Analyse

Vijf praktische bezwaren tegen Plan-Samsom

Het plan-Samsom maakt de tongen los in binnen- en buitenland. Den Haag en Brussel hebben ieder zo hun eigen belangen. Het plan van PvdA-leider Samsom om vluchtelingen linea recta terug te sturen naar Turkije, stuit op zeker vijf praktische bezwaren.

Beeld anp

Waterbedeffect

De positieve kant van het plan-Samsom is dat er een nieuwe veilige migratieroute wordt gecreëerd vanuit Turkije. Migranten hoeven dan niet meer op gammele bootjes de zee over om in Europa asiel aan te vragen. Wanneer het zou lukken om jaarlijks 150- tot 250 duizend vluchtelingen legaal en veilig naar Europa te brengen, zet dat zoden aan de dijk. Maar met bijna 5 miljoen Syrische vluchtelingen op drift in en rond Turkije is de vrees voor een waterbedeffect reëel, denkt advocaat Wil Eikelboom van het in vreemdelingenrecht gespecialiseerde kantoor Prakken d'Oliveira.

Ook Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling, vreest dat de smokkelroutes worden omgelegd via andere eilanden, Bulgarije of de veel gevaarlijker zeeroute vanuit Libië. 'Dit plan gaat eraan voorbij dat er miljoenen vluchtelingen in de regio zitten die in vreselijke omstandigheden leven in kampen of in de steden zonder toekomstperspectief.'

Lees hier het artikel over de ontvangst van het plan-Samsom in de Tweede Kamer.

Juridische problemen

'Als we vluchtelingen binnen Europa al niet eens kunnen terugsturen naar Griekenland omdat de omstandigheden zo slecht zijn, dan is het ondenkbaar dat dit naar Turkije wel zou kunnen', zegt Eikelboom. Elke asielzoeker heeft volgens internationale verdragen het recht op individuele beoordeling van de asielaanvraag en humanitaire opvang. Toen Griekenland dit niet meer kon garanderen, oordeelde het Europees Hof dat de lidstaten vluchtelingen niet meer naar dat land mochten terugsturen. Dit luidde het einde in van de zogeheten Dublin-regels, die vereisen dat een vluchteling asiel aanvraagt in het eerste land van de EU waar hij of zij binnenkomt.

Volgens dezelfde internationale vluchtelingenverdragen is 'collectieve deportatie' verboden. 'Dan moet er enige vorm van screening aan vooraf gaan', zegt Jorrit Rijpma, als jurist gespecialiseerd in migratierecht bij de Universiteit Leiden. 'Al zou Europa de asielaanvragen niet-ontvankelijk verklaren omdat Turkije een veilig land is, dan moet daar eerst een individueel registratie- en screeningsproces aan vooraf gaan. Dat stuit dan weer op de opvang- en capaciteitsproblemen op de Griekse eilanden.'

Onveilig Turkije

Om vluchtelingen te kunnen terugsturen, moeten ze in Turkije een verblijfsstatus kunnen aanvragen en het recht op arbeid en onderwijs krijgen. Dit is nog niet het geval. Turkije heeft weliswaar het vluchtelingenverdrag ondertekend, maar een uitzondering gemaakt voor vluchtelingen uit de eigen regio. Turkije geldt daarom nog niet als veilig 'derde' land, al werkt het er nu wel hard aan in de hoop de procedure te heropenen om te kunnen toetreden tot de Europese Unie. De Europese Unie heeft 3 miljard euro extra toegezegd om Turkije te helpen de opvang voor vluchtelingen te verbeteren.

Vooralsnog bestaan alle goede voornemens alleen nog op papier. 'Dat is niet binnen een paar maanden geregeld zoals Rutte wil', zegt Joost Lagendijk, oud-Europarlementariër voor GroenLinks en nu columnist bij de Turkse krant Zaman.

Uit recente onderzoeken van Amnesty International en Human Rights Watch (HRW) zou bovendien blijken dat Turkije vluchtelingen terugstuurt naar Syrië. Dit maakt het volgens Ben Ward, vice-directeur Europa en Centraal Afrika van HRW 'onmogelijk' voor Europa vluchtelingen terug te sturen, tenzij het alle verdragen overboord gooit.

Incompetente Grieken

De registratie van vluchtelingen, al wordt die summier, zal toch in Griekenland moeten plaatsvinden. Dat betekent dat opnieuw zaken gedaan moeten worden met incompetente en trage Griekse ambtenaren. Ook al accepteert Griekenland nu de inmenging van Europese grensbewakers van Frontex, het zullen er nooit genoeg zijn om de kustlijnen van de tientallen Egeïsche eilanden te bewaken.

Selecteren is megaklus

Het selecteren en screenen van 250 duizend vluchtelingen per jaar is geen sinecure. Het is de vraag wie die megaklus moet klaren. De vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft zijn handen al vol aan de zogeheten 'resettlement' van vluchtelingen vanuit opvangkampen in de regio naar veilige plekken in de wereld. De mislukking van de afgesproken verdeling van 160 duizend vluchtelingen vanuit hotspots over de Europese lidstaten toont aan dat ook Europese ambtenaren hier niet tegen opgewassen zijn. De screening zal dus moeten worden uitgevoerd door afgevaardigden van nationale migratiediensten. De vraag is hoe snel de kopgroep van landen die mankracht kan leveren en of de Turkse autoriteiten hen op Turks grondgebied hun werk laten doen.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden