Vijf vragen over de Panama Papers

Als een bom sloegen ze in zondagnacht, de zogeheten Panama Papers. Ruim elf miljoen gelekte documenten leggen miljarden aan belastingontwijking (en mogelijk -ontduiking) bloot die staatshoofden, voetbalsterren en vele andere prominenten in de problemen kunnen brengen. Vijf vragen over de Panama Papers.

Panama City Beeld epa

Hoe is de zaak aan het rollen gekomen?

De Duitse krant Süddeutsche Zeitung kreeg ruim een jaar geleden de miljoenen documenten toegestuurd. De documenten kwamen in de vorm van pdf-bestanden, foto's en emails. Mogelijk is het lek het grootste datalek van geheime informatie ooit. Het is nog onduidelijk wie de documenten heeft gelekt.

Vanwege de bulk aan data besloot de krant de informatie te delen met het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), dat eerder met onthullingen kwam met de Lux Leaks, Offshore Leaks en Swiss Leaks. Daarmee konden de aan de ICIJ verbonden media (meer dan honderd mediabedrijven in tachtig landen) samen met de Duitse krant de documenten doorpluizen. In Nederland hebben Trouw en Het Financieele Dagblad (FD) toegang tot de documenten. Zondag werd besloten dat er voldoende was uitgeplozen om het eerste nieuws te brengen.

Wie is de spil in het verhaal?

De Panamese belastingfirma Mossack Fonseca. Dit bedrijf adviseert de rijken der aarde hoe ze het beste hun miljoenen kunnen beheren, zonder dat de buitenwereld ziet dat zij dit geld bezitten. In de praktijk komt het neer op bedrijven opzetten voor hun klanten in belastingparadijzen, zoals de Maagdeneilanden, Cyprus, Zwitserland, Guernsey en Jersey. Vandaar ook de naam Panama Papers. Mossack Fonseca zegt dat het bedrijf is gehackt.

Medeoprichter Ramón Fonseca zegt in een interview met persbureau Reuters dat zijn kantoor meer dan 240 duizend bedrijven heeft opgericht. Een 'overgrote meerderheid' daarvan zou worden gebruikt voor 'legale doeleinden'. Volgens Fonseca houdt zijn organisatie zich bezig 'met het maken van juridische structuren voor tussenpersonen' zoals banken, advocaten, accountants en fondsen. 'Zij hebben hun eindklanten die wij niet kennen.' Alle klanten van Mossack Fonseca zouden inmiddels op de hoogte zijn gesteld van 'dit probleem'.

Beeld afp

Wat was precies het doel en wat zijn de gevolgen van het lek?

Het hoofddoel was waarschijnlijk het verbergen van eigendom. Bijvoorbeeld van regeringsleiders die miljarden van bedrijven aan zichzelf laten uitbetalen. Omdat die bedrijven op de Kaaiman-eilanden en Maagdeneilanden geen jaarrekeningen publiceren, is niet te achterhalen wie de eigenaar is. Ideaal dus voor het verbergen van crimineel geld, smeergeldbetalingen en vermogens aan zwart geld.

Veel namen van prominenten die dit doen, liggen nu op straat. Maar, niet iedereen met een bedrijf in een belastingparadijs is een boef. Of en hoeveel bedrijven bewust zijn opgezet om belasting te ontduiken, moet nog blijken.

Op het eerste gezicht zijn de gebruikte constructies legaal, schrijven de betrokken media. Toch hebben de prominenten van wie de namen nu op straat liggen wat uit te leggen. Zoals voetbaliconen Lionel Messi en Michel Platini, en staatshoofden als de Oekraïense en Russische presidenten Porosjenko en Poetin. Maar ook de premier van IJsland, Sigmundur David Gunnlaugsson, wordt ervan verdacht miljoenen dollars te hebben weggesluisd naar belastingparadijzen van de Britse Maagdeneilanden.

In totaal zijn namen van 72 zittende staatshoofden in de documenten terug te vinden, meldt de BBC. Diverse landen doen naar aanleiding van het lek al onderzoek naar de rol van banken, bedrijven en specifieke personen.

Wat is de rol van Nederland?

In ieder geval twee brievenbusfirma's uit Nederland komen voor in de documenten: Torneo & Traffic Sports Marketing en TyC International. Zij betaalden volgens Trouw en het FD meer dan 160 miljoen dollar aan sportmarketingbedrijven die worden genoemd in een onderzoek van de Amerikaanse justitie naar mogelijke smeergeldbetalingen aan prominenten van wereldvoetbalbond FIFA. Onder andere dubieuze geldstromen rond uitzendrechten van de Zuid-Amerikaanse Champions League, de Copa Libertadores, liepen via Nederland. Ook geld van een bedrijf van de Oekraïense president Porosjenkno zou via een Nederlandse bv lopen.

Nederland is aantrekkelijk voor brievenbussen door bepaalde belastingvrijstellingen, onder andere over intellectueel eigendom (royalties). Door de Panama Papers moeten veel beheerders van schimmige financiële constructies de komende dagen vrezen dat ook hun naam bekend wordt.

De Amsterdamse Zuidas. Beeld anp

Wat er sinds zondagavond naar buiten is gekomen is dus nog niet alles. Wat kunnen we nog verwachten?

Media die de Panama Papers in bezit hebben, benadrukken dat er nog veel onthullingen volgen. Onder andere over de Nederlandse namen die tussen de 11,5 miljoen documenten zijn gevonden. Op Panamapapers.nl staat een tijdlijn van een week voor de rest van de onthullingen.

Lees het laatste nieuws over de Panama Papers in dit liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden