Vijf vragenIndia

Vijf vragen na de rellen in New Delhi: is het hindoenationalisme nog te beteugelen?

De Indiase hoofdstad New Delhi likt haar wonden na de bloedigste rellen tussen hindoes en moslims in decennia. Zeker 38 mensen kwamen om, merendeels moslims. Is het hindoenationalisme nog te beteugelen?

Een student raakt slaags met de politie. Beeld AFP

Waar komt de geweldsuitbarsting vandaan?

De rellen tussen hindoes en moslims die zondag in New Delhi uitbraken aan de vooravond van het bezoek van de Amerikaanse president Trump, waren de ergste in decennia. De stand op donderdag: 38 doden en 200 gewonden, merendeels moslims. Volgens waarnemers kwam het meeste geweld van jonge hindoe-activisten, aanhangers van premier Modi’s partij BJP. Zoals op internetfilmpjes is te zien tuigden zij, leuzen schreeuwend, moslims af met stenen en ijzeren staven. Ook staken ze huizen en winkels in brand en minstens twee moskeeën.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het geweld is uitgelokt. BJP-politici ageren al weken tegen tegenstanders van een nieuwe burgerschapswet die op verschillende plekken in Delhi protestkampen hebben ingericht en zetten hen neer als verraders. Kort voordat de rellen begonnen, stelde een lokale BJP-bons de politie een ultimatum: als die de kampen niet snel oprolde, zouden de hindoes het zelf doen. Volgens de BJP zijn de rellen ingestoken door aartsvijand Pakistan, om onrust te creëren tijdens het bezoek van Trump en het imago van India te bezoedelen.

Wat is het probleem met die burgerschapswet?

De burgerschapswet (Citizenship Amendment Act, CAA) is al maanden een steen des aanstoots. De wet is officieel bedoeld om illegale immigranten uit vervolgde religieuze minderheden een snelle route tot het Indiase burgerschap te bieden – met uitzondering van moslims. De wet leidt sinds december tot massale protesten waarbij tientallen doden vielen, en tot groeiende polarisatie tussen Modi-aanhangers en oppositie.

De tegenstanders vinden dat de wet moslims discrimineert en het seculiere karakter van de grondwet aantast. De 180 miljoen moslims in India vrezen dat het een opstap is naar een religieuze burgerschapstest. Als er volgens plan ook een National Register of Citizens (NRC) komt, zouden moslims zonder papieren in een Rohingya-achtige situatie kunnen geraken. Volgens de regering is de wet helemaal niet tegen Indiase moslims gericht.

Rouw om de dood van de 31-jarige Mohammad Mudasir die omkwam bij de rellen. Beeld AP

Krijgen de rellen nog politieke gevolgen?

Dat is gezien de absolute meerderheid van de BJP in het Indiase parlement niet waarschijnlijk. Wel is er veel kritiek op het lakse optreden van de politiek. Zo vroeg de eerste minister van Delhi, Arvind Kerjiwal, vergeefs aan BJP-minister Amit Shah (rechterhand van Modi en verantwoordelijk voor law and order ) om het leger te sturen. Sonia Gandhi van de oppositionele Congres-partij eist daarom het ontslag van Shah. De regering-Modi ontkent dat de politie moslims niet beschermt en maakt bezwaar tegen politisering van de rellen.

Woede was er over het ontslag woensdag van een rechter van het hooggerechtshof in Delhi, die een verzoekschrift over de rellen moest behandelen. Hij had gezegd dat hij een herhaling van de godsdienstrellen van 1984 (toen meer dan 8000 Sikhs om het leven kwamen nadat premier Indira Gandhi door haar Sikh-lijfwachten was vermoord) wilde voorkomen. Het ontslag van de rechter bleek echter al op de rol te staan en is mogelijk alleen versneld.

Wat is de opstelling van premier Narendra Modi?

Premier Modi, druk met de ontvangst van president Trump, hield zich drie dagen stil. Pas woensdag riep hij via een tweet tot kalmte op. ‘Vrede en verzoening staan centraal in onze ethiek’, aldus Modi. Geen woord over de slachtoffers of de haatcampagne. Volgens Trump en Modi waren de rellen tijdens het staatsbezoek niet ter sprake gekomen. Wel prees Trump Modi omdat hij elke gemeenschap in India godsdienstvrijheid zou garanderen.

Modi’s opstelling doet denken aan zijn houding tijdens de rellen in Gujarat in 2002, toen woedende hindoes meer dan 2500 moslims lynchten nadat enkele tientallen hindoepelgrims waren omgekomen bij een mogelijk aangestoken treinbrand. Modi kreeg als eerste minister van de deelstaat veel kritiek omdat hij niet tegen het straatgeweld was opgetreden. Hoewel Modi door de rechter werd vrijgesproken, had hij nog jaren te maken met een Amerikaans reisverbod, mogelijk een van de redenen waarom hij Trump uitgerekend in Gujarat ontving.

De rellen laten een spoor van vernieling achter. Beeld AP

Is dit een nieuwe stap in de hindoeïsering van India?

Sinds premier Modi vorig jaar met grote meerderheid werd herkozen doet hij zijn best om zijn hindoe-achterban te plezieren. De in de grondwet verankerde beperkte autonomie van het opstandige Kashmir, de enige Indiase deelstaat met een islamitische meerderheid, werd geschrapt, het hooggerechtshof gaf toestemming voor de bouw van een omstreden hindoetempel in Ayodhya, en de burgerschapswet werd ingevoerd. 

De hindoenationalisten voelen dat ze de wind mee hebben en zetten vol in op polarisatie. Dat was begin dit jaar te merken in de aanloop naar de deelstaatverkiezingen in Delhi (waar de BJP overigens kansloos verloor). Modi-aanhangers maakten toen net als nu nogal een thema van de tempel in Ayodhya. Die moet komen op de plek waar hindoe-activisten in 1992 een moskee sloopten. Dat leidde tot rellen waarbij meer dan 2000 doden vielen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden