Analyse

Vijfdaagse bedenktijd bij abortus kan een heel verschil maken

De coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie is amper begonnen of de christelijke partijen krijgen het voor de kiezen. Een grote Kamermeerderheid wil de vijf dagen bedenktijd – het ‘bezwarend wachten’ – voorafgaand aan een abortus afschaffen. Wat betekent dat in de praktijk?

Gijs Herderscheê
Een bord voor abortuskliniek Het Vrelinghuis in Utrecht waarschuwt voor agressieve anti-abortusdemonstranten. Beeld ANP
Een bord voor abortuskliniek Het Vrelinghuis in Utrecht waarschuwt voor agressieve anti-abortusdemonstranten.Beeld ANP

De vijfdaagse bedenktijd voor een abortus was veertig jaar geleden een belangrijk deel van het compromis tussen VVD en CDA dat de weg vrijmaakte voor legalisering. Abortus was sinds 1911 verboden en vrouwen waren aangewezen op goedwillende artsen of niet-bevoegde lieden, vaak met grote medische complicaties.

In de jaren zestig – met de pil, de feministische golf en ‘Baas in eigen buik’ – ontstond geleidelijk een gedoogsituatie. In ziekenhuizen gingen commissies beoordelen of een vrouw door existentiële nood in aanmerking kwam voor abortus. En er kwamen abortusklinieken, zoals de toen befaamde Bloemenhovekliniek in Haarlem. De zaak werd op scherp gezet toen Dries van Agt (CDA) als minister van Justitie in het kabinet-Den Uyl een aanzet deed om Bloemenhove te sluiten. Er volgden rechtszaken en een bezetting van de kliniek om sluiting te voorkomen.

Het legaliseren van abortus werd in politiek en maatschappij een ware stammenstrijd tussen seculieren en christelijken. De kwestie werd uiteindelijk beslecht door het compromis van VVD en CDA: vijf dagen bedenktijd moest vrouwen helpen het besluit weloverwogen en vrijwillig te nemen. Ook toen al werd de bedenktijd paternalistisch en bevoogdend gevonden. Het progressieve deel van de Kamer stemde er alleen mee in omdat het de enige manier was om abortus gelegaliseerd te krijgen.

Veertig jaar later is abortuszorg geprofessionaliseerd en geaccepteerd. Al jaren schommelt het aantal abortussen rond de 30 duizend per jaar, waarvan iets minder dan 10 procent uit het buitenland. Er is een genootschap van abortusartsen.

Bij de oude bezwaren tegen de bevoogdende bedenktermijn zijn praktische bezwaren gevoegd. Tot negen weken zwangerschap kan een zwangerschap met medicamenten afgebroken worden. Door de bedenktijd wordt die termijn nogal eens overschreden, waardoor de abortus alleen met een zwaardere ingreep gedaan kan worden. Dat maakt voor vrouwen een heel verschil.

Een behandelkamer in een abortuscentrum wordt schoongemaakt. Beeld Aurélie Geurts
Een behandelkamer in een abortuscentrum wordt schoongemaakt.Beeld Aurélie Geurts

Eerdere ingreep

Er wordt niet geturfd hoeveel vrouwen na de bedenktijd afzien van abortus. Althans, daar hebben de Inspectie Gezondheidszorg, onderzoeksinstelling ZonMw en kennisinstituut Fiom geen gegevens over. Maar het gros van de vrouwen dat zich meldt voor abortus, laat die meteen na de bedenktijd uitvoeren. Voor hen zal afschaffing van de bedenktijd vooral het afschaffen van bezwarend wachten zijn en een eerdere ingreep mogelijk maken.

Dat laat onverlet dat een arts ook onder de nieuwe wetgeving wordt geacht niet lichtvaardig te besluiten mee te werken aan een abortusverzoek. Altijd moet vastgesteld zijn dat het besluit weloverwogen en vrijwillig genomen wordt, staat in het initiatiefwetsvoorstel van oud-D66-Kamerlid Pia Dijkstra. Fractievoorzitter Jan Paternotte heeft dat overgenomen, met steun van VVD, PvdA en GroenLinks – samen goed voor 75 zetels, precies de helft van de Tweede Kamer.

Wanneer de nieuwe wet ingaat, is nog niet duidelijk. Na het eerste debat van donderdagavond komt er nog antwoord op alle gestelde vragen door de initiatiefnemers. Daarna volgen een tweede debatronde en de stemming. Ook de Eerste Kamer moet het wetsvoorstel daarna goedkeuren.

Zeker zo belangrijk voor de abortuspraktijk is het wetsvoorstel dat binnenkort óók in behandeling komt, over verstrekking van de abortuspil door de huisarts. Ook dit is een wens van D66, VVD, PvdA en GroenLinks. Het gaat om een pil om de zwangerschap af te breken als de morningafterpil geen optie meer is. Verstrekking op voorschrift van de huisarts bespaart vrouwen de gang naar een abortuskliniek of ziekenhuis waar de pil nu kan worden voorgeschreven.

Als ook dat wetvoorstel wordt aangenomen, zijn de eerste wezenlijke veranderingen in het Nederlandse abortusbeleid in veertig jaar een feit. Of het daarbij blijft, is de vraag. Ook het tegenkamp roert zich, bijvoorbeeld met het ter discussie stellen van de uiterste abortusgrens. Die ligt nu op 24 weken, terwijl kinderen die net voor het verstrijken van die termijn geboren worden met kunst- en vliegwerk levensvatbaar zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden