Vijf vragen GeenPeil Stemmentellen

Vijf vragen over het ‘Stemmentellen’ met GeenStijl

Nederland mag de uitslag van de Europees Parlementsverkiezingen officieel pas zondag bekendmaken, ook al gaan de stembussen donderdagavond na 9 uur ondersteboven om alle stemmen te tellen. Uit weerzin tegen die Europese regel waagt GeenStijl een poging om zelf de uitslag in de kaart te brengen, daarin ondersteund door zeker honderden vrijwilligers. Hoe gaat de website te werk? En waarom blijft de officiële uitslag zo lang achter slot en grendel? Vijf vragen over het ‘GeenPeil Stemmentellen’.

Kiezers brengen in een stembureau in de Utrechtse wijk Kanaleneiland hun stem uit bij de provincialestatenverkiezingen in maart. Beeld ANP

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Waarom stemt Nederland al op donderdag als de uitslag tot zondag geheim moet blijven?

De ontkerkelijking ten spijt is stemmen op zondag in Nederland nog steeds geen optie uit eerbiediging van de zondagsrust. Ook zou het volgens de Kiesraad mogelijk lastiger zijn om genoeg vrijwilligers voor de stembureaus te vinden. Bij binnenlandse verkiezingen stemt de Nederlandse kiezer altijd op woensdag, maar Europese regels schrijven voor dat de Europarlementsverkiezingen tussen donderdag en zondag plaatsvinden.

Uit praktische overwegingen kiest Nederland voor de dag die het dichtst bij woensdag in de buurt komt: donderdag. Alleen het Verenigd Koninkrijk gaat op dezelfde dag stemmen. Verreweg de meeste lidstaten trekken de zondag uit voor de stembusgang. Zij hoeven dus niet lang te wachten op de uitslag.

Wat is de reden voor het geheimhouden van de Nederlandse uitslag?

De Europese Commissie vreest dat de Nederlandse resultaten die in de andere lidstaten kunnen beïnvloeden. Toen Nederland in 2009 gemeenten nog wel toestond om de voorlopige uitslag openbaar te maken, kreeg het een tik op de vingers van de Commissie, die zelfs met juridische stappen dreigde. Sinds 2014 loopt Nederland daarom in de pas van Brussel.

GeenStijl noemt het zwijgen ‘principieel ondemocratisch’. ‘In Nederland bewaren we democratische stemformulieren geen vier dagen in een naar schimmel en houtrot riekende gemeentekelder.’ De schijn van ‘rommelen en sjoemelen’ zou kunnen ontstaan. Opiniepeiler Maurice de Hond, die met GeenStijl samenwerkt op de verkiezingsavond, acht het bovendien onwaarschijnlijk dat de Nederlandse uitslag die in een lidstaat als Roemenië beïnvloedt. ‘En zelfs als dat zo is: so be it.’

Is de vrees voor gerommel en gesjoemel terecht?

Meteen na het tellen van de stemmen wordt donderdagavond in ieder stembureau een proces-verbaal van de uitslag opgemaakt, stelt de Kiesraad. De processen-verbaal worden ondertekend door de stemmentellers en gaan door naar het gemeentehuis, waar ze worden bewaard. De stembiljetten worden intussen verpakt en weer in de stembussen gedaan, die eveneens op een veilige plek worden opgeslagen voor eventuele hertellingen.

Om alle schijn van gesjoemel weg te nemen, moet de uitslag volgens de Kieswet donderdag hardop worden voorgelezen. GeenStijl maakt daar handig gebruik van: door vrijwilligers naar de stembureaus te sturen die bij het voorlezen de uitslag opschrijven, kan alsnog een landelijk beeld worden gevormd.

Hoeveel vrijwilligers helpen GeenStijl bij de actie?

Tot nu toe zijn er zo’n 1.200 meldingen binnen, zegt Maurice de Hond. ‘Maar je weet niet of iedereen die zich heeft opgegeven ook meedoet.’ Het is de bedoeling dat alle vrijwilligers voor 9 uur ’s avonds naar een ander stembureau gaan. Daar noteren ze het totale aantal stemmen en de stemmen per partij. Bij het binnenkomen van die gegevens filtert een team van GeenStijl de onwaarschijnlijkste uitslagen eruit, zodat fouten of bewuste manipulatie van tellers de exitpoll niet te veel beïnvloeden.

Is GeenStijl de enige die donderdag een exitpoll brengt?

Peilbureau Ipsos brengt al meteen om 9 uur ’s avonds een eerste voorlopige uitslag, maar baseert zich op ‘slechts’ 35 drukbezochte stembureaus. Samen vormen die bureaus volgens Ipsos ‘een goede dwarsdoorsnede’ van stemmend Nederland.

De Hond ontvangt de resultaten uit meer stembureaus, maar is daardoor ook later met zijn landelijke exitpoll. ‘Mijn taxatie is dat we vanaf 400 bureaus een goed beeld kunnen geven, zo rond 11 uur, half 12.’ Tot die tijd presenteert hij op de lokale Amsterdamse zender Salto de uitslagen per stembureau. De Hond denkt dat veel politici zullen intunen; bij de statenverkiezingen van maart zat hij met zijn vroege analyse van de binnenkomende resultaten uit de gemeenten niet ver van de einduitslag. ‘Na de Ipsos-exitpoll van de NOS gaan we bij jullie kijken, hoor ik ze nu zeggen.’

De Stemchecker - Europese verkiezingen

Deze kieswijzer kijkt naar wat partijen daadwerkelijk doen (en níet naar wat ze beloven in campagnes). Vergelijk uw politieke opvattingen met het stemgedrag in het Europees Parlement en kom erachter met welke partij u de meeste overeenkomsten heeft.

Rivalen kijken chagrijnig naar Rutte vs Baudet

Met het tv-debat tussen Rutte en Baudet van vanavond weten de VVD en FvD alle schijnwerpers op zich gericht. Bij andere partijen overheerst het chagrijn. GroenLinks-leider Jesse Klaver sprak al honend van ‘een schijngevecht’ tussen twee geestverwanten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden