Vijf jaar gevangenisstraf voor spreken van 'Poolse vernietigingskampen'

Warschau jaagt op iedereen die Polen met holocaust in verband brengt

Het overkwam Barack Obama, het overkwam meerdere Duitse kranten: aangepakt worden door Polen vanwege vermeende geschiedvervalsing. Wie spreekt van 'Poolse vernietigingskampen' in plaats van (historisch correct) 'Duitse vernietigingskampen op Pools grondgebied', kan al jaren rekenen op een boze brief of rechtszaak vanuit Pools-conservatieve hoek. Onder aanvoering van het zogeheten 'Bolwerk van de Goede Naam' wordt getracht iedere besmeuring van de Poolse geschiedenis tegen de gaan.

De website correctmistakes.auschwitz.org.

Nu ligt er zelfs een wetsvoorstel dat burgers verbiedt te verklaren dat Polen aan de misdaden van het Derde Rijk deel heeft genomen, of medeverantwoordelijk was. Maximale straf: vijf jaar cel, of een geldboete wanneer de spreker het per ongeluk zegt. 'Genoeg met deze leugen', zei Minister van Justitie Zbigniew Ziobro op de Poolse radio. 'Er moet verantwoordelijkheid afgelegd worden.'

Ook tegen de Poolse Princeton-professor Jan Gross is al maanden een campagne bezig. Gross heeft zich gespecialiseerd in de Duitse bezetting van Polen, en verdedigt in zijn boeken de stelling dat de Polen niet alleen slachtoffers waren, maar vaak ook collaboreerden. In september schreef hij in Die Welt dat de Polen in de Tweede Wereldoorlog 'meer Joden dan Duitsers' hebben vermoord, een controversiële want moeilijk te controleren uitspraak.

Zijn in 1996 opgespelde Ridderkruis voor Bijzondere Verdiensten, nota bene verkregen voor een heel ander onderzoek, dreigt hem te worden afgenomen. Een petitie daartoe van het Bolwerk kreeg veertigduizend handtekeningen. Nationale en internationale collega's hebben zich inmiddels achter Gross geschaard. 'Gross is een patriot die zowel de donkere als de lichte kant van de Poolse geschiedenis ziet', zei collega-historicus Jan Grabowksi.

Deze eenvoudig te downloaden tool onderstreept in rood 'Polish death camp' als foutief en geeft in het blauw vier alternatieven.

De erkende nestbevuiler Gross kan volgens kenner van de regio Nicolaas Kraft van Ermel wel tegen een stootje, maar het wetsvoorstel duidt op 'veel meer dan alleen symboliek' van de kant van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). 'Deze regering is bezig het complete Poolse staatsapparaat te zuiveren van alles wat riekt naar liberalisme. De volgende stap is dat de schoolboekjes worden gewijzigd. Zelfkritiek is juist van cruciaal belang voor een open samenleving.' Volgens Kraft van Ermel liggen wetten als deze vooral onder oudere Polen goed. 'Zij cultiveren een beeld van de geschiedenis waarin Polen voortdurend slachtoffer is. Eerst van de Russen, de Habsburgers en de Pruisen, later van Hitler en Stalin.'

Poolse juristen zien weinig mogelijkheden om de wet internationaal toe te passen. Polenkenner Malgorzata Bos-Karczewska wijst erop dat ze samenvalt met een verregaand voorstel voor grondwetswijziging, waaronder de 'goede naam' van de Poolse natie beschermd wordt. 'Onder die noemer kan de regering allerlei vormen van kritiek bestraffen.' Of de PiS-regering de benodigde twee derde meerderheid zal binnenhalen, is onzeker, maar Bos-Karczewska verwacht van niet.

Via de website correctmistakes.auschwitz.org kunnen bezoekers sinds begin januari een software-tooltje downloaden dat teksten scant op woordcombinaties als 'Pools vernietigingskamp' en 'Pools concentratiekamp' en die automatisch markeert als foutief. Ook kunnen ze het gebruik ervan op sociale media melden. De teller stond gister op bijna 2.500.

De Poolse Princeton-professor Jan Gross. Foto AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.