Vijf vragen over thuiszorg

TSN Thuiszorg, de grootste thuiszorgorganisatie in Nederland, heeft uitstel van betaling aangevraagd. De organisatie verleent thuishulp aan ongeveer 60 duizend mensen. Vijf vragen over thuiszorg in Nederland.

Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Thuiszorg en thuishulp worden vaak in een adem genoemd, is dat terecht?

Het woord thuiszorg leidt soms tot verwarring, omdat hieronder ook een deel van de wijkverpleging en lichamelijke verzorging wordt verstaan. TSN Thuiszorg levert huishoudelijke hulp aan 40 duizend ouderen, chronisch zieken en gehandicapten die zelf hun huis niet kunnen schoonmaken. Ongeveer 250 duizend hulpbehoevenden kregen in 2014 dergelijke huishoudelijke hulp, die door de gemeente wordt vergoed. Het is op deze lichtste vorm van zorg waarop staatssecretaris Van Rijn het meest bezuinigt, zo'n 40 procent van het budget gaat er vanaf dit jaar af.

Staan de problemen bij TSN op zichzelf?

Niet bepaald. Iets minder dan een jaar geleden ging TSN's branchegenoot Thebe Huishoudelijke Zorg (1.900 werknemers) al failliet. Honderden huishoudhulpen van Vérian raakten begin dit jaar een kwart van hun salaris kwijt na een eenzijdige loonsverlaging door hun werkgever. Vérian zag door alle bezuinigingen geen andere mogelijkheid om het financieel nog te bolwerken. Gemeenten krijgen fors minder geld van het Rijk. In aanbestedingen spelen gemeenten de thuishulpaanbieders tegen elkaar uit om de laagste prijzen te krijgen, met een race naar de bodem als gevolg, zoals de FNV het noemt. De vakbond spande een rechtszaak aan tegen Vérian en won, waarna het bedrijf de loonsverlaging weer moest terugdraaien. TSN Thuiszorg overkwam eerder deze maand hetzelfde. Werkgevers in de branche vinden dat de FNV haar pijlen beter zou kunnen richten op gemeenten en het Rijk, in hun ogen de bron van het probleem.

Waarom bezuinigt het kabinet op huishoudelijke hulp?

Door stevig te korten op huishoudelijke zorg denkt Van Rijn de zwaardere zorg te kunnen ontzien. De overheid acht de bezuinigingen nodig om de in afgelopen jaren gestegen uitgaven aan zorg terug te dringen. Veel gemeenten vinden bovendien dat huishoudelijke dienstverlening niet langer volledig hun taak is. De bedoeling is dat ook buren en familie onder het mom van de 'participatiesamenleving' bijspringen bij het stofzuigen en poetsen. En voor de tijd van het kopje koffie dat veel hulpen en de cliënten voorheen dronken, willen de gemeenten niet meer betalen.

Veel hulpbehoevenden vrezen dat ze niet langer zelfstandig kunnen wonen, als de huishoudhulp hun wordt ontnomen. Dit terwijl het kabinet juist wil dat ouderen langer zelfstandig blijven wonen.

Wat betekenen de bezuinigingen voor werknemers?

In de zorg is er geen enkele beroepsgroep waar de werkloosheid zo sterk is gestegen als onder huishoudhulpen, zegt Rob Witjes van UWV. 'In oktober 2012 waren er 800 helpenden in de thuiszorg met een ww-uitkering, afgelopen oktober waren dat er 3.100. Dat is heel fors.' Meer dan de helft bestaat uit 50-plussers, wat hun kans om nieuw werk te vinden er niet beter op maakt, zegt Witjes. Een derde van de werkloos geraakte huishoudelijke hulpen vond weer een baan binnen de eigen beroepsgroep. Een ander deel belandde in de schoonmaak, horeca of detailhandel. Bij de hoge werkloosheid moet wel worden aangetekend dat er in elk geval in de thuiszorg als geheel nu nog altijd 11 duizend banen meer zijn dan voor de kredietcrisis.

De werkloosheidscijfers zeggen echter niets over de kwaliteit van het werk. Vaste contracten voor huishoudelijke hulpen zijn door de bodemprijzen van gemeenten bijna niet meer te betalen voor werkgevers. Nulurencontracten en andere flexibele arbeidsbetrekkingen zijn daardoor de norm. Dit terwijl Van Rijns partijgenoot minister Asscher (Sociale Zaken) het aantal flexibele contracten juist wil terugdringen.

Hoe moet het verder?

Van de vijf bij de bezuinigingen betrokken partijen - zorgbehoevenden, thuiszorgaanbieders, werknemers, gemeenten en het kabinet - zijn de eerste vier ontevreden. Eerder deze maand stuurden de wethouders van 234 gemeenten nog een brandbrief naar minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) omdat ze de bezuinigingen op thuishulp en jeugdzorg 'te groot, te onvoorspelbaar en onterecht' vinden. Onze inwoners betalen de rekening, schreven de wethouders. Staatssecretaris Van Rijn zal iets moeten ondernemen om te zorgen dat gemeenten weer een normale prijs kunnen betalen voor thuishulp, vinden werkgevers en vakbonden.

'Wil je als overheid terugtreden en meer aan burgers overlaten, dan zou het netjes zijn om de belastingen en de premiedruk te verlagen, opdat mensen meer geld hebben om zelf hun zorg te organiseren', zegt ook bestuurskundige Paul Frissen van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. 'Dat laatste gebeurt alleen niet. Dan is verschraling het resultaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden