Vijf vragen: hoe vaak stuurt Turkije Syriëgangers terug?

Turkije stuurt veel Europese Syrië-gangers terug die het tegenhoudt bij de Syrische grens. Zoals de Brusselse zelfmoordterrorist Ibrahim El Bakraoui. Wat weten we van die procedure? Gaat dat in goed overleg?

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Beeld null
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan.

Houdt Turkije Syriëgangers tegen?

Ja, Turkije weigert op tamelijk grote schaal de toegang aan mensen die het verdenkt van terroristische plannen, danwel wijst ze uit. Vooral sinds eind 2014, begin 2015, nadat Turkije van Europese landen steeds scherpere verwijten had gekregen dat het jihadisten ruim baan gaf om naar het gebied van Islamitische Staat te reizen en IS-strijders ongehinderd in en uit Turkije mochten reizen om zich in Turkse ziekenhuizen te laten behandelen.

Hoe gaat Turkije daarbij te werk?

Turkije heeft Europese en andere landen benaderd voor lijsten met namen van jihadisten en potentiële Syriëgangers. Daarnaast zijn speciale risico-analyse eenheden gevormd die op vliegvelden en busstations en bij toeristenhotels naar verdachte personen speuren. Dit gebeurt langs populaire aanreisroutes van jihadi's, onder meer in steden als Antalya, Mersin en Gaziantep, waar ook de Brusselse zelfmoordterrorist El Bakraoui vorig jaar werd opgepakt. Omdat er niettemin nog steeds mensen tussendoor glippen (Turkije ontvangt 40 miljoen toeristen per jaar) zijn ook extra grenscontroles ingevoerd. Als een verdacht persoon wordt tegengehouden of uitgewezen, wordt de ambassade van het land in kwestie vooraf geïnformeerd. Zo ook in het geval van El Bakraoui.

Khalid en Ibrahim El Bakraoui, de broers die op 22 maart zelfmoordaanslagen pleegden in Brussel. Beeld null
Khalid en Ibrahim El Bakraoui, de broers die op 22 maart zelfmoordaanslagen pleegden in Brussel.

Op welke schaal gebeurt dit?

Op de Turkse 'no entry'-lijst stonden in januari van dit jaar 35.970 mensen uit 120 landen, aldus een Turkse official die anoniem wil blijven. Op de lijst staan veel mensen uit EU-landen, waaronder ook Nederland en België. Volgens de Belgische minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon figureren er 1.224 Belgische verdachten op de lijst. Het aantal Nederlanders is niet bekend.
Turkije heeft volgens de Turkse official sinds 2011 zevenduizend terreur-verdachten tegengehouden. De meerderheid werd bij de grens gestopt, 2.896 mensen zijn uitgewezen. De risico-analyse eenheden hebben 1.700 mensen onderschept. Turkije heeft volgens Belgische media zo'n zestig verdachten naar België uitgewezen. Voor Nederland zijn aantallen niet bekend. Wel liet minister van Justitie Van der Steur gisteren weten dat in 2015 40 keer contact over terreurverdachten is geweest tussen de Turkse en de Nederlandse politie.

Van der Steur: dader Brussel was in Nederland

Ibrahim El Bakraoui, een van de daders van de aanslag op de Brusselse luchthaven Zaventem, is inderdaad in juli vorig jaar door Turkije op een vliegtuig van Istanbul naar Amsterdam gezet. Lees hier meer.

Hoe verloopt de samenwerking met de EU?

Die verliep volgens ingewijden aanvankelijk moeizaam. Europese landen kwamen in reactie op de Turkse verzoeken in het begin nauwelijks met namen door, aldus de Turkse official. 'We moesten er keer op keer op aandringen. Pas in de tweede helft van 2015 kwam er schot in.' Probleem is wel dat contacten bilateraal zijn. De lijsten zijn door elk land afzonderlijk opgesteld.

Alles wijst er wel op dat de Turken er hard aan hebben getrokken. Aanslagen door IS zijn afgelopen jaar steeds meer ook een probleem geworden voor Turkije zelf. Het is in het belang van de Turkse regering de eigen bevolking te laten zien dat het IS-terroristen actief opspoort en buiten de grenzen houdt.

De ergernis van de Turkse premier Erdogan, die woensdag suggereerde dat Turkije zijn best doet maar Europese landen het laten liggen, is volgens Turkije-experts dan ook gespeeld. De Turkse frustratie vloeit bovendien voort uit een andere rechtsopvatting. Turkije wijst mensen uit vanwege een verdenking, maar Europese landen pakken mensen alleen op op basis van bewijzen.

Wat moet Europa doen?

Beter samenwerken, zeggen deskundigen. Volgens een recent rapport van EU-antiterreurcoördinator Gilles de Kerchove treden de lidstaten te weinig samen op. Landen weigeren hun beste data te delen. 'De informatie-uitwisseling staat in geen verhouding tot de terreurdreiging', aldus het rapport. Zo worden luchtvaartpassagierslijsten nog steeds niet uitgewisseld. Verder heeft de nieuwe anti-terreureenheid van Europol te weinig geld en mensen. Die thema's kwamen gisteren zeker ter sprake op de spoedzitting van de EU-ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie voor een joint response na 'Brussel'.

EU-aanpak terreur blijft te vaak en te veel steken in goede bedoelingen

De les uit de terreurdaden in Brussel is dat de EU-landen te weinig hebben geleerd van de aanslagen in Parijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden