vijf vragenPensioenfonds voor Zorg en Welzijn

Vijf vragen: hoe het Pensioenfonds Zorg miljarden in oliehandel verloor

Het Pensioenfonds voor Zorg en Welzijn (PFZW) heeft begin dit jaar een verlies geboekt van 4 miljard euro op de olietermijnmarkt. Dat is meer dan het vorig jaar heeft uitgekeerd aan pensioenen. Mogelijk wordt komend jaar gekort op de pensioenen van zorgpersoneel. 

Door het verlies met beleggingen in olie gaat het erom spannen of de pensioenen van PFZW volgend jaar worden verlaagd of niet.Beeld Bloomberg via Getty Images

Wat is er gebeurd?

Pensioenfonds PFZW, dat pensioengeld verzamelt en beheert voor werknemers in zorg en welzijn, heeft rond de jaarwisseling nog een stevige positie op de olietermijnmarkt. Het fonds heeft 8,6 miljard euro belegd in contracten voor ruwe aardolie met verschillende leveringstermijnen. Het is handel met een speculatief karakter, vooruitlopend op het stijgen of dalen van de olieprijs.

Dat was niets nieuws voor PFZW, dat in 1995 begon met beleggen in grondstoffen – vooral olie – als methode om het risico op de investeringen te spreiden. Tussen 2008 en 2014 was op die manier 8 procent van het totale vermogen belegd. Bij de laatste jaarwisseling was het nog maar 3,5 procent, een gevolg van het besluit om helemaal uit ‘de olie’ te stappen. De markt was wel erg volatiel, nieuwe energiebronnen dienen zich aan en het fonds wil iets duurzamer gaan beleggen.

Het pensioenfonds zit begin januari nog voor 8,6 miljard ‘in de olie’, geld dat is gestald in een ‘commodity fund’ van pensioenbelegger PGGM. In maart verandert alles. Na het uitbreken van de coronacrisis raakt de olieprijs in een vrije val. PFZW besluit versneld zijn olieposities op te geven. De schade: 4 miljard euro, berekende het Financieele Dagblad (FD). Dat is nipt meer dan de 3,97 miljard euro die PFZW vorig jaar heeft uitgekeerd aan pensioenen.

Hoe zwaar raakt dit PFZW?

Het pensioenfonds had net een topjaar achter de rug. In 2019 werd 37 miljard euro verdiend op een belegd vermogen van 240 miljard. Het was ook een goed jaar voor PFZW op de olietermijnmarkt, met een winst van zo’n 2 miljard.

Voor het personeel in zorg en welzijn was dat prettig nieuws. De dekkingsgraad van hun pensioenfonds is dan 99,2 procent. Dat percentage is van groot belang: het drukt de verhouding uit tussen de financiële buffer van het pensioenfonds en de nog uit te betalen pensioenen. Onder de 90 procent moet het fonds pensioenpremies verhogen en pensioenuitkeringen verlagen. Dat raakt dus direct de portemonnee van zorgmedewerkers, of ze nu actief zijn of gepensioneerd.

De coronacrisis bracht slecht nieuws. De dekkingsgraad van PFZW daalde naar 83,5 procent, door verlies op beleggingen en daling van de rente. Het is voor alle pensioenfondsen een lastig jaar, maar PFZW heeft het zich met een extra verlies van 4 miljard euro dus extra moeilijk gemaakt.

Besloot het pensioenfonds tot een paniekverkoop?

Miljarden verliezen in de termijnhandel, dat roept herinneringen op aan schandalen als de rond effectenhandelaar Nick Leeson in 1992. Hij verloor ruim een miljard euro met speculeren op de koersverloop van de Japanse Nikkei-index. Zijn Barings Bank ging er aan ten onder.

Zo’n uitglijder speelde niet bij PFZW of PGGM, de belegger van de oliegelden, bezweert Ellen Habermehl, woordvoerder van het pensioenfonds. Het afscheid van de olietermijnmarkt had niets te maken ‘met het fonds an sich of problemen daarin’.

Waarom dan toch versneld afscheid nemen?

PFZW had gewoon geen vertrouwen meer in de oliemarkt, aldus de woordvoerder. ‘Het was wat de gek ervoor geeft.’ Grote voorraden, een sterk gedaalde vraag naar olie en in april zelfs negatieve prijzen – bedrijven moesten betalen om het zwarte goud nog ergens kwijt te kunnen. De verwachting was ook niet dat de markt snel zou verbeteren. Dat gaf de doorslag. Overigens is de olieprijs inmiddels weer omhoog geschoten naar ruim 30 euro per vat.

Wat betekent dit voor de pensioenen?

Het gaat erom spannen of de pensioenen van PFZW volgend jaar worden verlaagd of niet. De rente is dit jaar fors gedaald en dat raakt het pensioenfonds hard. Wel wordt er weer wat winst gemaakt op de beleggingen, waardoor 2020 mogelijk kan worden afgesloten met een plusje van 0,1 procent. De dekkingsgraad ligt echter nog onder de kritieke grens van 90 procent. 

PFZW heeft al bekendgemaakt dat zijn deelnemers volgend jaar meer pensioenpremie moeten gaan betalen - een zuur bericht voor zorgmedewerkers die actie voeren voor loonsverhoging. Met een verlaging van de pensioenen wordt ‘serieus rekening gehouden’. 

Dat geldt ook voor dat andere grote pensioenfonds ABP en tot voor kort PMT en PME. Die twee laatsten zitten inmiddels wel weer boven de dekkingsgraad van de ‘veilige’ 90 procent. De pensioenfondsen beleggen in bedrijven in de oliesector.  

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de pensioenfondsen PMT en PME niet de dekkingsgraad halen van 90 procent. Dit was eerder dit jaar het geval, maar inmiddels zitten zij weer boven die grens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden