de aansturing steeds moeilijker.


De technieken die worden gebruikt zijn geen van alle bijzonder. Het uitzonderlijke zit hem in de samenballing, zegt De Nijs. De belangrijkste zijn de vijzeltechniek (het liften), de betontechnologie (de vijzels dusdanig verankeren dat ze de vloer niet uit elkaar trekken) en de meettechnieken. Met prisma's, scheurmeters, hoekmeters en de handmatige meting met kijker en landmeetbaken wordt elke beweging, hoe minuscuul ook, geregistreerd.


In juni 2008 werd het graven aan het metrostation Vijzelgracht tijdelijk gestaakt, nadat de zeventiende-eeuwse wevershuisjes waren verzakt. De herstart pakte een paar maanden later rampzalig uit voor het historisch erfgoed.


Door lekkende voegen in de betonnen damwanden van het toekomstige metrostation stroomden aarde en grondwater onder de woningen weg de bouwput in. De gigantische verzakking was het gevolg.


Sindsdien staat het verzakte Weversblok symbool voor de rampspoed die de aanleg van de nieuwe metrolijn teistert. De Noord-Zuidlijn is meer dan twee keer zo duur geworden en kost nu 3,1 miljard euro. De bouw duurt zes jaar langer dan beoogd. De eerste metro rijdt in 2017, is de verwachting.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden