Vijftien 'broeders' demonstreren tegen 'klein Guantánamo'

Reportage Detentieregime jihadverdachten

Als steun voor 'Abou Moussa', die vastzit omdat hij zou hebben geronseld voor de strijd in Syrië, is vrijdag bij de Tweede Kamer betoogd tegen het strenge detentieregime voor jihadverdachten.

Jongeren die sympathiseren met de terreurverdachte Azzedine C. betogen vrijdag op het Plein in Den Haag. De in hun ogen verkeerde aanpak van minister Opstelten `kan ertoe leiden dat moslims verharden en mensen gaan rondlopen met gedachten aan aanslagen¿, aldus een van de demonstranten. Beeld Guus Dubbelman

Azzedine C. (32), alias Abou Moussa, spant een rechtszaak aan tegen de staat. Hij wil dat er een eind komt aan het automatisch opsluiten van terreurverdachten op een terroristenafdeling (TA), waar volgens hem een 'onmenselijk regime' heerst. Meer specifiek wil hij dat 'het structureel visiteren' stopt.

Dit zegt zijn advocaat André Seebregts, die op Oudjaarsdag heeft overlegd met zijn cliënt. Abou Moussa, die verdacht wordt van het ronselen voor de strijd in Syrië en Irak, was toen net gestopt met zijn hongerstaking. Hij had uit protest tegen het straffe TA-regime tien dagen niet gegeten.

Eerder al had hij enkele dagen voedsel en drank geweigerd. Op dringend advies van zijn familie, die zich zorgen maakt om zijn gezondheid, heeft Abou Moussa dat actiewapen neergelegd. 'Hij kiest nu voor de juridische weg. Een wellicht effectievere manier om zijn doel te bereiken', zegt Seebregts.

Hoewel een eerder juridisch verweer tegen het TA-regime (door de 18-jarige Oussama C.) op niets is uitgelopen, denkt Seebregts succes te kunnen boeken, vooral op het punt van structurele visitatie, ook wel anale inspectie genoemd. Seebregts: 'Artikel 29 van de Penitentiaire beginselenwet zegt dat visitatie slechts in gevallen van noodzakelijkheid toelaatbaar is. Dat is vaak niet het geval.' Zo wordt Abou Moussa gevisiteerd als hij van zijn cel naar zijn advocaat wordt gebracht. 'Hij is al die tijd in het vizier van zijn bewakers. Is visitatie dan nodig?'

Tussen de billen

Er wordt ook tussen de billen gekeken als hij naar een rechtszitting of het ziekenhuis wordt vervoerd. Ook dan zijn penitentiaire medewerkers continu in zijn buurt.

Op de zitting van Oussama C. tegen de 'onmenselijke behandeling' in detentie, 1 december, verklaarde directeur Theo Tromp van de TA De Schie - er is er ook een in Vught - dat niet automatisch wordt gevisiteerd. Gevangenen die bezoek willen ontvangen zonder glas, krijgen een anale inspectie. 'Als het bezoek achter glas blijft, hoeft dat niet. De meesten kiezen voor het glas', aldus Tromp. Een bodyscan is ook mogelijk. Dan moeten gedetineerden naar een andere locatie. Tromp: 'Dat is niet haalbaar voor ieder bezoek.'

Seebregts vindt die uitleg ontoereikend. 'Dat de gedetineerde kan kiezen, betekent nog niet dat zo'n vernederende inspectie noodzakelijk is.'

De raadsman wil ook het automatisch op een TA plaatsen van terreurverdachten juridisch getoetst zien. Bij Abou Moussa in Vught zit een jihadverdachte uit Arnhem. Seebregts: 'Die wordt ervan verdacht 1.000 euro via Turkije aan Islamitische Staat te hebben overgemaakt. Het was een eenmalige donatie. De verdachte had geen strafblad. Is het dan per se nodig hem op een TA te plaatsen?'

In 2006 is besloten terreurverdachten bij elkaar te plaatsen om rekrutering en radicalisering van andere gevangenen te voorkomen. Vanaf het begin is er kritiek. Iedereen, rijp en groen, 'wordt in eenzelfde koker geduwd en gelabeld als terrorist', vertelde Tinka Veldhuis op de zitting van 1 december. 'Dat versterkt de broederschap. Het wordt moeilijk voor een individuele verdachte om afstand te nemen.' Veldhuis is een van de onderzoekers die de TA in 2010 evalueerden.

Klein Guantánamo

In kringen van jihadsympathisanten wordt de TA, vanwege het zware regime, 'klein Guantánamo' genoemd. Het slachtofferschap wordt breed uitgemeten. De TA is er 'alleen voor moslims', wordt gezegd. Ze worden betiteld als 'politieke gevangenen', voor wie een eerlijk proces is uitgesloten.

Online en soms ook op straat, zoals vrijdag op het Plein voor de Tweede Kamer, wordt ertegen gedemonstreerd: 'Islamitisch activisme is geen misdaad. Sluit de TA.' Project Aseer organiseert brievenacties om gedetineerden een hart onder de riem te steken. Er wordt (anoniem, uit angst voor de AIVD) geld ingezameld via Paypal.

De wetenschap dat de inlichtingendienst ook op het Plein rondwaart, houdt de betoging vrijdag beperkt. Er zijn zo'n vijftien 'broeders' komen opdagen. Ze beginnen de demonstratie met een gebed. Dan richten ze zich tot minister Opstelten van Justitie, die terreurverdachte Sabir K. aan de VS wil uitleveren en een harde aanpak propageert. 'Dat kan ertoe leiden dat moslims verharden en mensen gaan rondlopen met gedachten aan aanslagen.'

'De TA is geopend om radicalisering te voorkomen. Maar hoe sterk zijn de aanwijzingen dat dit gebeurt in normale gevangenissen?', wordt in een microfoon geroepen.

In speeches duikt de anale inspectie op. Geëmotioneerd wordt een brief voorgelezen van een 'broeder' die zes maanden op de TA zit. Bewakers hadden in zijn cel een simkaart ontdekt die in een versteld kledingstuk door de controle was gekomen. Hij kreeg vijf dagen 'strafcel' (isolatie) en werd gevisiteerd. 'Op zulke momenten', schreef de 'broeder', 'hoop ik dat de aarde zich onder mij opent en mij opslokt.'

De Dienst Justitiële Instellingen geeft steevast als reactie op de aanhoudende kritiek dat bewust is gekozen voor concentratie van terreurverdachten. 'Zij wijken zeer af van gedetineerden met andersoortige achtergrond. Dat vereist een andere behandeling en oplettendheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.