Vijl en zwaard laten Vindicat in de steek

Toen zijn vrouw Lidie vorig jaar overleed, vertelt Job Cohen, vond hij de vrienden uit zijn Vindicat-tijd wekelijks aan zijn zijde. De oud-burgemeester van Amsterdam was van 1966 tot 1971 lid van het Groningse studentencorps, actief in het orkest en penningmeester van de almanakcommissie.

Beeld Jan Hendrik Van der Veen

'Het lijkt bijna honderd jaar geleden, maar je maakt vrienden voor het leven. Ik heb altijd iedereen aangeraden lid te worden van een gezelligheidsvereniging. Je leert het leven samen leven.'

Het cliché wil dat 'jaarclubvriendjes' en 'dispuutgenootjes' vooral van pas komen tijdens een latere professionele loopbaan. Maar de eerste rector van het Groningse studentencorps, B. J. Winter, was de zoon van een dominee. Vindicat atque polit: 'Handhaaft en beschaaft'.

De vijl in het verenigingswapen houdt het vormingsideaal nog steeds levend. Doorkruist door een zwaard, symbool voor het beschermen van eigen rechten en verworvenheden tegenover academie en samenleving.

'Interne kwestie'

Nu lijken de wapens die Vindicat al tweehonderd koestert de vereniging in de steek te laten. Nadat vorige week een ordinaire afvinklijst uitlekte, waarin 22 vrouwelijke leden weinig beschaafd met naam en nummer tot vlees werden gereduceerd, is het geweldsincident waarbij een aspirant-lid tijdens zijn ontgroening door toedoen van ouderejaars hersenletsel opliep de druppel.

Wat eerste nog een 'interne kwestie' heette, veranderde onder maatschappelijke druk en een ministerieel standje ('volstrek onacceptabel') in 'exorbitante incidenten'. De Rijksuniversiteit, de Hanzeschool en de gemeente Groningen zijn klaar met ontgroening. 'Ons geduld is op', zei collegevoorzitter Sibrand Poppema donderdag.

Hechtheid en geslotenheid - het zijn twee kanten van hetzelfde zwaard. Binnen de muren van Vindicats sociëteit geldt de letter van de Corpswet. Een zwijgcontract moet voorkomen dat leden uit de school klappen - op straffe van een boete van 25 duizend euro. Het recente ontgroeningsdrama laat Vindicat onderzoeken door een 'interne, onafhankelijke commissie' van leden met een rechtenstudie.

Job Cohen. Beeld anp

Stromenstrijd

Met het voornemen van het Groningse universiteitsbestuur ontgroeningspraktijken definitief uit te bannen - ook bij andere verenigingen - wordt Vindicat in het hart geraakt. Het corps ontstond in 1815 uit de eenwording van ontgroensenaten. Die moesten zich eens leren gedragen.

In die beginjaren had de inwijdingsrite een pedagogisch karakter, zegt hoogleraar Klaas van Berkel, auteur van Universiteit van het Noorden. 'Nieuwelingen moesten hun gymnasiale gewichtigdoenerij afschudden om een nieuwe, beschaafde identiteit aan te kunnen nemen. Je werd er een beter mens van, zei men.'

Maar al snel ontstond binnen Vindicat een stromenstrijd. Tussen leden die vasthielden aan het oorspronkelijke beschavingsideaal en de zogeheten 'kroegpartij', die vooral ruig wilden ontgroenen. Met het reglement van 1837 werd ontgroening in de eerste plaats een beproeving.

Meer lezen?

'De corporale cultuur is diep geworteld in Nederland'. Lees hier het hele artikel. (+)

Het zwijgen van de studentengemeenschap over de banga-lijst is onacceptabel, stelt Marije van Rest, oud-lid van studentenvereniging de L.V.V.S Augustinus in Leiden. 'Ik ben vast niet de enige vrouw die denkt: Wat als mij dit was overkomen?' (+)

Gezamenlijk ontberingen doorstaan

'Het is de donkere poort waar alle nieuwkomers doorheen moeten', zegt Van Berkel. De gezamenlijk doorstane ontberingen scheppen een band die je ook terug ziet in het leger. De geheimzinnigheid - vastgelegd in de actus die het sluitstuk vormt van de toelating - bestendigt het verbond. Het gerucht wil dat oud-Vindicat-lid Pieter Jelles Troelstra als reünist werd geroyeerd wegens het verbreken van de erecode. Al heeft Van Berkel dat nooit onderbouwd gezien.

Sociëteit Mutua Fides - 'wederzijds vertrouwen' - is nog steeds een besloten bolwerk met bewakers. Dit is het domein van jasje-dasje. Met gebral, branie en bravoure liep de toekomstige elite zich hier warm. Prominenten uit de koninklijke familie, de politiek en het bedrijfsleven. Maar nu, zo tekende de Universiteitskrant op uit - natuurlijk - anonieme monden, hangt er een bedompte sfeer in de kroeg waar de vloer immer kleeft.

Dankzij immer goede contacten werd een prominente plaats opgeëist in het hart van de stad. Dat was even pijnlijk tijdens de afgelopen Meikermis. Vanuit het reuzenrad op de Grote Markt werd gefilmd hoe twee Vindicaters seks hadden op het dak van de sociëteit - onder de O van de iconische reclame-uiting van Hooghoudt. Ook de sponsor liet weten dat de recente incidenten niet stroken met 'de normen en waarden' van de destilleerderij.

Vernedering is vaak onderdeel van de ontgroening.

Kritiek op de mores binnen de vereniging is van alle tijden, zegt Klaas van Berkel. Van binnenuit, als het ledental terug liep. Of als de tijdgeest keerde, zoals in de jaren 70. Job Cohen verzette zich persoonlijk tegen wat hij 'die onzinnige ontgroening' noemt.

'Dit past niet bij hoe wij binnen de vereniging met elkaar omgaan', zei senaatsvoorzitter Stijn Derksen (22) - amper drie weken in functie - over de recente gebeurtenissen. Hij kreeg donderdag bijval van studenten in de Universiteitsraad. Daan van Dijk, fractievoorzitter van Lijst Calimero: 'Er wordt gevraagd om een cultuuromslag, maar verenigingen bewaken hun eigen tradities.'

Daar vertrouwt de universiteit niet langer op. Toch heeft de Alma Mater het corps ook vaak liefdevol tegen de borst gedrukt. De rector magnificus schrijft traditiegetrouw een voorwoord in het jaarboek. En vertegenwoordigers van het corps lopen - net als die van andere verenigingen - vier met hun vaandels mee tijdens de jaarlijkse opening van het academisch jaar.

Vindicat deed ook vaak wat terug. In vroeger tijden werden lustrumfeesten van de universiteit door hen bekostigd. Ook organiseerde het corps een bal voor de burgerij. Adel, immers, verplicht. 'Wij zijn een studentenstad, we moeten het samen doen', zei Poppema. Niet voor niets noemde hij het onverhoopt verbreken van de banden 'de ultieme consequentie, die eigenlijk niemand wil'.

Toch zou het niet voor het eerst zijn. Voor de Eerste Wereldoorlog verbrak de academie kort de banden met Vindicat, nadat leden zich hadden bezat en met elkaar op de vuist gingen tijdens de jaarlijkse serenade voor hoogleraren. Er volgde een periode van bezinning. Maar, zegt Klaas van Berkel: 'De oude instincten zijn onuitroeibaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden